Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, yếu tố thời tiết đang tác động trực tiếp đến toàn bộ chu kỳ sinh trưởng từ phân hóa mầm hoa đến đậu quả, khiến năng suất suy giảm trên diện rộng.
Tại vùng trồng trọng điểm Bắc Ninh (khu vực Bắc Giang cũ), diện tích vải năm nay vẫn duy trì khoảng 29.800 ha, song sản lượng chỉ đạt xấp xỉ 95.000 tấn, tương đương một nửa so với năm trước và chỉ đạt gần 60% kế hoạch đề ra.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, đây mới là ước tính theo tình trạng ra hoa, còn sản lượng thực tế có thể thay đổi khi bước vào thu hoạch, song khó có khả năng phục hồi mạnh.
Tương tự, tại Hải Phòng (khu vực Hải Dương cũ), với diện tích khoảng 9.345 ha, sản lượng dự kiến đạt 55.000 tấn, thấp hơn đáng kể so với năm trước. Một số địa phương khác như Hưng Yên và Đắk Lắk duy trì diện tích lần lượt chỉ khoảng 1.860 ha và 2.000 ha, đóng góp không lớn vào tổng cung.
Sản lượng vải thiều năm nay được dự báo sụt giảm mạnh do ảnh hưởng của thời tiết.
Thực tế sản xuất cho thấy tỷ lệ ra hoa năm nay giảm rõ rệt, với vải sớm chỉ đạt khoảng 60%, còn vải chính vụ dao động 40-50%, thấp hơn đáng kể so với năm trước.
Nguồn cung sụt giảm nhanh chóng tạo áp lực lên thị trường ngay từ đầu vụ. Giá vải thiều vì vậy tăng mạnh, nhiều nơi ghi nhận mức giá cao kỷ lục.
Tại các vùng thu hoạch sớm, doanh nghiệp đã ký hợp đồng thu mua từ khoảng 40.000 đồng/kg. Đối với vải u trứng gai, loại vải có sản lượng lớn hơn mức giá cũng duy trì ổn định 65.000 - 75.000 đồng/kg đối với hàng chọn mã đẹp) và khoảng 45.000 - 50.000 đồng/kg đối với hàng xô. Trong khi giá bán vải u trứng trắng có thời điểm lên tới 120.000 đồng/kg, mức chưa từng xuất hiện trong các năm gần đây.
Bà Ngô Thị Thu Hồng - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Ameii Việt Nam - cho biết, thực tế mấy năm qua, vải thiều Việt ngày càng có chỗ đứng vững chắc tại các thị trường yêu cầu cao như Nhật Bản, châu Âu... Năm nay dù sản lượng trong nước giảm, nhưng nhu cầu từ các thị trường này thậm chí tăng ở phân khúc chất lượng cao. Do đó, doanh nghiệp dự kiến số lượng thu mua để xuất khẩu cao gấp 2,5 lần năm ngoái; đồng thời cam kết giá thu mua cao hơn từ 10 - 20% so với thị trường giúp người dân an tâm sản xuất.
Dù sản lượng giảm nhưng giá vải thiều năm nay được thu mua cao kỷ lục.
Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho hay, yêu cầu cấp thiết hiện nay giữ được những chùm quả hiện có, hạn chế tối đa tình trạng rụng và nứt quả. Theo bà Hương, yếu tố then chốt để vải thiều sinh trưởng tốt nằm ở khâu chăm sóc đặc biệt là điều tiết nước tưới. Việc mưa nắng xen kẽ trong thời gian tới có thể khiến quả nứt vỏ, làm giảm giá trị. Bên cạnh đó, cần tăng cường phòng trừ sinh vật gây hại, bảo đảm chất lượng quả đồng đều khi đưa ra thị trường.
Lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, về lâu dài cần tái cấu trúc ngành hàng theo hướng bền vững hơn. Trọng tâm là minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và xây dựng chiến lược rải vụ hợp lý; đồng thời điều chỉnh cơ cấu giống, ưu tiên các giống vải có thời gian chín khác nhau nhằm kéo dài mùa vụ, tạo dư địa nâng giá trị thay vì phụ thuộc vào “được mùa - mất giá” như trước.