Thị trường “mua chậm, chờ giá”
Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,3 triệu tấn gạo, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kim ngạch chỉ đạt xấp xỉ 600 triệu USD, giảm hơn 11%. Nguyên nhân giá xuất khẩu bình quân giảm mạnh xuống còn khoảng 460-465 USD/tấn, thấp hơn hơn 15% so với cùng kỳ.
Diễn biến này phản ánh rõ một chu kỳ điều chỉnh của thị trường sau giai đoạn tăng nóng kéo dài từ năm 2024 sang 2025. Khi nguồn cung toàn cầu dần được khôi phục, đặc biệt từ Ấn Độ, Thái Lan và Pakistan, mặt bằng giá gạo thế giới nhanh chóng hạ nhiệt. Trong khi đó, các quốc gia nhập khẩu lớn như Philippines, Indonesia hay một số nước châu Phi chuyển sang chiến lược “mua chậm, chờ giá”, thay vì tích trữ ồ ạt như trước.
Trên thị trường, giá gạo 5% tấm của Việt Nam hiện chỉ dao động quanh mức 360-370 USD/tấn, giảm sâu so với đỉnh năm ngoái. Nhiều khách hàng truyền thống kéo dài đàm phán, chia nhỏ hợp đồng hoặc trì hoãn ký mới để tránh rủi ro giá tiếp tục giảm. Cùng với đó, nguồn cung trong nước tăng nhanh khi vụ Đông Xuân bước vào thu hoạch rộ, khiến áp lực dư cung ngắn hạn càng rõ nét.
Dữ liệu hai tháng đầu năm cũng cho thấy, Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất, nhập khẩu khoảng 620.000 tấn, chiếm gần 48% tổng lượng xuất khẩu của Việt Nam. Tuy vậy, ở chiều ngược lại, nhiều thị trường truyền thống suy giảm mạnh như xuất sang Ghana giảm khoảng 31%, Bờ Biển Ngà giảm tới trên 90%. Đáng chú ý, Indonesia từng là thị trường lớn trong năm 2024-2025, song trong năm nay gần như chững lại do theo đuổi chiến lược tự chủ lương thực và đang hướng tới xuất khẩu trở lại trong thời gian tới.
Ông Phạm Thái Bình - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An - cho biết nhu cầu vẫn tồn tại, đặc biệt ở phân khúc gạo chất lượng cao, nhưng không còn bùng nổ như năm trước. Khách hàng hiện rất thận trọng, họ không ký hợp đồng lớn mà chia nhỏ từng lô. Doanh nghiệp buộc phải chọn đơn hàng kỹ hơn, tránh rủi ro giá tiếp tục giảm sau khi đã ký.
Giá gạo xuất khẩu giảm đáng kể trong 2 tháng đầu năm.
Theo ông Bình, hiện nhiều doanh nghiệp đang chuyển mạnh sang ký hợp đồng ngắn hạn, hạn chế tồn kho. “Giai đoạn này, rủi ro lớn nhất là mua nguyên liệu giá cao nhưng bán ra giá thấp. Vì vậy, chiến lược là quay vòng nhanh, kiểm soát chặt chi phí và chỉ ký khi có đầu ra chắc chắn”, ông Bình chia sẻ.
Mở cửa thị trường có giá trị cao
Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam - thừa nhận năm 2026 sẽ là một năm khó khăn hơn khi nguồn cung thế giới dồi dào trở lại. Theo định hướng của ngành, sản lượng xuất khẩu có thể chỉ duy trì quanh mức 7 triệu tấn, thay vì chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá như trước.
Trước tình hình này, Bộ Công Thương vừa yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo triển khai đồng bộ giải pháp thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo, bảo đảm cân đối thị trường.
Vụ Chính sách thương mại đa biên được giao nghiên cứu, bổ sung mặt hàng gạo vào lộ trình nghiên cứu ngành hàng trong khuôn khổ Đề án hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA; thúc đẩy đàm phán với các đối tác như EU, Vương quốc Anh nhằm mở rộng hạn ngạch thuế quan, tạo dư địa cho xuất khẩu gạo vào các thị trường có giá trị cao.
Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài có trách nhiệm theo dõi sát diễn biến cung - cầu, giá cả và chính sách nhập khẩu tại các thị trường trọng điểm; kịp thời cung cấp thông tin, cảnh báo rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình giao dịch, qua đó nâng cao hiệu quả xuất khẩu và hạn chế các tranh chấp thương mại...