Trên bãi đỗ một trạm nhiên liệu nằm ở ngoại ô Thượng Hải, một tài xế xe container 18 bánh khéo léo lùi chuồng vào sát trụ bơm hai màu xanh - trắng. Anh nhanh chóng nhảy khỏi cabin, kết nối vòi phun vào bình chứa và bắt đầu nạp nhiên liệu. Không có bất kỳ mùi dầu diesel nồng nặc nào bởi cỗ xe hạng nặng này vận hành hoàn toàn bằng khí hydro không mùi.
Trạm sạc - được xây dựng bởi gã khổng lồ lọc dầu quốc doanh Sinopec - chính là một mắt xích minh chứng cho siêu kế hoạch của Trung Quốc nhằm thống trị thế hệ phương tiện giao thông xanh tiếp theo. Các tài liệu chính thức từ chính phủ cho thấy, Bắc Kinh đã bơm tổng cộng 7,68 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 1,1 tỷ USD) tiền trợ cấp cho nhiều đô thị trên cả nước để thiết lập chuỗi cung ứng toàn diện cho xe chạy bằng hydro (FCV).
Lợi thế vượt trội của Hydro
Trong bản đồ năng lượng sạch, xe chạy bằng hydro (FCV) sở hữu những vũ khí chiến lược mà xe điện chạy pin truyền thống (EV) khó lòng có được khi đặt lên bàn cân thương mại. Xe FCV có hành trình di chuyển dài hơn đáng kể sau mỗi lần sạc và sở hữu tốc độ nạp đầy bình nhiên liệu nhanh hơn nhiều so với thời gian chờ sạc pin.
Đối với các phương tiện vận tải hạng nặng như xe tải lớn hay xe khách đường dài, hệ thống lõi pin nhiên liệu hydro có trọng lượng nhẹ hơn rất nhiều so với các khối pin khổng lồ của xe điện. Điều này giúp xe FCV giải phóng được không gian, tối ưu hóa tải trọng hàng hóa thực tế trên các tuyến đường trung chuyển xuyên quốc gia.
Dù công nghệ phản ứng giữa hydro và oxy để tạo ra điện năng hiện vẫn vô cùng đắt đỏ, Bắc Kinh đã nhanh chóng kích hoạt các lô hàng xuất khẩu xe tải và xe buýt chạy bằng hydro quy mô nhỏ sang Malaysia, Úc và Israel. Đáng chú ý, quốc gia này hiện đã thâu tóm gần 60% năng lượng sản xuất máy điện phân (electrolyzer) - thiết bị cốt lõi dùng để tách hydro xanh từ nước - trên toàn cầu.
Cuộc chiến dằng dai tại Iran cùng làn sóng leo thang của chi phí nhập khẩu dầu mỏ từ Trung Đông đang tạo ra một cú hích vĩ mô, buộc các cường quốc phải ráo riết tìm kiếm các nguồn cung năng lượng thay thế để bảo vệ an ninh quốc gia.
Cuộc đua ngầm
Là một trong những quốc gia tiên phong đặt nền móng cho nền kinh tế hydro, Nhật Bản luôn tự hào khi là nước đầu tiên công bố Chiến lược Hydro Quốc gia từ năm 2017 và thậm chí đã luật hóa để thúc đẩy nguồn năng lượng này vào năm 2024. Thế nhưng, các mốc thời gian tham vọng nhằm phủ sóng xe FCV và các trạm sạc tại xứ sở hoa anh đào cứ lần lượt trôi qua trong sự bất lực.
Giới vận động hành lang hydro Nhật Bản đổ lỗi cho chi phí phát triển cao ngất ngưởng, các rào cản logistics nghiêm trọng cùng sự thờ ơ, thiếu hụt ngân sách đầu tư từ chính phủ. Ông Hiroshi Fukushima, Tổng giám đốc Hiệp hội Hydro Nhật Bản (JH2A), thẳng thắn chia sẻ với tờ Nikkei Asia: “Những gì chúng tôi nỗ lực kiến nghị tới chính phủ là trong khi khu vực tư nhân sẵn sàng đầu tư vào thiết bị và công nghệ, thì dòng vốn từ chính phủ là yếu tố sống còn. Nếu không, Nhật Bản phải đối mặt với rủi ro bị phụ thuộc hoàn toàn vào một quốc gia cụ thể về cả nguồn cung hydro lẫn thiết bị.”
Theo dữ liệu vĩ mô từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị trường hydro phát thải thấp toàn cầu dự kiến sẽ tăng vọt từ 1,4 tỷ USD năm 2023 lên hơn 12 tỷ USD vào năm 2030, thúc đẩy bởi năng lượng tái tạo. Nhằm tìm kiếm lối thoát, JH2A đã có cuộc gặp trực tiếp với Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi để yêu cầu đưa hydro vào danh mục chiến lược tăng trưởng kinh tế quốc gia, khi chi phí của nguồn năng lượng này tại Nhật vẫn đang đắt gấp 10 lần so với nhiên liệu hóa thạch.
Tính từ đầu năm 2021 đến nay, chưa đầy 5.000 xe FCV được bán ra tại Nhật Bản, một con số quá thảm hại so với mục tiêu 200.000 xe mà quốc gia này đặt ra cho mốc năm 2025. Số lượng trạm sạc hydro trên toàn nước Nhật hiện chỉ còn vỏn vẹn 142 trạm và đang có xu hướng giảm dần do thua lỗ, thậm chí nhiều tỉnh thành hoàn toàn trắng trạm sạc. Con số này chưa bằng một nửa mục tiêu 320 trạm đề ra trước đó.
Trái ngược hoàn toàn với sự chậm chạp của Tokyo, các nhà hoạch định chính sách tại Bắc Kinh đang nhấn ga tăng tốc. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) đã cam kết sẽ nâng tổng số xe FCV lăn bánh lên mốc 100.000 chiếc vào năm 2030. Định hướng này hoàn toàn đồng nhất với cam kết vĩ mô của Chủ tịch Tập Cận Bình nhằm đưa quốc gia phát thải carbon lớn nhất hành tinh này đạt đỉnh phát thải trước năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.
Bà Xinyi Shen, nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) có trụ sở tại Helsinki, nhận định: “Để đạt được các mục tiêu đó, bạn bắt buộc phải tái cấu trúc toàn bộ hệ thống năng lượng. Bên cạnh gió và điện mặt trời, hydro chính là một mảnh ghép vô cùng quan trọng.” Giống như cách Trung Quốc từng nuôi dưỡng thành công các ngành công nghiệp tấm pin mặt trời và xe điện trong hai thập kỷ qua, các khoản trợ cấp chính phủ đóng vai trò như dòng vốn tối thượng kích hoạt toàn bộ bộ máy chính quyền địa phương vào cuộc.
Tại quận Thanh Phố, ngoại ô Thượng Hải, một tài xế xe buýt đưa đón chạy bằng hydro của tập đoàn SAIC Motor thừa nhận giá hydro rất đắt, nhưng anh không hề cảm thấy gánh nặng nhờ các khoản trợ cấp hào phóng của chính phủ.
Theo tính toán quy đổi hiệu năng của Nikkei Asia, một kg hydro hiện có giá 58 Nhân dân tệ (khoảng 8,60 USD), sở hữu hàm lượng năng lượng tương đương với lượng xăng trị giá 34 Nhân dân tệ.
Nghiên cứu từ công ty tư vấn Roland Berger chỉ ra rằng, các doanh nghiệp vận tải Trung Quốc sẽ chỉ chấp nhận chuyển đổi sang xe tải FCV khi giá nhiên liệu được trợ giá xuống ngưỡng 19 - 21 Nhân dân tệ/kg. Mục tiêu của MIIT là ép mức giá trung bình này xuống còn 25 Nhân dân tệ/kg, thậm chí đạt mức 15 Nhân dân tệ/kg tại các vùng chiến lược vào năm 2030.
Trong khi Trung Quốc tận dụng lợi thế quy mô và công nghệ hydro xanh (tách từ nước bằng năng lượng tái tạo), Nhật Bản lại đang bị mắc kẹt với hydro xám (sản xuất từ hydrocacbon), một công nghệ vừa đắt đỏ vừa làm gia tăng lượng khí thải nhà kính.
Dù một số chuyên gia năng lượng hoài nghi về kịch bản bùng nổ của FCV do sự tiến hóa quá nhanh của mật độ năng lượng pin EV, giới lãnh đạo Bắc Kinh vẫn kiên định coi hydro xanh là quân bài chiến lược để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Trung Quốc đã chính thức liệt hydro xanh vào nhóm ngành công nghiệp tương lai mới nổi trong kế hoạch 5 năm tới. Chuỗi cung ứng này sẽ được mở rộng sang các dự án sản xuất amoniac xanh, methanol và nhiên liệu hàng không bền vững.
Tập đoàn Envision Energy của Trung Quốc hiện đang đặt cược tương lai vào amoniac xanh - được tổng hợp từ hydro xanh và nitơ - như một giải pháp thay thế sạch cho nhiên liệu hóa thạch trong ngành vận tải biển toàn cầu. Hãng vừa hoàn tất chuyến hàng thương mại đầu tiên trên thế giới xuất khẩu amoniac xanh từ tổ hợp trị giá 8 tỷ Nhân dân tệ ở Nội Mông sang cảng nhập khẩu hóa chất của tập đoàn Lotte tại Hàn Quốc.
Tại Nhật Bản, giới công nghiệp đang bày tỏ sự thất vọng sâu sắc trước phản ứng chậm chạp của chính phủ. Ông Koji Sato, Phó Chủ tịch Toyota Motor thừa nhận tại sự kiện của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) rằng môi trường kinh doanh tại quốc gia này vẫn đang vô cùng khắc nghiệt. Một chiếc Mirai chạy hydro tại Nhật hiện có giá khởi điểm lên tới 7,4 triệu Yên (khoảng 46.210 USD), cao hơn rất nhiều so với mức giá 4,8 triệu Yên của dòng xe điện bZ4X.
Để cứu vãn tình hình, METI vừa phải thành lập một hội đồng chung nhằm triển khai ý tưởng Động mạch Hydro (Hydrogen Artery) của JH2A - thiết lập mạng lưới vận tải sử dụng xe FCV thương mại kết nối xuyên suốt 1.300 km từ đông bắc đến tây nam Nhật Bản, với cam kết hỗ trợ chi phí và nới lỏng các quy định pháp lý từ bộ bộ ngành.
“Vòng đấu đầu tiên của công nghệ sạch truyền thống đã kết thúc, không ai còn có thể cạnh tranh nổi với Trung Quốc về pin hay tấm pin mặt trời nữa. Giờ đây chính là sự khởi đầu của một chu kỳ mới dành cho hydro xanh và thu giữ carbon. Và Trung Quốc lại đang tiếp tục ném hàng tỷ USD để thâu tóm toàn bộ cuộc chơi tiếp theo này.”
Theo: Nikkei