Tờ The Wired cho hay một phiên tòa lịch sử sắp diễn ra tại Oakland, California, nơi 9 bồi thẩm viên sẽ định đoạt liệu OpenAI, "cha đẻ" của ChatGPT, có thực sự phản bội sứ mệnh cao cả thuở ban đầu để chạy theo những con số lợi nhuận khổng lồ hay không.
Đây không chỉ là màn đối đầu giữa những bộ óc vĩ đại nhất Thung lũng Silicon, mà còn là bài kiểm tra khắc nghiệt cho cấu trúc của các tổ chức phi lợi nhuận trong kỷ nguyên công nghệ.
Khi lý tưởng va chạm thực tế
Vụ kiện của Elon Musk tập trung vào cáo buộc OpenAI đã đi chệch khỏi quỹ đạo ban đầu: phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) vì lợi ích của nhân loại thay vì tối đa hóa lợi nhuận cho các nhà đầu tư.
Tỷ phú Elon Musk, người từng là đồng sáng lập và đóng góp khoảng 38 triệu USD cho OpenAI trong những ngày đầu, tin rằng ông đã đầu tư vào một tổ chức cam kết mã nguồn mở, sẵn sàng chia sẻ công nghệ rộng rãi và miễn phí.
Tuy nhiên, thực tế hiện tại lại vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác. OpenAI giờ đây sở hữu một nhánh kinh doanh có lợi nhuận, mang về doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm và giữ kín kẽ các dòng code của những mô hình AI tiên tiến nhất.
Trong đơn kiện, Musk đưa ra ba cáo buộc cốt lõi: vi phạm ủy thác từ thiện, gian lận và làm giàu bất chính. Ông cho rằng Sam Altman và Greg Brockman đã lừa dối mình về ý định chuyển đổi OpenAI thành một cỗ máy kiếm tiền cho Microsoft và các nhà đầu tư khác.
Phía OpenAI không ngần ngại đáp trả gay gắt. Đại diện công ty cho biết những hành động của Musk bị thúc đẩy bởi sự ghen tị và hối tiếc sau khi rời bỏ công ty vào năm 2018.
Theo góc nhìn của OpenAI, Musk đang cố gắng phá hoại một đối thủ cạnh tranh trực tiếp khi bản thân ông cũng đang điều hành xAI và nỗ lực đưa SpaceX tiến tới IPO.
Thời điểm diễn ra phiên tòa này vô cùng nhạy cảm. OpenAI đang trong cuộc đua khốc liệt để niêm yết cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào cuối năm nay, đối đầu trực tiếp với những cái tên như Anthropic hay chính SpaceX của Musk. Một kết quả bất lợi tại tòa có thể làm lung lay niềm tin của nhà đầu tư và gây trì hoãn kế hoạch tài chính đầy tham vọng của Sam Altman.
Ông chủ Tesla đang yêu cầu tòa án thực hiện những biện pháp cực kỳ cứng rắn: loại bỏ Altman và Brockman khỏi các vị trí điều hành, buộc công ty phải hoàn trả những "khoản lợi bất chính" cho tổ chức phi lợi nhuận và ngăn chặn việc OpenAI tồn tại dưới dạng một công ty lợi ích công cộng như cấu trúc hiện nay.
Theo The Wired, không chỉ có các tỷ phú quan tâm đến vụ kiện này. Nhiều cựu nhân viên của OpenAI và các tổ chức an toàn AI đã nộp các bản tóm tắt pháp lý (amicus briefs) để ủng hộ Elon Musk. Họ lo ngại rằng áp lực thương mại đang khiến OpenAI "đốt cháy giai đoạn" về an toàn.
Ông Jacob Hilton, một cựu nghiên cứu viên tại OpenAI, chia sẻ rằng việc OpenAI ủng hộ các dự luật tại bang Illinois nhằm bảo vệ công ty khỏi các trách nhiệm pháp lý là một minh chứng cho thấy tổ chức này đang hành động thiếu nhất quán với sứ mệnh vì cộng đồng.
Dù vậy, nhiều chuyên gia pháp lý vẫn hoài nghi về tư cách của Elon Musk trong vụ kiện này. Giáo sư Jill Horowitz từ Đại học Northwestern đặt câu hỏi tại sao tòa án lại cho phép một cá nhân thách thức cấu trúc tổ chức mà các cơ quan quản lý bang Delaware và California đã chấp thuận.
Việc một người sáng lập có thể phủ quyết quyết định của Tổng chưởng lý bang là một tiền lệ gây tranh cãi trong luật về tổ chức phi lợi nhuận.
Tờ The Wired cho hay phiên tòa này hứa hẹn sẽ tung ra hàng loạt tình tiết chưa từng công bố. Danh sách nhân chứng dự kiến bao gồm những cái tên quyền lực nhất ngành công nghệ: Satya Nadella (CEO Microsoft), Mira Murati (cựu CTO OpenAI), Ilya Sutskever (cựu nhà khoa học trưởng) và cả những người thân cận với Musk như Shivon Zilis hay Jared Birchall.
Trước đó, các tài liệu rò rỉ đã hé lộ hàng trăm email giữa Altman và Sutskever, hay nhật ký cá nhân của Greg Brockman. Cuộc đối đầu trực diện tại bồn nhân chứng giữa Elon Musk và Sam Altman chắc chắn sẽ là khoảnh khắc mang tính biểu tượng, lột trần những góc khuất trong mối quan hệ "vừa là bạn, vừa là thù" của họ.
Dù Elon Musk bị coi là đang hành động vì lợi ích cá nhân để thúc đẩy chatbot Grok của mình, nhưng như Giáo sư Luís Calderón Gómez nhận định, ngay cả khi động cơ là hoài nghi, thì nỗ lực đẩy lùi xu hướng thương mại hóa quá đà các tổ chức từ thiện vẫn là một phép thử cần thiết cho tương lai của AI.
*Nguồn: The Wired, CNET