Năm 1947, Warren Buffett đã học được một bài học đắt giá không phải trong các giảng đường Harvard hay trên sàn chứng khoán Wall Street, mà ngay tại một trường đua ngựa địa phương.
Khi còn là một cậu thiếu niên 17 tuổi, Warren Buffett đã rời khỏi trường đua và thua sạch tiền tiết kiệm, đi kèm với một bài học theo ông suốt gần một thế kỷ: Bạn có thể thắng một cuộc đua, nhưng bạn không bao giờ thắng được hệ thống.
Thậm chí, Warren Buffett đã dùng chính bài học này lên các con của mình, để dạy chúng về chân lý "nhà cái không bao giờ thua".
Trong chương trình đặc biệt "Warren Buffett: A Life and Legacy" mới đây, huyền thoại 95 tuổi đã dùng câu chuyện "ngã ngựa" thời trẻ để phác họa nên chân dung của một nhà đầu tư giá trị, một người cha và một vị CEO đầy trách nhiệm.
Bài học kỷ luật
Nhớ về thời học trung học, Buffett thừa nhận mình từng mắc sai lầm kinh điển của những kẻ đánh bạc: "Tôi đã thua tiền ngay trong cuộc đua đầu tiên. Và sau đó tôi đã làm điều ngu ngốc nhất mà bạn có thể tưởng tượng... Tôi cứ tiếp tục đặt cược vào mọi cuộc đua".
Khi ra về, ông mất toàn bộ số tiền tiết kiệm 50 USD (theo cuốn tiểu sử The Snowball của Alice Schroeder là 175 USD), một con số rất lớn đối với một học sinh thời đó.
Ngồi trong quán Howard Johnson’s với vài USD lẻ còn lại, Buffett tự mua cho mình một bữa ăn và ngồi suy nghĩ suốt chuyến tàu về nhà. Đó là dấu chấm hết cho sự nghiệp cá cược đua ngựa, nhưng lại là khởi đầu cho một tư duy đầu tư bất hủ. Ông hiểu rằng khi hệ thống đã được thiết kế để nhà cái luôn thắng, thì việc cố gắng "gỡ gạc" bằng cảm xúc chỉ dẫn đến thảm họa.
Bài học này ám ảnh đến nối chính những người con của Buffett cũng bị vạ lây.
Trong cuộc phỏng vấn với CNBC, hai người con Howard và Susan Buffett tiết lộ cha mình đã cho họ tiền tiêu vặt để dọn máng nước, cắt cỏ và cào lá. Thế nhưng ông lại mua một chiếc máy đánh bặc nhận đồng 10 xu để cám dỗ những đứa con mình và lấy lại tất cả, qua đó dạy cho chúng về bài học nhớ đời về cờ bạc.
"Ông ấy đã mua chiếc máy đánh bạc đó và lấy lại hầu hết số tiền tiêu vặt của chúng tôi", bà Susan Buffett cười nói.
Không chỉ với giáo dục con cái, triết lý "không cờ bạc" này sau đó đã thẩm thấu vào cách ông điều hành Berkshire Hathaway. Ngay cả khi khối tiền mặt của tập đoàn tiến sát mốc 400 tỷ USD, Buffett vẫn kiên nhẫn chờ đợi một "doanh nghiệp đáng giá" thay vì vung tiền bừa bãi chỉ để thỏa mãn áp lực thị trường.
Từ bài học về việc hiểu rõ giá trị thực thay vì chạy theo may rủi, Buffett áp dụng trực tiếp vào việc lựa chọn người kế vị. Ông khẳng định việc tìm hiểu giá trị một doanh nghiệp "không cần phải là một thiên tài, và chắc chắn không cần bất kỳ công thức phức tạp nào".
Minh chứng rõ nhất chính là người kế nhiệm Greg Abel. Tỷ phú Buffett đánh giá rất cao sự nhạy bén thực tế của Greg, cho rằng ngay cả khi Greg không theo đuổi con đường học thuật hàn lâm, bản năng kinh doanh thiên bẩm vẫn sẽ giúp anh thành công.
Với Buffett, sự thông minh trong kinh doanh đến từ việc hiểu bản chất vận động của dòng tiền và con người, giống như cách ông học được rằng hệ thống đua ngựa luôn có lợi thế hơn người chơi.
Cũng từ sự thấu hiểu về "vết thương" do sai lầm gây ra như lần mất 50 USD năm xưa, Buffett có một quan điểm cực kỳ nghiêm khắc nhưng nhân văn trong việc dạy con. Ông khuyên những người mới làm cha mẹ tuyệt đối không sử dụng sự mỉa mai với con cái.
Theo nhà đầu tư huyền thoại này, sự mỉa mai như "một nhát roi quất ngang lưng" mà đứa trẻ sẽ mang theo suốt đời. Một người cha từng nếm trải thất bại và tự đứng dậy như Buffett hiểu rằng, sự khích lệ và lòng tử tế có sức mạnh xây dựng con người lớn hơn nhiều so với sự chỉ trích cay nghiệt.
Bên cạnh đó, sự tỉnh táo mà Buffett học được từ sàn đua ngựa cũng giúp ông đưa ra quyết định gây tranh cãi: Ngừng bàn luận về chính trị. Trước đây, ông tin rằng CEO có quyền lên tiếng với tư cách công dân. Nhưng hiện tại, khi xã hội trở nên quá chia rẽ, ông đã chọn cách im lặng để bảo vệ hàng trăm nghìn nhân viên của mình.
"Không có lý do gì khiến những nhân viên trực điện thoại lại phải đối phó với những khách hàng có thành kiến tiêu cực chỉ vì một câu nói của tôi", Buffett chia sẻ.
Vị tỷ phú này hiểu rằng cái tên Buffett và Berkshire đã hòa làm một. Một lần "đặt cược" sai lầm vào một phát ngôn chính trị có thể khiến hàng ngàn nhân viên mất đi sự yên ổn trong công việc, một rủi ro mà nhà đầu tư giá trị như ông không bao giờ chấp nhận đánh đổi.
Khép lại cuộc đời rực rỡ, Warren Buffett không muốn người ta nhớ đến mình chỉ qua những con số nghìn tỷ. Ông muốn lan tỏa thông điệp về sự tử tế. "Tôi chỉ muốn hỏi bất cứ ai rằng liệu tử tế có thể làm hại họ theo cách nào không?".
Từ một cậu bé thua trắng 50 USD ở trường đua đến vị tỷ phú sẵn sàng cho đi phần lớn tài sản, Warren Buffett chứng minh rằng: Trong cuộc chơi dài hạn của cuộc đời, sự tử tế và kỷ luật tự giác mới chính là "hệ thống" giúp bạn luôn là người chiến thắng.
*Nguồn: CNBC