Mùng 1 Tết – ngày đầu tiên của năm mới – thường được xem là thời điểm “mở lộc”, mở đầu cho chuỗi ngày phía trước. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, không ít người vẫn vô tư làm 1 việc mà không để ý nó có thể ảnh hưởng tới cả 1 năm mới.
Đó chính là việc vay mượn tiền bạc hay nhắc chuyện nợ nần. Nhiều người coi đây là giao dịch bình thường. Tuy nhiên, trong văn hóa Việt Nam nói riêng và văn hóa Á Đông nói riêng, nó được xếp vào danh sách những việc "kiêng" không nên làm vào ngày đầu năm mới.
Ảnh minh họa
Vì sao chuyện vay – đòi tiền lại bị kiêng kỵ trong ngày đầu năm?
Theo quan niệm dân gian Việt Nam, mùng 1 Tết là ngày khởi đầu, mang ý nghĩa định hình tinh thần và vận khí cho cả năm. Người xưa cho rằng, nếu mở đầu năm mới bằng sự thiếu hụt – vay mượn hay đòi nợ – thì cả năm dễ gắn với cảm giác túng thiếu, nặng nề. Chính vì vậy, mọi việc liên quan đến tiền bạc thường được “để yên” trong ngày này, chờ sang mùng 2, mùng 3 mới tính tiếp.
Nhiều tài liệu văn hóa được Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam dẫn lại cho thấy, tục kiêng vay – đòi tiền đầu năm không đơn thuần mang màu sắc tâm linh, mà phản ánh mong muốn giữ không khí Tết nhẹ nhàng, tránh va chạm và xung đột tài chính trong ngày sum họp. Truyền thông chính thống Việt Nam như VnExpress hay Tuổi Trẻ cũng nhiều lần phân tích rằng đây là cách người xưa “đặt tâm thế đủ đầy” cho năm mới.
Ảnh minh họa
Điều đáng chú ý là quan niệm này không chỉ tồn tại ở Việt Nam. Trong văn hóa Trung Hoa, ngày Chính Nguyệt Sơ Nhất cũng là thời điểm tuyệt đối kiêng vay tiền và đòi nợ. Theo các bài viết trên People.cn và CCTV, người Trung Quốc tin rằng đầu năm mà đã “mang nợ” thì cả năm dễ xoay quanh chuyện tiền nong, khó tạo được cảm giác hanh thông.
Một số học giả Trung Quốc lý giải, tục lệ này xuất phát từ mong muốn duy trì sự hài hòa xã hội trong dịp lễ lớn nhất năm. Khi tránh nói đến vay – nợ, mọi người có thể tận hưởng trọn vẹn không khí đoàn viên, thay vì để những áp lực tài chính chen vào ngày đầu năm mới.
Vì sao ngày nay nhiều người vẫn vô tình làm?
Trong bối cảnh hiện đại, ranh giới “kiêng kỵ” dần trở nên mờ nhạt. Chuyển khoản ngân hàng chỉ mất vài giây, các ứng dụng tài chính hoạt động xuyên Tết khiến nhiều người không còn cảm giác rõ rệt về việc “đưa – nhận tiền” như trước. Không ít trường hợp nhắc nợ hay vay tiền vào mùng 1 Tết chỉ vì “tiện thì nói luôn”, hoàn toàn không mang ý xấu.
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, dưới góc nhìn tâm lý, các chuyên gia cho rằng ngày đầu năm là thời điểm con người mong muốn cảm giác nhẹ nhõm và tích cực. Việc nhắc đến tiền bạc, đặc biệt là vay mượn hay nợ nần, dễ tạo áp lực vô hình, nhất là với người lớn tuổi hoặc những gia đình vẫn coi trọng phong tục truyền thống. Tránh những câu chuyện này không phải vì sợ xui rủi, mà để giữ sự thoải mái trong ngày đầu năm.
Bên cạnh việc hạn chế vay mượn hay đòi nợ, nhiều gia đình còn kiêng quét nhà, đổ rác, làm vỡ đồ đạc hoặc cãi vã trong mùng 1 Tết. Điểm chung của những điều kiêng kỵ này không nằm ở yếu tố mê tín, mà ở mong muốn giữ cho ngày đầu năm trôi qua nhẹ nhàng, vui vẻ. Đôi khi, tránh một việc nhỏ trong mùng 1 Tết cũng chính là cách để mỗi người tự tạo cho mình một khởi đầu an tâm hơn cho cả năm phía trước.
*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm