Digital Trust in Finance: CAEX chia sẻ quan điểm xây dựng sàn tài sản mã hóa
Trong bối cảnh Việt Nam bắt đầu mở đường cho thị trường tài sản mã hóa thông qua khung pháp lý thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, điều thị trường quan tâm không chỉ là doanh nghiệp nào sẽ tham gia, mà còn là cách các doanh nghiệp đó xây dựng nền tảng, quản trị rủi ro và bảo vệ người dùng như thế nào.
Trong bối cảnh Việt Nam bắt đầu mở đường cho thị trường tài sản mã hóa thông qua khung pháp lý thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, điều thị trường quan tâm không chỉ là doanh nghiệp nào sẽ tham gia, mà còn là cách các doanh nghiệp đó xây dựng nền tảng, quản trị rủi ro và bảo vệ người dùng như thế nào.
Công ty Cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX) — thành viên trong hệ sinh thái tài chính VPBank — chia sẻ cách doanh nghiệp chuẩn bị hạ tầng, đội ngũ và mô hình vận hành để tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Được biết, CAEX vừa nhận được chấp thuận sơ bộ từ Bộ Tài chính và hoàn tất tăng vốn lên 10.000 tỷ đồng trong tháng 4 vừa qua.
Bên cạnh việc đáp ứng các yêu cầu về thủ tục và năng lực tài chính, doanh nghiệp cũng đã có sự chuẩn bị đáng kể cho nền tảng giao dịch và hệ thống vận hành phía sau. Trong khuôn khổ sự kiện Digital Trust in Finance do Liên minh Niềm Tin Số tổ chức ngày 12/5, ông Chris Chiew — đại diện CAEX — cũng sẽ có bài tham luận chia sẻ sâu hơn về bài toán bảo vệ người dùng khi tham gia thị trường tài sản mã hóa
Với thị trường tài sản mã hóa, nhiều quyết định về công nghệ, lưu ký hay vận hành ở giai đoạn đầu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách thị trường phát triển về sau.
Ở giai đoạn đầu, CAEX phát triển nền tảng theo hướng “regulated by design” - đặt tuân thủ và quản trị ở trung tâm thiết kế sản phẩm. Đây là điểm khác với cách tiếp cận phổ biến của một số thông lệ tại các thị trường khác: Bắt đầu bằng việc mua hoặc triển khai một sàn giao dịch có sẵn, sau đó bổ sung dần các lớp kiểm soát tuân thủ ở phía sau. Với CAEX- doanh nghiệp không tái thiết kế mọi thứ nhưng đặt lớp yêu cầu về tuân thủ như là một phần của kiến trúc sản phẩm ngay từ đầu.
Cách tiếp cận này đến từ kinh nghiệm phát triển hệ sinh thái tài chính số từ các đơn vị như VPBankS, LynkiD - trong việc xây dựng và vận hành các hệ thống công nghệ lớn trong lĩnh vực chứng khoán, giao dịch điện tử cho hàng triệu khách hàng. Kinh nghiệm đó giúp CAEX nhìn sản phẩm tài sản mã hóa không chỉ như một kênh giao dịch, mà như một hạ tầng tài chính cần độ ổn định, kiểm soát và khả năng mở rộng dài hạn.
Theo định hướng này, các yêu cầu như định danh khách hàng, phòng chống rửa tiền, giám sát giao dịch, quản lý tài sản khách hàng, tách biệt tài sản, cơ chế giao dịch bằng đồng Việt Nam và quy trình báo cáo không được xem là các “lớp phụ trợ”. Chúng là một phần của thiết kế nền tảng. Điều này có thể khiến tiến độ xây dựng ban đầu đòi hỏi nhiều nguồn lực hơn, nhưng giúp hạn chế rủi ro phải điều chỉnh cấu trúc hệ thống khi quy mô người dùng và yêu cầu quản lý tăng lên.
Cũng trong tháng 4 vừa qua, CAEX cho biết đã hoàn tất tăng vốn và đưa OKX Ventures cùng HashKey Capital trở thành cổ đông chiến lược. Sự tham gia của các đối tác quốc tế trong lĩnh vực tài sản số được CAEX xem là một phần trong quá trình bổ sung kinh nghiệm thị trường, công nghệ và quản trị rủi ro, thay vì chỉ là câu chuyện về vốn.
Một trong những rào cản lớn của việc tổ chức giao dịch tài sản mã hóa là khoảng cách giữa công nghệ và trải nghiệm người dùng. Dù mức độ quan tâm tới tài sản mã hóa tăng nhanh trong vài năm gần đây, phần lớn người dùng phổ thông vẫn chưa quen với các khái niệm như ví lưu ký, khóa riêng tư, trượt giá hay cơ chế khớp lệnh.
Thách thức lớn của CAEX là làm sao để sản phẩm đủ dễ dùng cho người dùng phổ thông, trong khi vẫn giữ được các yêu cầu nghiêm ngặt của một nền tảng được quản lý. Với tài sản mã hóa, trải nghiệm tốt không chỉ là giao diện đẹp hay thao tác nhanh. Trải nghiệm tốt còn là việc người dùng hiểu mình đang làm gì, biết rủi ro trước khi ra quyết định và được bảo vệ trong những bước quan trọng.
Vì vậy, CAEX chú trọng tối ưu hóa hành trình người dùng từ mở tài khoản, xác minh danh tính, nạp rút, xem tài sản, đặt lệnh, theo dõi giao dịch đến tiếp cận hỗ trợ khi cần. Mục tiêu là giảm những bước gây ma sát không cần thiết, nhưng không loại bỏ các lớp kiểm soát cần thiết đảm bảo tuân thủ và an toàn.
CAEX cũng có thể chuẩn bị các phương án đào tạo và môi trường thử nghiệm để người dùng làm quen trước khi giao dịch chính thức. Các công cụ như tài khoản demo, sandbox, hướng dẫn từng bước, bài học ngắn, cảnh báo rủi ro theo ngữ cảnh, mô phỏng thao tác đặt lệnh và các nội dung giải thích về lưu ký, phí, biến động giá có thể giúp giảm sai sót và tăng khả năng tự bảo vệ của nhà đầu tư.
Ở góc nhìn này, giáo dục người dùng không phải hoạt động marketing phụ trợ. Nó là một phần của bảo vệ nhà đầu tư. Một thị trường tài sản số bền vững không nên chỉ khuyến khích người dùng giao dịch nhiều hơn, mà cần giúp họ hiểu rõ hơn về sản phẩm, rủi ro và quyền lợi của mình.
Nếu người dùng thường đánh giá một sàn giao dịch dựa trên các tính năng và trải nghiệm trên màn hình thì lớp công nghệ đích thực bảo vệ tài sản lại nằm ở hạ tầng và bảo mật. Công nghệ hạ tầng quyết định khả năng lưu ký tài sản, khớp lệnh theo thời gian thực, quản lý dữ liệu thị trường, bảo vệ khóa, kiểm soát truy cập và duy trì hoạt động liên tục.
Đây là mảng có sự tham gia của các chuyên gia blockchain tên tuổi đã có kinh nghiệm trong các dự án quốc tế cùng đội ngũ kỹ sư phụ trách hệ thống quy mô lớn, trực tiếp xử lý những bài toán kỹ thuật không thể giải quyết bằng một lớp giao diện đơn giản.
CAEX cho biết doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư vào những cấu phần có chi phí cao và thời gian triển khai dài hơn như trung tâm lưu ký, hạ tầng ví nóng - ví lạnh, HSM, quản lý khóa, private cloud, trung tâm dữ liệu chính và dự phòng (DC/DR), bảo mật nhiều lớp và khả năng vận hành 24/7. Đây không phải là lựa chọn nhanh nhất, nhưng là cách tiếp cận cần thiết hướng tới mục tiêu là xây dựng một sàn giao dịch tài sản mã hóa an toàn, có khả năng mở rộng và đáp ứng yêu cầu quản lý.
Song song với việc phát triển các lớp hạ tầng cốt lõi, CAEX cũng làm việc với các đối tác quốc tế để áp dụng các thông lệ chuẩn toàn cầu. Mục tiêu là tăng năng lực theo dõi giao dịch trên blockchain, sàng lọc địa chỉ ví, phát hiện các luồng tiền rủi ro và hỗ trợ công tác AML/KYT. Đồng thời, CAEX cũng sẵn sàng tham gia Travel Rule -cơ chế cho phép các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trao đổi thông tin cần thiết một cách an toàn khi xử lý giao dịch giữa các bên.
Các lớp công nghệ này phần lớn không hiện ra trực tiếp trên màn hình người dùng. Tuy nhiên, chúng lại đưa ra đáp án cho câu hỏi cốt lõi: tài sản của người dùng được bảo vệ ra sao, hệ thống phản ứng thế nào khi có sự cố, và liệu nền tảng có đủ khả năng vận hành khi thị trường biến động mạnh hay không?
Ở góc độ vận hành, thị trường tài sản mã hóa tạo ra áp lực rất khác so với nhiều mô hình tài chính truyền thống. Hệ thống giao dịch hoạt động liên tục, bao gồm cả cuối tuần và ngày nghỉ. Một sự cố nhỏ vào lúc nửa đêm hoặc trong kỳ nghỉ lễ có thể lan rộng rất nhanh nếu thiếu cơ chế phản ứng phù hợp.
CAEX chia sẻ doanh nghiệp đang xây dựng mô hình vận hành theo hướng chủ động: phát hiện sớm rủi ro, phối hợp liên bộ phận, duy trì chất lượng dịch vụ và phản ứng có kiểm soát trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.
Với các nền tảng giao dịch tài sản số, vận hành không chỉ là bảo đảm hệ thống hoạt động, mà còn là khả năng duy trì dịch vụ liên tục trong môi trường giao dịch 24/7, đồng thời đáp ứng các yêu cầu kiểm soát và phối hợp với cơ quan quản lý trong các trường hợp cần thiết.
Ngoài sản phẩm giao dịch, CAEX cũng đặt mục tiêu đóng góp phát triển các bài toán hạ tầng của thị trường tài sản số Việt Nam. Các cấu phần nhận biết khách hàng, tổ chức dữ liệu phục vụ quản lý, tích hợp với ngân hàng, công ty chứng khoán, ví điện tử và các tổ chức phát hành là những lớp có thể giúp thị trường vận hành theo cách chuẩn chỉ, minh bạch.
Cách tiếp cận này khác với việc chỉ xây một sàn giao dịch để phục vụ người dùng của riêng doanh nghiệp. Nếu các tiêu chuẩn hạ tầng được xây dựng tốt, chúng có thể hỗ trợ và trở thành một mảnh ghép cùng nhiều chủ thể khác tham gia thị trường: Tổ chức phát hành tài sản mã hóa, tổ chức lưu ký, định chế tài chính, đơn vị phân phối và các bên cung cấp dịch vụ công nghệ.
Đặc biệt với tài sản thực được mã hóa (RWA), thị trường không chỉ cần một nơi mua bán token. CAEX bám sát nghị quyết 05 để xây dựng và hoàn thiện quy trình phát hành, công bố thông tin, định giá, lưu ký, phân phối, giao dịch, giám sát, xử lý quyền lợi và quản lý rủi ro sau phát hành. Đây là hướng đi đòi hỏi sự phối hợp giữa công nghệ blockchain, tài chính truyền thống, pháp lý và vận hành cũng như cơ sở hiểu biết và thực hành các quy định pháp lý liên tục — cũng là lý do CAEX lựa chọn xây nền móng từ sớm thay vì chỉ tập trung vào một sàn giao dịch đơn giản.
Trong dài hạn, khi các lớp hạ tầng này đã được định hình rõ nét, CAEX và các sàn tài sản mã hóa có thể đóng vai trò như một cầu nối giữa hệ sinh thái tài chính truyền thống và thị trường tài sản số được quản lý tại Việt Nam. Đó không phải là một mục tiêu có thể đạt được bằng một sản phẩm riêng lẻ, mà cần năng lực tổ chức, công nghệ và vận hành được tích lũy qua thời gian.