Ảnh minh họa
"Kho báu dưới lòng đất" ở Việt Nam có trữ lượng trên cả Mỹ
Dữ liệu từ báo cáo "Nguyên tố đất hiếm năm 2026" của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy, sự phân bố toàn cầu của trữ lượng đất hiếm vẫn tập trung cao ở Trung Quốc.
Cụ thể, Trung Quốc đã chiếm khoảng một nửa trữ lượng đã biết của thế giới vào năm 2026 (44 triệu tấn oxit đất hiếm tương đương khoảng 49%), vượt xa Brazil (21 triệu tấn, 23%) và Ấn Độ (7,2 triệu tấn, 8%). Việt Nam có trữ lượng 3,5 triệu tấn, đứng trên Mỹ với 1,9 triệu tấn. Myanmar, một nhà sản xuất quan trọng, không được đưa vào phân tích của IEA do thiếu dữ liệu đáng tin cậy.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu về kim loại đất hiếm dự kiến sẽ tăng mạnh đến năm 2030 và những năm tiếp theo, chủ yếu do các ứng dụng năng lượng sạch. Xe điện và điện gió được kỳ vọng sẽ là động lực tăng trưởng chính, với tổng thị phần nhu cầu tăng đáng kể đến năm 2050 theo các kịch bản chính sách hiện tại.
Đất hiếm bao gồm 17 nguyên tố hiếm, có vai trò quan trọng không thể thay thế trong các ngành công nghệ cao như sản xuất xe điện, tuabin gió, vi mạch điện tử, pin lithium-ion và thiết bị quân sự.
Việc điều tra đất hiếm ở Tây Bắc được thực hiện đầu tiên bởi chuyên gia Liên Xô vào những năm 1960. Đến năm 2010, được tài trợ của Nhật Bản, Liên đoàn Địa chất Xạ - Hiếm đã điều tra tại tỉnh Lào Cai, Yên Bái cũ, Lai Châu và tìm thấy đất hiếm dạng hấp phụ ion tại Bến Đền, xã Gia Phú, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai cũ.
Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, đất hiếm tại Việt Nam phân bố chủ yếu ở vùng Tây Bắc. Khu vực này có những mỏ đất hiếm như Đông Pao, Nam Nậm Xe, Bắc Nậm Xe, Yên Phú đã được thăm dò và xác định giá trị kinh tế.
Những doanh nghiệp quản lý, khai thác mỏ đất hiếm
Công ty cổ phần Đất hiếm Lai Châu - Vimico (Lavreco) hiện là đơn vị đang quản lý mỏ khoáng sản đất hiếm lớn nhất Việt Nam là mỏ Đông Pao (thuộc tỉnh Lai Châu).
Mỏ có diện tích hơn 11km2, trữ lượng trên 5 triệu tấn oxit và thân quặng chính là F3 và F7, một loại quặng quý hiếm rất cần trong chế tạo công nghệ điện tử. Trữ lượng được cấp phép là đất hiếm (TR2O3) khoảng 1,1 triệu tấn, Barit (BaSO4) khoảng 4,2 triệu tấn và Fluorit (CaF2) khoảng 6 triệu tấn.
Mỏ đất hiếm Đông Pao đã được cấp phép nhưng chưa đủ điều kiện để khai thác do khó khăn về thị trường, công nghệ chế biến, thu xếp vốn và một số vướng mắc khác.
Theo thông tin trong giải trình báo cáo tài chính năm 2025 của công ty mẹ Lavreco là Tổng Công ty Khoáng sản (Vimico - MCK: KSV), Công ty đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đầu tư và chấm dứt hoạt động dự án đầu tư xây dựng công trình khai thác và chế biến quặng đất hiếm mỏ Đông Pao, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.
Lavreco được thành lập vào 2008. Theo đăng ký kinh doanh thay đổi ngày 6/3/2014, Lavreco có vốn điều lệ 350 tỷ đồng do KSV nắm 55% cổ phần, 20% của Công ty TNHH Xây dựng Hưng Hải, 8% của CTCP Tập đoàn đầu tư Việt Phương, và 17% của ông Lê Văn Tuấn.
Ảnh minh họa
Công ty TNHH Xây dựng Hưng Hải được biết tới là đơn vị quản lý, khai thác mỏ đất hiếm Nam và Bắc Nậm Xe (Lai Châu).
Mỏ đất hiếm Bắc Nậm Xe có tổng trữ lượng tài nguyên cả quặng gốc và quặng phong hóa trên 7,5 triệu tấn đất hiếm. Trong đó, trữ lượng, tài nguyên đất hiếm phong hóa của mỏ được phê duyệt là 1,16 triệu tấn. Khoáng sản đi kèm là barit, trữ lượng gần 3 triệu tấn.
Mỏ đất hiếm Nam Nậm Xe, diện tích thăm dò là 328,7 ha, thời hạn thăm dò đến ngày 06/5/2012. Đến nay mỏ chưa được phê duyệt trữ lượng nhưng sơ bộ xác định được 58 thân quặng, trong đó tính trữ lượng, tài nguyên của 30 thân quặng. Trữ lượng, tài nguyên khoảng 172 nghìn tấn đất hiếm.
Theo đó, tại mỏ đất hiếm Bắc Nậm Xe, UBND tỉnh Lai Châu đã chấp thuận chủ trương đầu tư cho dự án khai thác và chế biến mỏ cho Công ty TNHH xây dựng Hưng Hải.
Dự án khai thác và chế biến mỏ đất hiếm Bắc Nậm Xe được thiết kế với công suất 600.000 tấn/năm quặng nguyên khai với độ ẩm 33,70%, hàm lượng quặng tinh đất hiếm ≥ 4,60% TR2O3, quặng tinh barit ≥ 19,84% BaSO4.
Năm 2023, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã công khai báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của "Dự án khai thác và chế biến mỏ đất hiếm Bắc Nậm Xe, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu" để lấy ý kiến tham vấn rộng rãi của cộng đồng.
Công ty TNHH xây dựng Hưng Hải có vốn điều lệ 400 tỷ đồng, trước đó do ông Trần Đình Hải nắm 99,42% vốn điều lệ và ông Vũ Quang Trường nắm 0,58%. Tuy nhiên, theo đăng ký kinh doanh thay đổi tháng 1/2026, số cổ phần do ông Trần Đình Hải nắm giữ đã được chia đều cho 3 cá nhân là Trần Thị Nga, Trần Phương Thảo và Dương Thị The mỗi người 33,14%.
Ông Trần Đình Hải đang là cổ đông sáng lập CTCP Chế biến đất hiếm Nậm Xe, trong đó, ông góp vốn 55% và ông Vũ Quang Trường góp 35%.
CTCP Tập đoàn Thái Dương (Thái Dương Group) là chủ Dự án đầu tư khai thác và chế biến quặng đất hiếm tại mỏ đất hiếm Yên Phú, xã Yên Phú, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cũ, với quy mô 6,24ha. Dự án nhận giấy phép khai thác khoáng sản vào ngày 13/6/2013 và quyết định chủ trương đầu tư ngày 7/9/2017. Được biết, dự án sau đó hoàn thành và hoạt động vào tháng 6/2018.
Đến tháng 10/2021, công ty tăng vốn điều lệ từ 200 tỷ đồng lên 350 tỷ đồng.
Ngày 20/10/2023, Bộ Công an cho biết, Cơ quan cảnh sát điều tra, Bộ Công an đã quyết định khởi tố vụ án hình sự liên quan đến vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên và kế toán gây hậu quả nghiêm trọng tại Tập đoàn Thái Dương.
Ông Đoàn Văn Huấn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc và ông Nguyễn Văn Chính, Phó tổng giám đốc kiêm Kế toán trưởng của Tập đoàn Thái Dương bị điều tra về tội "Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên" và "vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng".
Quá trình điều tra đã cho thấy rằng Đoàn Văn Huấn và Nguyễn Văn Chính đã tổ chức khai thác và tiêu thụ trái phép hơn 11 triệu kg quặng đất hiếm và gần 153 triệu kg quặng sắt, với tổng giá trị khoảng 632 tỷ đồng.
Ngoài ra, họ đã tiến hành giao dịch với Công ty cổ phần Đất hiếm Việt Nam và Công ty Hợp Thành Phát, sử dụng hóa đơn VAT giảm số lượng và giá trị thực tế của quặng bán, làm cho Công ty cổ phần Tập đoàn Thái Dương thu được ngoài sổ sách kế toán khoảng 28 tỷ đồng từ bán quặng đất hiếm và quặng sắt, gây thiệt hại tạm tính cho Nhà nước là trên 7,5 tỷ đồng.
Ông Đoàn Văn Huấn bị tòa tuyên 6 năm tù về tội vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên, 4 năm 6 tháng tù về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, và 4 năm tù về tội gây ô nhiễm môi trường. Tổng hợp hình phạt ông Huấn bị tòa tuyên 14 năm 6 tù.
Công ty cổ phần Đất hiếm Việt Nam (VTRE) là doanh nghiệp duy nhất ở Việt Nam vận hành nhà máy tuyển đất hiếm.
Thông tin trên truyền thông, ông Lưu Anh Tuấn, Chủ tịch VTRE từng cho biết mỗi năm công ty nhập khoảng 1.000 tấn đất hiếm đã tinh chế (lên đến 99%) từ Úc, Nga để tiếp tục chiết tách nguyên tố phục vụ cho đối tác trong, ngoài nước. Doanh nghiệp có thể sản xuất được đất hiếm nhưng quặng nguyên liệu đầu vào phải nhập khẩu 100% ở nước ngoài vì không có mỏ đất hiếm để khai thác.
Trong vụ án Vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên xảy ra tại Công ty Thái Dương và các đơn vị liên quan, VKSND Tối cao cáo buộc Công ty Đất hiếm Việt Nam có hành vi buôn lậu.
Theo cáo trạng, từ năm 2019 đến năm 2023, ông Lưu Anh Tuấn mua tổng hơn 3,5 triệu kg quặng đất hiếm hàm lượng TREO 18-20% của Công ty Thái Dương.
Sau đó, ông chỉ đạo nhân viên chế biến gần 3,5 triệu kg quặng đất hiếm đã mua. Quá trình chế biến, nhân viên của ông đưa thêm một phần nguyên liệu muối carbonate nhập từ Trung Quốc để nâng cao hàm lượng TREO.
Kết quả, Công ty Đất hiếm Việt Nam chế biến được tổng 482.000kg tổng oxit đất hiếm hàm lượng TREO trên 95%.
Sau đó, ông Lưu Anh Tuấn chỉ đạo Đỗ Hạnh Hương, Phó Tổng giám đốc, Phạm Xuân Hậu và Phạm Thị Yến (nhân viên) thực hiện thủ tục xuất khẩu 473.000kg tổng oxit đất hiếm cho 4 công ty của 4 nước Nhật Bản, Áo, Trung Quốc và Nhật Bản, với tổng trị giá gần 380 tỷ đồng.
Quá trình xuất khẩu, Tuấn, Hương, Hậu và Yến bị cáo buộc xuất khẩu khi không đủ điều kiện, khai báo sai mã hàng hóa, vi phạm quy định pháp luật.
Trong vụ án này, Công ty Đất hiếm Việt Nam còn Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Tổng số tiền thuế Nhà nước thất thu từ hành vi của ông Tuấn và đồng phạm là hơn 4 tỷ đồng.
Ông Lưu Anh Tuấn bị tòa tuyên 16 năm tù với cáo buộc phạm hai tội danh “buôn lậu” và “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”.
Ông Đoàn Văn Huấn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc và ông Nguyễn Văn Chính, Phó tổng giám đốc kiêm Kế toán trưởng của Tập đoàn Thái Dương bị điều tra về tội "Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên" và "vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng".
Quá trình điều tra đã cho thấy rằng Đoàn Văn Huấn và Nguyễn Văn Chính đã tổ chức khai thác và tiêu thụ trái phép hơn 11 triệu kg quặng đất hiếm và gần 153 triệu kg quặng sắt, với tổng giá trị khoảng 632 tỷ đồng.
Ngoài ra, họ đã tiến hành giao dịch với Công ty cổ phần Đất hiếm Việt Nam và Công ty Hợp Thành Phát, sử dụng hóa đơn VAT giảm số lượng và giá trị thực tế của quặng bán, làm cho Công ty cổ phần Tập đoàn Thái Dương thu được ngoài sổ sách kế toán khoảng 28 tỷ đồng từ bán quặng đất hiếm và quặng sắt, gây thiệt hại tạm tính cho Nhà nước là trên 7,5 tỷ đồng.
Ông Đoàn Văn Huấn bị tòa tuyên 6 năm tù về tội vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên, 4 năm 6 tháng tù về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, và 4 năm tù về tội gây ô nhiễm môi trường. Tổng hợp hình phạt ông Huấn bị tòa tuyên 14 năm 6 tù.
Công ty cổ phần Đất hiếm Việt Nam (VTRE) là doanh nghiệp duy nhất ở Việt Nam vận hành nhà máy tuyển đất hiếm.
Thông tin trên truyền thông, ông Lưu Anh Tuấn, Chủ tịch VTRE từng cho biết mỗi năm công ty nhập khoảng 1.000 tấn đất hiếm đã tinh chế (lên đến 99%) từ Úc, Nga để tiếp tục chiết tách nguyên tố phục vụ cho đối tác trong, ngoài nước. Doanh nghiệp có thể sản xuất được đất hiếm nhưng quặng nguyên liệu đầu vào phải nhập khẩu 100% ở nước ngoài vì không có mỏ đất hiếm để khai thác.
Trong vụ án Vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên xảy ra tại Công ty Thái Dương và các đơn vị liên quan, VKSND Tối cao cáo buộc Công ty Đất hiếm Việt Nam có hành vi buôn lậu.
Theo cáo trạng, từ năm 2019 đến năm 2023, ông Lưu Anh Tuấn mua tổng hơn 3,5 triệu kg quặng đất hiếm hàm lượng TREO 18-20% của Công ty Thái Dương.
Sau đó, ông chỉ đạo nhân viên chế biến gần 3,5 triệu kg quặng đất hiếm đã mua. Quá trình chế biến, nhân viên của ông đưa thêm một phần nguyên liệu muối carbonate nhập từ Trung Quốc để nâng cao hàm lượng TREO.
Kết quả, Công ty Đất hiếm Việt Nam chế biến được tổng 482.000kg tổng oxit đất hiếm hàm lượng TREO trên 95%.
Sau đó, ông Lưu Anh Tuấn chỉ đạo Đỗ Hạnh Hương, Phó Tổng giám đốc, Phạm Xuân Hậu và Phạm Thị Yến (nhân viên) thực hiện thủ tục xuất khẩu 473.000kg tổng oxit đất hiếm cho 4 công ty của 4 nước Nhật Bản, Áo, Trung Quốc và Nhật Bản, với tổng trị giá gần 380 tỷ đồng.
Quá trình xuất khẩu, Tuấn, Hương, Hậu và Yến bị cáo buộc xuất khẩu khi không đủ điều kiện, khai báo sai mã hàng hóa, vi phạm quy định pháp luật.
Trong vụ án này, Công ty Đất hiếm Việt Nam còn Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Tổng số tiền thuế Nhà nước thất thu từ hành vi của ông Tuấn và đồng phạm là hơn 4 tỷ đồng.
Ông Lưu Anh Tuấn bị tòa tuyên 16 năm tù với cáo buộc phạm hai tội danh “buôn lậu” và “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”.