Tờ Nikkei Asian Review cho hay cô Daphne Tay, nhà sáng lập 32 tuổi của Bluente (một startup dịch thuật sử dụng trí tuệ nhân tạo-AI tại Singapore) đang đặt ra một mục tiêu vô cùng tham vọng: Đưa doanh nghiệp của mình đạt trạng thái hòa vốn và có lãi ngay trong năm nay.
Quyết tâm này không chỉ là một mục tiêu tài chính cá nhân, mà còn đại diện cho một làn sóng chuyển dịch tư duy mạnh mẽ trong giới startup công nghệ tại khu vực ASEAN: ưu tiên lợi nhuận thay vì tăng trưởng bằng mọi giá.
Ra mắt vào tháng 7/2024, Bluente đã nhanh chóng thu hút được 2,6 triệu USD vốn đầu tư ban đầu (seed funding). Dù đang hướng tới vòng gọi vốn Series A, Tay không còn đặt toàn bộ niềm tin vào sự hào phóng của các quỹ đầu tư mạo hiểm.
Thay vào đó, cô tập trung tối đa vào việc gia tăng số lượng thuê bao doanh nghiệp cho nền tảng dịch thuật hỗ trợ hơn 100 ngôn ngữ của mình.
Cách tiếp cận này cho thấy một thực tế khắc nghiệt rằng các nhà sáng lập tại Đông Nam Á đang phải chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: Tự sinh tồn mà không cần thêm bất kỳ nguồn lực hỗ trợ tài chính bên ngoài nào.
Dòng vốn rẻ đã hết
Sự thận trọng của các nhà đầu tư không phải là không có cơ sở. Theo ước tính từ pvtIQ, nền tảng thị trường tư nhân thuộc Smartkarma, dòng vốn đầu tư mạo hiểm đổ vào các startup AI tại Đông Nam Á trong năm 2025 đã sụt giảm khoảng 20% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức 410,5 triệu USD.
Mặc dù con số này vẫn cao hơn mức 324,9 triệu USD của năm 2023, nhưng nó cho thấy "cái vòi" tiền mặt đang dần bị thắt lại.
Nguyên nhân dẫn đến sự sụt giảm này đến từ nhiều phía. Ví dụ như các chính sách thuế quan từ chính quyền Mỹ của Tổng thống Donald Trump đã làm dấy lên nỗi lo ngại về sự bất ổn kinh tế toàn cầu. Bên cạnh đó, những lỗ hổng trong quản trị doanh nghiệp tại nền kinh tế lớn nhất khu vực là Indonesia cũng khiến các nhà đầu tư trở nên khó tính hơn bao giờ hết. Họ không còn sẵn sàng "đặt cược" vào những ý tưởng viển vông mà bắt đầu soi xét kỹ lưỡng kế hoạch tạo ra dòng tiền thực tế.
Sharon Lim, CEO của Hiệp hội Đầu tư mạo hiểm và Tư nhân Singapore (SVCA), nhận định rằng việc đốt tiền (cash burn) không còn là lựa chọn cho đa số startup hiện nay. Các nhà sáng lập phải nỗ lực gấp bội để quản lý chi phí và chứng minh tính khả thi về mặt kinh tế của mô hình kinh doanh. Nếu không thể mang lại lợi nhuận cho nhà đầu tư, dòng tiền chắc chắn sẽ ngừng lưu chuyển.
Bất chấp những biến động đó, nhiều doanh nghiệp vẫn kỳ vọng vào một tương lai tươi sáng hơn cho thị trường khởi nghiệp.
Ví dụ Singapore vẫn khẳng định vị thế là trung tâm AI của khu vực. Báo cáo "e-Conomy SEA 2025" của Google, Temasek và Bain chỉ ra rằng đảo quốc sư tử hiện chiếm hơn 70% tổng số công ty công nghệ AI tại Đông Nam Á, tương đương khoảng 500 doanh nghiệp. Theo sau là Malaysia và Indonesia với số lượng khiêm tốn hơn.
Đáng chú ý, mặc dù Đông Nam Á đang nổi lên như một điểm nóng thu hút các ông lớn công nghệ toàn cầu đầu tư vào dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu, nhưng tỷ trọng vốn đầu tư mạo hiểm vào các startup AI tại đây vẫn còn rất thấp.
Khu vực này chỉ chiếm khoảng 2% tổng vốn đầu tư AI toàn cầu, một con số được đánh giá là chưa tương xứng với đóng góp 4% vào GDP toàn cầu. Điều này mở ra cơ hội nhưng cũng là thách thức cho những ai biết tận dụng thị trường ngách và xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu.
Các nhà đầu tư như QAI Ventures hay GenAI Fund đang chuyển hướng tập trung vào các lĩnh vực chuyên biệt như "AI lượng tử" áp dụng trong tài chính và khoa học đời sống. Thay vì đầu tư dàn trải, họ tìm kiếm những startup có khả năng triển khai các ứng dụng thực tế một cách nhanh chóng và thực dụng hơn.
Bong bóng
Tờ Nikkei cho hay trong làn sóng AI này, các đại diện từ Việt Nam cũng đang cho thấy sự nhạy bén đáng nể. CEO Trung Vũ của Revve AI (một startup chuyên cung cấp các đại lý AI, hayAI agents, để tự động hóa quy trình bán hàng và chăm sóc khách hàng) chia sẻ rằng nhu cầu thực tế đang được thúc đẩy bởi những khó khăn thực sự của doanh nghiệp trong nền kinh tế hiện nay.
Dù sở hữu danh mục khách hàng tiềm năng tăng trưởng nhanh chóng, Trung Vũ vẫn giữ một thái độ thận trọng khi cho biết công ty đang được vận hành theo tinh thần sẵn sàng đối phó với kịch bản bong bóng AI có thể xẹp xuống bất cứ lúc nào.
Sự tỉnh táo này là cần thiết khi mà định giá của nhiều công ty AI hiện nay đang bị thổi phồng quá mức so với doanh thu thực tế mà họ tạo ra.
Đồng quan điểm, Frederic Giron từ hãng nghiên cứu Forrester cho rằng nếu có một bong bóng thì nó đang tập trung ở mảng hạ tầng, nơi hàng trăm tỷ USD đang đổ vào các trung tâm dữ liệu và những công ty phát triển mô hình nền tảng đang chi tiền cho năng lực tính toán nhiều hơn cả doanh thu thu về.
Những startup sống sót sau cuộc điều chỉnh thị trường chắc chắn phải là những đơn vị có bộ máy tinh gọn và tệp khách hàng sẵn sàng chi trả mức giá bền vững.
Tờ Nikkei nhận định cho đến khi một cuộc sụt giảm thực sự diễn ra, chúng ta vẫn chưa thể khẳng định có bao nhiêu startup AI tại ASEAN đủ sức chống chọi qua cơn bão. Tuy nhiên, thái độ quyết liệt của những nhà sáng lập như Daphne Tay hay Trung Vũ chính là tín hiệu tích cực. Họ không đợi đến khi cạn vốn mới tìm cách cứu mình, mà chọn cách "về bờ" lợi nhuận ngay từ khi còn đang ở đỉnh cao của sự chú ý.
Tại thị trường Đông Nam Á, chiến thắng sẽ không thuộc về kẻ gọi được nhiều vốn nhất, mà thuộc về kẻ có thể biến công nghệ thành dòng tiền bền vững nhất.
*Nguồn: Nikkei