Những con số vừa được công bố từ General Motors - hãng xe lớn nhất nước Mỹ - đang gióng lên một tín hiệu đáng lo ngại: nhu cầu tiêu dùng có dấu hiệu chững lại trong bối cảnh áp lực chi phí ngày càng gia tăng.
Trong quý I năm nay, doanh số xe của GM giảm gần 10% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân được lý giải một phần do mùa đông khắc nghiệt, nhưng sâu xa hơn là sự thay đổi trong tâm lý người tiêu dùng. Khi giá xăng leo thang và chi phí sinh hoạt tăng cao, những khoản chi lớn như mua ô tô đang dần bị trì hoãn.
Xu hướng này không chỉ diễn ra ở GM. Hàng loạt hãng xe khác cũng ghi nhận tháng 3 đầy khó khăn - thời điểm xung đột tại Trung Đông đẩy giá xăng tăng mạnh. Toyota, Honda hay Hyundai đều có mức giảm doanh số trong tháng, cho thấy bức tranh chung không mấy sáng sủa của thị trường.
“Khách hàng đang nói rất nhiều về giá xăng,” ông David Christ, lãnh đạo Toyota Bắc Mỹ, cho biết. Dù chưa thể khẳng định tác động dài hạn, nhưng rõ ràng yếu tố nhiên liệu đang trở thành một biến số quan trọng trong quyết định mua xe.
Điều đáng nói là ngành ô tô không chỉ đơn thuần là một lĩnh vực sản xuất, mà còn là “phong vũ biểu” của nền kinh tế Mỹ. Khoảng 3 triệu người Mỹ làm việc trực tiếp trong ngành, và còn nhiều triệu lao động khác phụ thuộc gián tiếp. Khi doanh số xe giảm, đó thường là dấu hiệu cho thấy người tiêu dùng đang thắt chặt chi tiêu.
Áp lực hiện nay đến từ nhiều phía. Giá xe mới tại Mỹ đã vượt ngưỡng kỷ lục 50.000 USD, trong khi lãi suất vay mua xe vẫn ở mức cao. Giờ đây, giá xăng tiếp tục tăng, khiến tổng chi phí sở hữu một chiếc xe trở nên đắt đỏ hơn bao giờ hết.
“Giá xe tăng, lãi suất tăng, giờ giá xăng cũng tăng. Người tiêu dùng đang bị ‘đánh hội đồng’,” ông Christ nhận xét.
Một yếu tố khác cũng cần tính đến là hiệu ứng so sánh. Năm ngoái, nhiều người Mỹ đã đổ xô mua xe trước khi các chính sách thuế mới được áp dụng, khiến nền doanh số trở nên cao bất thường. Điều đó càng làm cho mức giảm năm nay trở nên rõ rệt hơn.
Dù vậy, vẫn có những tín hiệu tích cực. GM cho biết doanh số tháng 3 đã cải thiện so với tháng 2, khi thời tiết ổn định hơn và lượng khách quay trở lại showroom. Tuy nhiên, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và chi phí sinh hoạt tăng cao, câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu đà phục hồi này có bền vững?
Thực tế với nhiều người Mỹ, việc mua một chiếc xe mới giờ đây không chỉ là nhu cầu, mà là một quyết định tài chính đầy cân nhắc. Khi người tiêu dùng bắt đầu chùn tay, đó có thể là dấu hiệu sớm cho những chuyển động lớn hơn của toàn bộ nền kinh tế.
Nhìn sâu hơn, câu chuyện doanh số ô tô suy giảm không đơn thuần là tác động ngắn hạn từ thời tiết hay giá xăng, mà phản ánh một “cú kẹp chi phí” đang siết chặt người tiêu dùng Mỹ từ nhiều phía.
Thứ nhất, cấu trúc chi phí sở hữu ô tô đã thay đổi đáng kể trong vài năm qua. Nếu trước đây, người mua chỉ cần cân nhắc giá xe và chi phí nhiên liệu, thì nay họ phải tính thêm lãi suất vay. Một chiếc xe trị giá hơn 50.000 USD sẽ kéo theo khoản trả góp hàng tháng lớn hơn đáng kể. Khi lãi suất tăng, tổng chi phí thực tế có thể đội lên hàng nghìn USD trong suốt vòng đời khoản vay.
Thứ hai, giá xăng, yếu tố vốn mang tính “tâm lý” rất lớn, đang quay trở lại như một rào cản tiêu dùng. Ngay cả khi mức tăng không quá đột biến, việc giá nhiên liệu leo thang trong bối cảnh bất ổn địa chính trị khiến người tiêu dùng trở nên thận trọng. Điều này đặc biệt đúng với các dòng xe tiêu thụ nhiều nhiên liệu như SUV hay bán tải - vốn chiếm tỷ trọng lớn tại thị trường Mỹ. Người mua không chỉ cân nhắc chi phí hiện tại, mà còn lo ngại về chi phí vận hành trong tương lai.
Thứ ba, người tiêu dùng Mỹ đang bước vào giai đoạn “mệt mỏi chi tiêu” sau nhiều năm đối mặt với lạm phát. Trong giai đoạn hậu Covid-19, nhu cầu mua sắm bị dồn nén đã tạo ra làn sóng tiêu dùng mạnh mẽ, đặc biệt là với các tài sản lớn như ô tô. Tuy nhiên, khi giá cả hàng hóa và dịch vụ đồng loạt tăng cao, thu nhập thực tế bị bào mòn, người tiêu dùng bắt đầu điều chỉnh hành vi: ưu tiên tiết kiệm hơn là chi mạnh dạn.
Một điểm đáng chú ý khác là sự thay đổi trong nhận thức về giá trị. Với mức giá xe ngày càng cao, người tiêu dùng có xu hướng giữ xe lâu hơn thay vì đổi mới thường xuyên như trước. Điều này làm giảm nhu cầu mua xe mới - yếu tố vốn là động lực chính của ngành ô tô trong nhiều thập kỷ.
Theo: The NY Times, CNN