Bước chuyển mới của xăng sinh học - Bài 1: Xăng E10 là giải pháp năng lượng chiến lược

Thị trường năng lượng toàn cầu thời gian gần đây liên tục chứng kiến những đợt biến động mạnh, khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang. Cuộc đối đầu quân sự giữa Israel và Iran cùng những rủi ro an ninh tại các tuyến vận chuyển dầu quan trọng đã khiến giá dầu thế giới nhiều thời điểm tăng mạnh, kéo theo áp lực điều hành giá xăng dầu tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Với đặc thù vẫn phải nhập khẩu phần lớn xăng dầu thành phẩm và nguyên liệu đầu vào, mỗi biến động của thị trường năng lượng thế giới đều nhanh chóng tác động đến thị trường trong nước. Giá xăng dầu tăng không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất – vận tải mà còn tạo sức ép lên lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

Từ ngày 1/6/2026, toàn bộ xăng không chì lưu thông trên thị trường sẽ được thay thế bằng xăng E10.

Những diễn biến này một lần nữa cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của nhiều nền kinh tế vào nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là xăng khoáng truyền thống. Trong bối cảnh đó, việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, thúc đẩy các loại nhiên liệu thay thế, thân thiện môi trường trở thành xu hướng tất yếu.

Đối với Việt Nam, nhiên liệu sinh học trong đó có xăng pha ethanol được xem là một trong những giải pháp quan trọng để giảm phụ thuộc vào xăng khoáng, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.

Trong chuỗi giải pháp này, việc triển khai xăng sinh học E10 đang được đặt ra như một bước đi chiến lược trong lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học.

Tăng tốc lộ trình xăng E10

Việt Nam bắt đầu thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học từ nhiều năm trước, với dấu mốc quan trọng là việc thay thế xăng RON92 bằng xăng E5 RON92 trên toàn quốc từ năm 2018. Đây được xem là bước khởi đầu cho quá trình chuyển dịch sang các loại nhiên liệu sạch hơn. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, xăng E5 vẫn chưa đạt được tỉ lệ tiêu thụ như kỳ vọng.

Theo định hướng của Chính phủ, từ ngày 1/6/2026, Việt Nam chính thức áp dụng lộ trình mới, theo đó toàn bộ xăng không chì lưu thông trên thị trường sẽ được thay thế bằng xăng sinh học E10 (xăng chứa 10% ethanol) để bảo vệ môi trường; xăng E5 RON92 vẫn tiếp tục được duy trì đến hết năm 2030.

Tuy nhiên, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, lộ trình triển khai xăng sinh học E10 đang được yêu cầu đẩy nhanh, với mục tiêu thúc đẩy ngay trong tháng 4 năm nay. Nội dung này được nêu tại Chỉ thị 09, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, giá xăng dầu biến động mạnh, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao tính tự chủ nguồn cung trong nước.

PVOil đã tiên phong thí điểm kinh doanh xăng sinh học E10.

Trên thực tế, từ tháng 8/2025, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOil) đã tiên phong thí điểm kinh doanh xăng sinh học E10 tại một số cửa hàng ở Hà Nội, Tp.HCM, Hải Phòng và Quảng Ngãi.

Theo Petrolimex, sản lượng tiêu thụ xăng E10 tại các cửa hàng thí điểm hiện đạt bình quân khoảng 95 m³/ngày, tăng khoảng 40% so với thời điểm bắt đầu triển khai. Doanh nghiệp này cũng cho biết đã chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng pha chế với 7 điểm phối trộn trên toàn quốc, cùng mạng lưới hơn 2.800 cửa hàng bán lẻ đã hoàn tất các điều kiện kỹ thuật, bao gồm súc rửa bể chứa và nâng cấp hệ thống để đáp ứng yêu cầu kinh doanh xăng E10.

Thông tin từ Bộ Công Thương cho thấy, từ khi đưa xăng E10 ra thí điểm trên thị trường đến nay, cơ quan quản lý chưa ghi nhận phản hồi tiêu cực về chất lượng, cũng như chưa phát hiện tác động bất lợi đến hiệu suất vận hành hay động cơ phương tiện.

Tương tự, PVOil cũng đã hoàn tất nâng cấp hệ thống pha chế và tồn trữ tại 13 kho đầu mối trên toàn quốc. Các hạng mục được cải tiến bao gồm bồn chứa, thiết bị pha trộn và ứng dụng công nghệ nhằm đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu pháp lý đối với xăng E10.

Với hệ thống kho cảng trải dài cả nước, PVOil không chỉ có khả năng cung ứng cho gần 900 cửa hàng xăng dầu trực thuộc, mà còn có thể thực hiện pha chế gia công cho các thương nhân đầu mối khác khi triển khai đại trà xăng E10.

Bước đi năng lượng chiến lược

Chia sẻ với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Công Hùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam khẳng định, việc chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh, sạch là xu thế tất yếu trên phạm vi toàn cầu. Trong xu thế đó, nhiên liệu sinh học, đặc biệt là xăng E5, E10 được coi là một trong những giải pháp chiến lược đối với Việt Nam, mang lại nhiều lợi ích.

Theo ông Hùng, trước tiên cần khẳng định rõ E5 hay E10 chỉ là xăng sinh học thay thế xăng khoáng, còn phân hạng theo tiêu chuẩn môi trường vẫn bao gồm các mức Euro 2, Euro 3, Euro 4 và Euro 5. Vì vậy, mối quan tâm lớn nhất của người tiêu dùng không phải là "E5 hay E10", mà là phương tiện của họ phù hợp với tiêu chuẩn nhiên liệu nào. Việc khuyến cáo phải đầy đủ, rõ ràng và chính xác.

Xăng E10 là loại xăng sinh học được pha trộn giữa 90% xăng truyền thống (xăng khoáng) và 10% ethanol (cồn sinh học). Việc sử dụng xăng E5, E10 mang những ưu điểm như: Thân thiện với môi trường (Ethanol là nhiên liệu tái tạo, giảm phát thải khí CO2 và các chất gây ô nhiễm khác), giảm hiệu ứng nhà kính và ô nhiễm không khí; giá thành thường rẻ hơn xăng truyền thống, đồng thời nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu...

Ông Nguyễn Công Hùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam.

Cồn sinh học ethanol (còn gọi là rượu ngũ cốc hay rượu ethyl, rượu êtylic,...) dùng để phối trộn xăng được chế biến thông qua quá trình lên men các sản phẩm hữu cơ như tinh bột, cellulose, lignocellulose, thường là từ các loại ngũ cốc như ngô, lúa mì, đậu tương hoặc từ vỏ cây, bã mía…

Theo số liệu từ Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, nguồn cung nội địa hiện mới chỉ cân đối được khoảng hơn 50% nhu cầu, phần lớn dầu thô đầu vào cho các nhà máy lọc hóa dầu vẫn phải nhập khẩu. Trước thách thức này, việc đưa xăng sinh học E10 (sản phẩm pha trộn 90% xăng khoáng và 10% cồn ethanol) vào sử dụng rộng rãi được giới chuyên gia đánh giá là giải pháp để kìm hãm đà tăng giá và giảm áp lực nguồn cung xăng khoáng.

Từ dư địa lợi ích lớn từ nhiên liệu sinh học, ông Bùi Ngọc Bảo – Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho biết, với tổng nhu cầu tiêu thụ khoảng 26 triệu m³ xăng dầu mỗi năm, nếu áp dụng tỉ lệ phối trộn 10%, lượng nhiên liệu hóa thạch được thay thế là rất đáng kể. Trong dài hạn, khi nâng lên các mức E15, E20 như nhiều quốc gia đã triển khai, hiệu quả giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu sẽ càng rõ nét.

Ông Bùi Ngọc Bảo – Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam.

Theo ông Bảo, hiện Việt Nam mới chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu xăng dầu trong nước, còn lại 70% vẫn phải nhập khẩu. Do đó, việc đẩy nhanh lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mà còn là giải pháp chiến lược nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và tăng tính tự chủ của nền kinh tế.

Một lợi thế đáng chú ý khác là giá ethanol trên thị trường thế giới ổn định hơn nhiều so với giá dầu thô. Thực tế cho thấy, khi giá dầu thô và xăng khoáng có thể tăng tới 50%, giá ethanol nội địa chỉ tăng khoảng 4%, qua đó đóng vai trò như “bộ đệm” giúp giảm biến động giá xăng dầu bán lẻ.

Từ góc độ chính sách, ông Bảo cho rằng việc triển khai phối trộn và sử dụng rộng rãi xăng E10 trên toàn quốc từ tháng 4/2026 là khả thi. Tuy nhiên, để tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả, cần sớm tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến chính sách thuế.

(Còn tiếp)