Ông Phạm Hồ Bắc (trái) tặng bút lưu niệm cho ông Phan Văn Minh (phải) tại Trung tâm Phát triển và Hợp tác kinh tế tư nhân Việt Nam – ASEAN (VAPEDCO)
Theo ông Minh, Phancos đã làm việc và ký kết với trên 30 tập đoàn, nhà máy lớn tại Nhật Bản; làm việc với hơn 350 doanh nghiệp Việt Nam, xúc tiến ký kết và triển khai công việc cụ thể với hơn 80 doanh nghiệp. Từ thực tế đó, phóng viên có cuộc trao đổi với ông Phan Văn Minh về văn hóa kinh doanh Nhật Bản và vai trò cầu nối doanh nghiệp trong giai đoạn mới.
PV: Sau nhiều năm sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản, điều gì để lại trong anh ấn tượng sâu sắc nhất?
Ông Phan Văn Minh: Nhật Bản để lại trong tôi nhiều cảm nhận, nhưng sâu sắc nhất là sự tỉ mỉ và tính nguyên tắc. Người Nhật tỉ mỉ trong sản xuất, trong giao tiếp, trong tổ chức công việc và trong cả cách họ tạo ra giá trị. Khi nói đến sản phẩm Nhật Bản, chúng ta thường nghĩ đến chất lượng, nhưng phía sau chất lượng đó là một nền văn hóa lao động rất chặt chẽ.
Điểm thứ hai là nguyên tắc. Khi đã thống nhất một hướng đi trong tập thể, họ kiên trì theo đuổi đến cùng. Có thể con đường đó không dễ dàng, nhưng khi đã có sự đồng thuận, họ sẽ bám vào mục tiêu. Theo tôi, chính sự tỉ mỉ và nguyên tắc ấy tạo nên nền tảng phát triển của Nhật Bản. Công nghệ là kết quả, còn gốc rễ vẫn nằm ở văn hóa con người.
PV: Vì sao anh lựa chọn con đường kết nối doanh nghiệp Việt Nam – Nhật Bản?
Ông Phan Văn Minh: Ban đầu, tôi sang Nhật để học hỏi và tìm một chân trời mới. Nhưng càng sống và làm việc tại Nhật, tôi càng thấy hai thị trường có nhiều điểm có thể bổ sung cho nhau. Nhật Bản có thế mạnh về tiêu chuẩn, công nghệ, quản trị, sản xuất và nghiên cứu phát triển sản phẩm. Việt Nam có thị trường năng động, nhu cầu tiêu dùng tăng và còn rất nhiều dư địa phát triển.
Trong thời gian làm việc tại Cosmo Beauty – tập đoàn chuyên sản xuất OEM/ODM mỹ phẩm nội địa Nhật Bản, tôi có cơ hội tiếp xúc với nhiều nhà máy, doanh nghiệp, hiệp hội tại Nhật Bản và Việt Nam. Qua nhiều lần công tác, tôi nhận ra cơ hội hợp tác không chỉ giới hạn trong ngành mỹ phẩm, mà còn có thể mở rộng sang thực phẩm chức năng, hàng tiêu dùng, thiết bị công nghệ, nguyên liệu sản xuất, đầu tư và thương mại quốc tế.
Từ đó, tôi muốn làm công việc kết nối một cách bài bản hơn. Không chỉ là giới thiệu doanh nghiệp hai bên gặp nhau, mà quan trọng hơn là giúp họ hiểu nhau, xác định đúng nhu cầu và tìm được mô hình hợp tác có khả năng triển khai thực tế.
Đại diện Trung tâm Phát triển và Hợp tác kinh tế tư nhân Việt Nam – ASEAN (VAPEDCO) và Phancos Co.,Ltd chụp ảnh lưu niệm cùng các đối tác trong buổi làm việc, trao Giấy chứng nhận cho ông Phan Văn Minh – Giám đốc Phancos Co.,Ltd, Giám đốc đại diện Nhật Bản của VAPEDCO
PV: Với vai trò Giám đốc đại diện Nhật Bản của VAPEDCO, anh định hướng hoạt động kết nối hai thị trường như thế nào?
Ông Phan Văn Minh: Công việc của chúng tôi có thể hiểu là tìm những giá trị đang có và đưa đến những nơi đang cần. Nhưng để làm được điều đó, không thể chỉ dừng ở hội thảo, gặp gỡ hay ký kết. Cần có một quy trình kết nối thực chất hơn.
Với VAPEDCO, tôi muốn xây dựng các hoạt động giao lưu văn hóa gắn với xúc tiến kinh tế. Trước hết là để doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản hiểu nhau: bên kia đang cần gì, đang có gì, có thể trở thành “mảnh ghép” của nhau hay không. Sau đó mới tính đến những bước sâu hơn như thương mại hàng hóa, chuyển giao công nghệ, đầu tư hoặc hợp tác phát triển dự án.
Ở chiều từ Nhật Bản vào Việt Nam, chúng tôi quan tâm đến các nhóm sản phẩm, công nghệ và giải pháp có giá trị ứng dụng cao, nhất là những lĩnh vực gắn với sức khỏe, tiêu dùng chất lượng, thiết bị công nghệ, công nghệ y tế và phục vụ sản xuất. Đây là những nhu cầu đang tăng lên tại Việt Nam khi thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và độ an toàn của sản phẩm.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng có nhiều lợi thế có thể tiếp cận thị trường Nhật Bản như nông sản, thực phẩm chế biến, hàng tiêu dùng và các sản phẩm mang bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, để đi được vào thị trường Nhật, doanh nghiệp Việt không thể chỉ dựa vào giá cả, mà cần chuẩn hóa từ chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc, hồ sơ pháp lý đến năng lực cung ứng ổn định.
PV: Doanh nghiệp Việt Nam thường gặp khó khăn gì khi làm việc với đối tác Nhật Bản?
Ông Phan Văn Minh: Điểm đầu tiên là tư duy. Nếu tiếp cận thị trường Nhật Bản với suy nghĩ rằng “chúng tôi chỉ có thế, đối tác phải chấp nhận cái chúng tôi có”, thì đó là cách tiếp cận chưa phù hợp. Muốn làm việc với Nhật Bản, trước hết phải hiểu họ cần gì, tiêu chuẩn của họ ra sao và doanh nghiệp mình có thể đáp ứng đến đâu.
Nếu chưa đáp ứng được ngay thì phải có lộ trình cải tiến. Người Nhật rất coi trọng tinh thần cải tiến liên tục. Một sản phẩm hôm nay có thể chưa hoàn thiện, nhưng nếu doanh nghiệp chứng minh được năng lực sửa đổi, kiểm soát chất lượng và giữ cam kết, cơ hội vẫn có.
Doanh nghiệp Việt Nam cũng không nhất thiết phải tham gia ngay vào toàn bộ chuỗi giá trị. Có thể bắt đầu từ một công đoạn nhỏ trong chuỗi sản xuất hoặc chuỗi cung ứng của Nhật Bản. Khi làm tốt một công đoạn, tạo được niềm tin, doanh nghiệp sẽ có cơ hội mở rộng sang những phần việc lớn hơn. Theo tôi, đây là con đường thực tế: đi từng bước, làm chắc từng bước, từ sản phẩm nhỏ đến dự án lớn, từ hợp tác ngắn hạn đến quan hệ dài hạn.
PV: OREHA đang được anh và các đối tác đưa về Việt Nam. Sản phẩm này nằm ở đâu trong chiến lược kết nối Việt Nam – Nhật Bản?
Ông Phan Văn Minh: OREHA là một ví dụ cụ thể cho việc đưa sản phẩm có tiêu chuẩn Nhật Bản về thị trường Việt Nam. Đây là dòng gel uống năng lượng dành cho vận động viên thể thao chuyên nghiệp, người thi đấu, tập luyện cường độ cao và những nhóm người dùng cần bổ sung năng lượng nhanh trong quá trình vận động.
Tôi nhìn thấy sản phẩm này phù hợp trong bối cảnh Việt Nam ngày càng quan tâm đến kinh tế thể thao, thể thao thành tích cao và phong trào rèn luyện sức khỏe trong cộng đồng. Muốn thể thao phát triển, ngoài huấn luyện, cơ sở vật chất và thi đấu, chúng ta cũng cần quan tâm nhiều hơn đến dinh dưỡng, phục hồi thể lực và các sản phẩm hỗ trợ an toàn cho vận động viên.
Với sản phẩm dành cho vận động viên, yếu tố đầu tiên không phải là quảng cáo công năng, mà là an toàn. Một vận động viên thành tích cao nếu sử dụng sản phẩm không rõ tiêu chuẩn, có nguy cơ chứa hoạt chất cấm, thì có thể ảnh hưởng rất lớn đến sự nghiệp. Vì vậy, chúng tôi muốn xem OREHA như một trường hợp thử nghiệm về cách đưa tiêu chuẩn Nhật Bản, tư duy dinh dưỡng thể thao và cách làm thị trường bài bản vào Việt Nam.
PV: Ở góc độ rộng hơn, anh nhìn nhận cơ hội hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong thời gian tới ra sao?
Ông Phan Văn Minh: Nhật Bản luôn coi Việt Nam là một đối tác quan trọng. Khi quan hệ hai nước đã được nâng lên tầm đối tác chiến lược toàn diện, dư địa hợp tác sẽ không chỉ nằm ở sản xuất hay lắp ráp, mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực có chiều sâu hơn.
Tôi cho rằng doanh nghiệp Nhật Bản sẽ tiếp tục quan tâm đến sản xuất công nghiệp, công nghiệp phụ trợ, chế biến, thiết bị công nghệ, y tế, công nghệ y tế và các ngành phục vụ chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, thương mại và tiêu dùng cũng là lĩnh vực rất đáng chú ý. Nhật Bản có nhiều sản phẩm chất lượng, còn Việt Nam là thị trường trẻ, có sức mua đang tăng và người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn, nguồn gốc, độ an toàn của sản phẩm.
Vấn đề là doanh nghiệp Việt Nam phải chuẩn bị tốt hơn về nhân lực, hệ thống phân phối, năng lực quản trị và khả năng làm việc theo tiêu chuẩn quốc tế. Cơ hội có, nhưng để biến cơ hội thành kết quả, cần sự chuẩn bị nghiêm túc từ cả hai phía.
Ông Phan Văn Minh cùng các đối tác Nhật Bản và Việt Nam tại gian hàng giới thiệu OREHA – dòng gel năng lượng thể thao "Made in Japan", một trong những sản phẩm được xúc tiến đưa vào thị trường Việt Nam.
PV: Anh nhiều lần nhấn mạnh vai trò của văn hóa. Vì sao văn hóa lại quan trọng trong hợp tác kinh tế với Nhật Bản?
Ông Phan Văn Minh: Vì doanh nghiệp, dù lớn đến đâu, cuối cùng vẫn do con người vận hành. Khi người Nhật làm việc với đối tác Việt Nam, họ quan tâm xem đối tác hiểu gì về Nhật Bản, hiểu cách làm việc của họ đến đâu, có tôn trọng nguyên tắc và cam kết hay không.
Tôi từng chứng kiến trong tuyển chọn lao động sang Nhật, có trường hợp người được chọn không phải là người nói giỏi nhất, mà là người thể hiện được sự quan tâm thật sự đến văn hóa Nhật Bản. Có người chưa giỏi tiếng Nhật nhưng cố gắng tìm hiểu, học hỏi, thậm chí biết hát một bài tiếng Nhật. Điều đó cho thấy thiện chí và khả năng hòa nhập.
Văn hóa Nhật Bản có thể không ồn ào như một số làn sóng văn hóa khác, nhưng đã hiện diện khá sâu trong đời sống người Việt: từ manga, anime, hoa anh đào, kimono, ẩm thực đến hình ảnh một đất nước kỷ luật, sạch sẽ, làm việc trách nhiệm. Đây là những bước đệm quan trọng để hai bên đến gần nhau hơn.
Khi đã hiểu văn hóa của nhau, công việc sẽ dễ đi vào chiều sâu hơn. Theo tôi, giao lưu văn hóa chính là nền móng để phát triển kinh tế, thu hút đầu tư và thúc đẩy hợp tác lâu dài giữa hai nước.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện của doanh nhân Phan Văn Minh cho thấy hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong giai đoạn mới không chỉ cần vốn, công nghệ hay những bản ghi nhớ hợp tác. Điều cần thiết hơn là những con người đủ hiểu hai nền văn hóa, đủ trải nghiệm thực tế và đủ kiên trì để chuyển hóa cơ hội thành kết quả cụ thể.
Với ông Minh, văn hóa không đi sau kinh tế. Văn hóa là điểm khởi đầu của niềm tin. Khi niềm tin được xây dựng đúng cách, thương mại, đầu tư, chuyển giao công nghệ hay những sản phẩm cụ thể như OREHA mới có cơ hội đi đường dài tại thị trường Việt Nam.