Tờ Granma của Đảng Cộng sản Cuba ngày 27/3 đưa tin, ngành năng lượng Cuba đang đối mặt với một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều thập kỷ, khi các lệnh cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính từ Mỹ tiếp tục được siết chặt, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Trước tình hình này, chính phủ Cuba đang nỗ lực tìm kiếm các giải pháp thay thế nhằm duy trì hoạt động của hệ thống điện và giảm thiểu tác động đến đời sống người dân.
Phát biểu trên chương trình Mesa Redonda, Thứ trưởng thứ nhất Bộ Năng lượng và Mỏ Cuba Argelio Jesús Abad Vigoa cho biết, cho đến cuối năm 2025, bất chấp sức ép kéo dài hơn 60 năm, Cuba vẫn có thể nhập khẩu nhiên liệu từ thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ông thừa nhận quá trình này không hề dễ dàng: “Việc này không dễ dàng hay rẻ tiền, nhưng các tàu chở nhiên liệu đã đến để duy trì nền kinh tế, xã hội và cuộc sống của người dân.”
Tình hình đã thay đổi đáng kể trong những tháng gần đây. Theo ông Abad Vigoa, do lệnh cấm vận năng lượng, không một con tàu nào chở nhiên liệu được ký hợp đồng trên thị trường quốc tế vào Cuba trong hơn 3 tháng qua. “Không có dầu diesel, dầu nhiên liệu, xăng, nhiên liệu máy bay phản lực hay khí dầu mỏ hóa lỏng nào được nhập khẩu”, ông nói.
Do lệnh cấm vận năng lượng, không một con tàu nào chở nhiên liệu được ký hợp đồng trên thị trường quốc tế vào Cuba trong hơn 3 tháng qua. Ảnh: AFP
Sự thiếu hụt này tác động trực tiếp đến hệ thống điện quốc gia của Cuba. Hiện có hơn 1.400 MW công suất phát điện không thể vận hành do thiếu nhiên liệu, trong đó bao gồm hơn 1.100 MW từ các nguồn phát điện phân tán và khoảng 330 MW từ các tổ máy tại Mariel và Moa. Điều này khiến hệ thống trở nên mong manh và dễ bị gián đoạn.
Trong bối cảnh đó, Cuba buộc phải dựa vào nguồn dầu thô trong nước, khí đồng hành từ các giếng dầu và năng lượng tái tạo để duy trì sản xuất điện. Tuy nhiên, các nguồn này chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu. “Đó là lý do tại sao hệ thống trở nên không ổn định và tình trạng mất điện kéo dài và gây khó chịu”, ông Abad Vigoa thừa nhận.
Một số tín hiệu tích cực
Dù đối mặt với nhiều thách thức, Cuba vẫn ghi nhận một số tín hiệu tích cực. Năm 2025, sản lượng dầu thô trong nước đạt mức cao nhất trong 7 năm, đảo ngược xu hướng suy giảm trước đó. Xu hướng này tiếp tục được duy trì trong những tháng đầu năm 2026 nhờ việc đưa vào khai thác các giếng dầu mới.
Song song với đó, nước này đã từng bước khôi phục năng lực phát điện. Tổng cộng 348 MW công suất nhiệt điện đã được đưa trở lại vận hành, bao gồm các tổ máy tại Felton, Santa Cruz, Céspedes và Guiteras. Công tác bảo trì và nâng cấp thiết bị tại các nhà máy lớn cũng đang được triển khai nhằm cải thiện hiệu suất hệ thống.
Một hướng đi chiến lược khác là phát triển năng lượng tái tạo. Cuba đã hoàn tất lắp đặt 52 trang trại điện mặt trời với tổng công suất hơn 1.000 MWp, đáp ứng tới 38% nhu cầu điện vào ban ngày khi hoạt động tối đa. Ngoài ra, hàng chục nghìn hệ thống điện mặt trời quy mô nhỏ đã được triển khai tại các hộ gia đình, cơ sở y tế và khu vực vùng sâu vùng xa.
Các dự án pin lưu trữ với công suất 200 MW cũng đang được triển khai để ổn định lưới điện, đặc biệt trong bối cảnh năng lượng tái tạo có tính biến động cao. Đồng thời, các dự án điện gió, thủy điện và khí sinh học đang được thúc đẩy nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.
Tự chủ năng lượng là một trụ cột chiến lược
Trong lĩnh vực công nghiệp, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Cuba Eloy Álvarez Martínez cho biết nước này đang chuyển đổi mô hình quản lý doanh nghiệp theo hướng tự chủ tài chính, giảm phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và coi tự chủ năng lượng là một trụ cột chiến lược. Ông nhấn mạnh việc tận dụng các chuỗi cung ứng mới: “Nhờ các chuỗi cung ứng này, một lượng lớn các loại container giá rẻ, túi polypropylene, sản phẩm pin và hàng dệt may… hiện đang được sản xuất.”
Bên cạnh đó, Cuba cũng tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các đối tác công nghệ nhằm duy trì sản xuất và đảm bảo nguồn cung nguyên liệu.
Cuba đã hoàn tất lắp đặt 52 trang trại điện mặt trời với tổng công suất hơn 1.000 MWp, đáp ứng tới 38% nhu cầu điện vào ban ngày khi hoạt động tối đa. Ảnh: Granma
Giải pháp cho ngành nước
Trong lĩnh vực tài nguyên nước, những khó khăn về năng lượng cũng gây ảnh hưởng lớn. Chủ tịch Viện Tài nguyên Nước Quốc gia Cuba Antonio Rodríguez Rodríguez cho biết phần lớn dân số Cuba vẫn phụ thuộc vào hệ thống điện quốc gia để được cung cấp nước. Trước tình hình đó, chính phủ nước này đã lựa chọn các trạm bơm quan trọng để ưu tiên cấp điện, đồng thời triển khai các giải pháp thay thế.
Ông cho biết Cuba đang từng bước chuyển đổi sang mô hình vận hành ít phụ thuộc nhiên liệu hơn: “Chúng tôi đã bắt đầu giai đoạn thứ hai của quá trình chuyển đổi ma trận năng lượng”, đồng thời nhấn mạnh việc đưa xe điện và trạm sạc vào vận hành để phục vụ hệ thống cấp nước. “Chúng tôi sẽ sớm có xe tải điện… như một phần của quá trình tìm kiếm các giải pháp không phụ thuộc vào nhiên liệu.”
Ngoài ra, các dự án hạ tầng cấp nước và xử lý nước thải cũng đang được triển khai trên toàn đất nước Cuba, dự kiến mang lại lợi ích cho hàng trăm nghìn người dân.
Trong bối cảnh nguồn nhiên liệu tiếp tục bị hạn chế, Cuba đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng theo hướng đa dạng và bền vững hơn. Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn rất lớn, khi khả năng tiếp cận thị trường quốc tế bị hạn chế, trong khi năng lực tự chủ trong nước vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.