Các quốc đảo nhỏ ở Thái Bình Dương đang trở thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực siết chặt hoạt động của “hạm đội bóng ma” Nga – mạng lưới tàu chở dầu bị cáo buộc né tránh lệnh trừng phạt của phương Tây. Những động thái thu hồi cờ, hủy đăng ký và tăng cường giám sát gần đây được đánh giá là đã thu hẹp đáng kể “đường thoát” pháp lý của các tàu này.
Theo luật quốc tế, tàu thương mại phải đăng ký tại một quốc gia và treo cờ nước đó. Nhiều tàu trong “hạm đội bóng ma” – vốn bị cho là vận chuyển dầu Nga vượt trần giá và không có bảo hiểm phương Tây – đã tìm đến các “cờ tiện lợi”, tức những quốc gia cho phép đăng ký tàu nước ngoài với chi phí thấp và thủ tục nhanh gọn. Sau khi phương Tây áp đặt cơ chế giá trần đối với dầu Nga liên quan đến xung đột Ukraine, số lượng tàu dạng này tăng mạnh.
Công ty tình báo hàng hải Windward ước tính hiện có hơn 1.900 tàu “bóng ma” trên toàn cầu, chiếm khoảng 10% đội tàu chở dầu thế giới. Các báo cáo trong năm 2024–2025 cho thấy số tàu mang cờ Quần đảo Cook và Palau tăng nhanh, với nhiều tàu có đặc điểm trùng khớp với đội tàu ngầm vận chuyển dầu Nga. Một số nghiên cứu cũng nêu tên Vanuatu là quốc gia bắt đầu gắn cờ cho các tàu chở dầu Nga từ năm 2025.
Tuy nhiên, trước áp lực gia tăng từ phương Tây và nguy cơ tổn hại uy tín, các quốc đảo Thái Bình Dương đã bắt đầu hành động quyết liệt. Ông John Hosking, Thư ký Bộ Giao thông Vận tải Quần đảo Cook, cho biết nước này đã hủy đăng ký tàu Eagle S vào tháng 10 năm ngoái, sau khi tàu này bị Liên minh châu Âu áp lệnh trừng phạt. Cơ quan đăng ký tàu biển do Maritime Cook Islands (MCI) quản lý cũng đã loại bỏ gần 190 trong tổng số 214 tàu chở dầu đăng ký kể từ năm 2022.
Trong số đó, 53 tàu bị xóa sổ vì liên quan đến các lệnh trừng phạt quốc tế và 135 tàu khác do không tuân thủ quy định hoặc sử dụng các công ty bảo hiểm không đạt tiêu chuẩn. Quần đảo Cook cũng ban hành lệnh cấm tàu treo cờ nước này hoạt động tại Biển Baltic và cấm vận chuyển dầu từ Nga, Iran hoặc Venezuela. Theo ông Hosking, bất kỳ tàu nào bị xác định thuộc diện trừng phạt sẽ bị xóa đăng ký trong vòng bảy ngày.
Palau cũng tiến hành rà soát và hủy đăng ký các tàu bị nghi thuộc “hạm đội bóng ma”, đồng thời chấm dứt thỏa thuận với một nhà điều hành đăng ký tư nhân. Chính phủ nước này cho biết đang tăng cường giám sát và đối chiếu với các danh sách trừng phạt quốc tế. Vanuatu và Quần đảo Cook cũng cảnh báo về tình trạng một số tàu sử dụng cờ của họ một cách giả mạo.
Các chuyên gia nhận định động thái siết chặt từ các quốc gia treo cờ đã làm gia tăng chi phí vận chuyển, bảo hiểm và tuân thủ đối với các tàu né lệnh trừng phạt, đồng thời thu hẹp đáng kể lựa chọn đăng ký hợp pháp. Khi ngày càng ít quốc gia sẵn sàng cấp cờ, một số tàu buộc phải sử dụng “cờ giả” hoặc chuyển sang những khu vực pháp lý mới, trong đó có một số nước châu Phi cận Sahara.
Dù vậy, giới quan sát cảnh báo “hạm đội bóng ma” vẫn chưa biến mất. Các tàu có thể tiếp tục thay đổi đăng ký, chuyển chủ sở hữu trên giấy tờ hoặc khai thác kẽ hở pháp lý. Tuy nhiên, việc các quốc đảo Thái Bình Dương – từng bị xem là điểm đến thuận lợi cho đăng ký tàu – chủ động thu hồi cờ và tăng cường kiểm soát được xem là bước đi quan trọng, góp phần chặn bớt các “đường thoát” của mạng lưới vận chuyển dầu trong bóng tối.