Thị trường vàng thế giới đang có những bước chuyển mình trong công nghệ xác minh nhằm minh bạch hóa tài sản thay vì những tờ giấy chứng nhận dễ dàng bị làm giả hay những thỏi vàng vô danh trôi nổi.
Cụ thể, hãng tin Reuters cho hay Hiệp hội Thị trường Vàng London (LBMA) và Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) đã triển khai thử nghiệm "Hộ chiếu số" (Digital Passport) dựa trên công nghệ Blockchain. Đây được xem là một bước tiến lớn trong việc chống vàng lậu, vàng "bẩn" và có thể là lời giải cho những lỗ hổng quản lý mà các doanh nghiệp kinh doanh vàng tại nhiều nơi đang loay hoay tìm cách xử lý.
Hộ chiếu số cho vàng
Chương trình Gold Bar Integrity (GBI) của LBMA không chỉ dừng ở một hệ thống quản lý dữ liệu, mà hướng tới việc xây dựng liên kết giữa vàng vật chất và hồ sơ số của từng thỏi vàng.
Ở cấp độ vật lý, các thỏi vàng đạt chuẩn “Good Delivery” (GDL) vốn đã được gắn số định danh riêng thông qua khắc trên bề mặt. Một số sáng kiến công nghệ mới còn thử nghiệm bổ sung các phương thức nhận diện như mã QR hoặc chip điện tử nhằm tăng khả năng xác thực.
Ở cấp độ dữ liệu, chương trình GBI hướng tới việc tạo lập hồ sơ số cho từng thỏi vàng, lưu trữ thông tin về đặc tính kỹ thuật, đơn vị tinh luyện và lịch sử lưu chuyển trong chuỗi cung ứng. Một số nền tảng thử nghiệm sử dụng Blockchain nhằm đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy vết.
Với đặc tính khó bị chỉnh sửa, các hệ thống sổ cái phân tán có thể giúp tăng độ tin cậy của dữ liệu và hạn chế rủi ro gian lận. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu đầu vào và cơ chế kiểm chứng trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Hành trình của một thỏi vàng trong các mô hình “hộ chiếu số” mà LBMA đang thúc đẩy có thể được hình dung qua các giai đoạn chính trong chuỗi cung ứng, từ khai thác đến lưu ký và giao dịch.
Ở giai đoạn đầu, vàng được khai thác và đưa vào chuỗi cung ứng có kiểm soát. Các tiêu chuẩn về nguồn gốc và trách nhiệm xã hội (ESG) được áp dụng thông qua các chương trình như Responsible Sourcing, nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến vàng khai thác trái phép hoặc từ khu vực xung đột. Tuy nhiên, mức độ chi tiết của dữ liệu từ khâu khai thác hiện vẫn phụ thuộc vào từng nhà cung cấp.
Tiếp theo, tại các nhà máy tinh luyện đạt chuẩn GDL, vàng được chuẩn hóa thành thỏi và gắn số định danh riêng. Đây là điểm then chốt trong hệ thống, nơi thông tin về nguồn gốc và đặc tính kỹ thuật của vàng được xác nhận và có thể được đưa vào các nền tảng dữ liệu số.
Trong giai đoạn lưu ký và giao dịch, các giải pháp công nghệ (bao gồm cả Blockchain và Smart Contract) đang được thử nghiệm nhằm số hóa quy trình chuyển giao quyền sở hữu, giảm bớt phụ thuộc vào giấy tờ thủ công và tăng khả năng truy vết.
Dù vậy, các hệ thống này hiện mới được triển khai ở mức thí điểm hoặc trong phạm vi các bên tham gia, và chưa thay thế hoàn toàn quy trình vận hành truyền thống của thị trường vàng toàn cầu.
Đến nay, sáng kiến “hộ chiếu số” cho vàng vẫn đang trong quá trình triển khai theo lộ trình của LBMA chứ chưa trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trên toàn thị trường. Tuy nhiên trong khuôn khổ chương trình Gold Bar Integrity (GBI), một cơ sở dữ liệu tập trung nhằm quản lý thông tin của các thỏi vàng đã bắt đầu được đưa vào vận hành từng phần, với sự tham gia của các nhà tinh luyện và tổ chức liên quan.
Theo định hướng của LBMA, hệ thống này sẽ tiếp tục được mở rộng để tích hợp thêm dữ liệu từ các bên trong chuỗi cung ứng, bao gồm cả đơn vị kiểm định và lưu ký. Tuy nhiên, mức độ bắt buộc và tần suất báo cáo vẫn đang được hoàn thiện theo từng giai đoạn, chưa có một mốc thời gian áp dụng đồng loạt trên toàn cầu.
Đến nay, chương trình Gold Bar Integrity (GBI) của LBMA đã ghi nhận sự tham gia của phần lớn các nhà tinh luyện trong danh sách Good Delivery. Tuy nhiên, LBMA chưa công bố tỷ lệ cụ thể về mức độ hoàn tất đăng ký hoặc tích hợp dữ liệu trên toàn hệ thống.
Theo định hướng của tổ chức này, phạm vi tham gia dự kiến sẽ tiếp tục được mở rộng trong những năm tới, hướng tới việc chuẩn hóa dữ liệu cho toàn bộ chuỗi cung ứng vàng.
Về hạ tầng công nghệ, aXedras là một trong những đối tác quan trọng, phát triển nền tảng “Bullion Integrity Ledger” nhằm kết nối dữ liệu giữa các bên tham gia thị trường. Bên cạnh đó, một số công ty công nghệ khác như PeerLedger cũng cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc và giám sát tiêu chuẩn ESG, góp phần hỗ trợ quá trình số hóa chuỗi cung ứng vàng.
Dù các công nghệ như blockchain hay AI giúp tăng khả năng minh bạch và truy vết, hiệu quả của hệ thống vẫn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu đầu vào và cơ chế kiểm chứng, thay vì có thể đảm bảo tuyệt đối nguồn gốc của từng đơn vị vàng.
*Nguồn: Reuters, Fortune, BI