Cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo giữa Trung Quốc và Mỹ từ lâu đã được xem là một trong những mặt trận chiến lược quan trọng nhất của thế kỷ 21. Tuy nhiên, những đánh giá mới nhất từ chính các nhà khoa học AI hàng đầu Trung Quốc cho thấy một cái nhìn thận trọng, thậm chí khá bi quan, về khả năng vượt qua các “ông lớn” công nghệ Mỹ trong tương lai gần. Theo nhiều ý kiến, trong vòng ba đến năm năm tới, xác suất để một công ty Trung Quốc vươn lên dẫn đầu thế giới về AI là rất thấp.
Ông Lin Junyang, trưởng nhóm kỹ thuật của đội Qwen thuộc Tập đoàn Alibaba, đã đưa ra một con số gây chú ý khi cho rằng khả năng để bất kỳ công ty Trung Quốc nào vượt qua những tên tuổi như Google DeepMind hay OpenAI chỉ dưới 20%. Ngay cả con số này, theo ông, cũng đã là một dự báo “rất lạc quan”. Lý do cốt lõi nằm ở sự chênh lệch khổng lồ về năng lực tính toán, khi Mỹ hiện sở hữu quy mô tài nguyên lớn hơn Trung Quốc từ một đến hai bậc độ lớn.
Theo ông Lin, các công ty AI hàng đầu của Mỹ đang đổ nguồn lực tính toán khổng lồ vào nghiên cứu thế hệ mô hình tiếp theo, tạo ra lợi thế ngày càng rõ rệt. Trong khi đó, các doanh nghiệp Trung Quốc lại phải dồn phần lớn năng lực hiện có chỉ để đáp ứng nhu cầu sử dụng hằng ngày, khiến dư địa cho các nghiên cứu mang tính đột phá bị thu hẹp đáng kể. Thực tế này phản ánh rõ áp lực về hạ tầng mà ngành AI Trung Quốc đang đối mặt.
Chia sẻ quan điểm tương tự, ông Tang Jie, đồng sáng lập kiêm nhà khoa học AI trưởng của Zhipu AI, cho rằng Mỹ đang bỏ xa Trung Quốc nhờ ưu thế vượt trội về các mô hình ngôn ngữ lớn. Theo ông, khoảng cách này không những chưa được thu hẹp mà còn có nguy cơ ngày càng nới rộng, bởi Mỹ sở hữu nhiều mô hình tiên tiến chưa được công bố ra công chúng. Điều đó đồng nghĩa với việc những gì thế giới nhìn thấy mới chỉ là phần nổi của năng lực AI Mỹ.
Tuy vậy, không phải tất cả các ý kiến trong cộng đồng AI Trung Quốc đều bi quan. Ông Yao Shunyu, nhà khoa học AI trưởng mới được bổ nhiệm của Tencent và từng là nhà nghiên cứu tại OpenAI, lại đưa ra một dự báo lạc quan hơn. Theo ông, công ty AI hàng đầu thế giới trong ba đến năm năm tới có thể sẽ đến từ Trung Quốc, dựa trên kinh nghiệm và thành tích của nước này trong việc mở rộng nhanh chóng các công nghệ như xe điện và sản xuất tiên tiến.
Dẫu vậy, ngay cả quan điểm lạc quan này cũng đi kèm với những cảnh báo rõ ràng. Ông Yao nhấn mạnh rằng Trung Quốc vẫn phải vượt qua hàng loạt rào cản mang tính nền tảng. Trong số đó, đáng chú ý nhất là việc thiếu các máy quang khắc cực tím EUV do trong nước tự phát triển, vốn là yếu tố then chốt để sản xuất chip tiên tiến. Bên cạnh đó, tốc độ ứng dụng AI trong khu vực doanh nghiệp còn chậm, trong khi nguồn lực dành cho nghiên cứu AI nền tảng vẫn bị đánh giá là hạn chế.
Theo ông Yao, thế mạnh hiện tại của Trung Quốc nằm ở khả năng tối ưu hóa, khai thác tối đa hiệu suất từ số lượng GPU hạn chế. Tuy nhiên, điều còn thiếu chính là tinh thần dám chấp nhận rủi ro để xác lập một mô hình hay khuôn khổ hoàn toàn mới cho AI, thay vì chỉ cải tiến trong những giới hạn sẵn có.
Ở góc độ nhân lực, ông Tang Jie bày tỏ sự lạc quan khi cho rằng làn sóng các nhà nghiên cứu trẻ, sinh trong thập niên 1990 và 2000, với tư duy cởi mở và sẵn sàng chấp nhận rủi ro, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các đột phá.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng để điều này trở thành hiện thực, Trung Quốc cần cải thiện môi trường đổi mới sáng tạo. Sự phối hợp chặt chẽ giữa quốc gia và chính phủ, cùng việc xác định rõ ràng ranh giới cạnh tranh giữa các tập đoàn công nghệ lớn và startup, sẽ giúp các nhà nghiên cứu trẻ có thêm không gian và thời gian tập trung cho những nghiên cứu mang tính nền tảng.
Trong bối cảnh đó, chính sách chip tiếp tục là yếu tố có tác động lớn đến tương lai ngành AI Trung Quốc. Cuối năm ngoái, Washington đã phê duyệt việc bán chip H200 của Nvidia cho Trung Quốc, đảo ngược một số hạn chế trước đó đối với việc xuất khẩu chip tiên tiến.
Tuy nhiên, sau đó, Bắc Kinh lại kêu gọi một số doanh nghiệp công nghệ trong nước tạm dừng các đơn đặt hàng này, nhằm thúc đẩy chiến lược thay thế chip Mỹ bằng các sản phẩm nội địa.
Tổng hợp các quan điểm trên cho thấy một bức tranh nhiều chiều của cộng đồng AI Trung Quốc. Một mặt là sự tỉnh táo, thừa nhận những hạn chế rõ ràng trong ngắn hạn. Mặt khác là tham vọng dài hạn, đặt niềm tin vào cải cách môi trường đổi mới và thế hệ nghiên cứu trẻ.
Việc liệu Trung Quốc có thể biến tiềm năng và quyết tâm đó thành những đột phá mang tính thay đổi mô hình hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ, và câu trả lời có thể sẽ quyết định vị thế của nước này trong cuộc đua AI toàn cầu trong thập kỷ tới.