Tờ Fortune nhận định trong khi thung lũng Silicon vẫn đang mải mê với những bản demo hào nhoáng, Bắc Kinh đã chính thức đặt tên cho đơn vị tiền tệ mới của nền kinh tế số: "Ciyuan".
Với tốc độ xử lý 140 nghìn tỷ token mỗi ngày và hàng loạt thương hiệu đổ bộ sàn chứng khoán, AI Trung Quốc không còn là kẻ bám đuổi mà đang tạo ra một hệ sinh thái riêng biệt, thực dụng và đầy tham vọng.
Cuộc cách mạng mang tên "Ciyuan"
Lần đầu tiên, Trung Quốc có một thuật ngữ chính thức để gọi "token" (đơn vị dữ liệu trong mô hình ngôn ngữ lớn): Ciyuan.
Ông Lưu Liệt Hồng, Cục trưởng Cục Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc, đã ra mắt thuật ngữ này tại cuộc họp báo của Quốc vụ viện vào tháng 3 vừa qua. Ông giải thích rằng ciyuan giờ đây đóng vai trò là "đơn vị thanh toán kết nối nguồn cung công nghệ với nhu cầu thương mại".
Các con số không biết nói dối về sự bùng nổ này. Theo dữ liệu từ Cục Dữ liệu Quốc gia, Trung Quốc hiện xử lý khoảng 140 nghìn tỷ ciyuan mỗi ngày, một bước nhảy vọt so với con số khiêm tốn 100 tỷ vào đầu năm 2024.
Thậm chí, trên OpenRouter (một thị trường phổ biến dành cho các mô hình trí tuệ nhân tạo) các dòng code từ Trung Quốc đã bắt đầu vượt mặt các đối thủ đến từ Mỹ về hiệu suất và mức độ ưa chuộng.
Trên thực tế làn sóng AI đã trở thành "phao cứu sinh" đưa các gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc thoát khỏi giai đoạn thắt chặt quản lý kéo dài. Tại Hong Kong, hoạt động IPO đang chạm mức cao nhất trong 5 năm nhờ sự góp mặt của các startup "kỳ lân" như MiniMax, Zhipu AI hay nhà thiết kế chip Biren.
"Chúng tôi tin rằng Trung Quốc là người chiến thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ này vì nhiều lý do: định giá hấp dẫn, mức độ ứng dụng AI rộng rãi và lợi thế về sản xuất năng lượng," Mohit Kumar, chiến lược gia vĩ mô toàn cầu của Jefferies, nhận định tại Diễn đàn Châu Á của ngân hàng này ở Hong Kong giữa tháng 3.
Sự tự tin này còn đến từ tâm lý người tiêu dùng. Một khảo sát của Edelman hồi tháng 10 cho thấy 87% người dân Trung Quốc tin tưởng vào AI, con số này tại Mỹ chỉ dừng lại ở mức 32%. Chính sự cởi mở này đã thúc đẩy các ngành công nghiệp "AI thực dụng" phát triển thần tốc.
Ví dụ tiêu biểu là ngành phim ngắn: mỗi ngày có khoảng 470 bộ phim mới ra mắt nhờ công cụ AI giúp kéo giảm chi phí sản xuất từ 1 triệu Nhân dân tệ xuống còn 100.000 Nhân dân tệ (tương đương 14.600 USD), đồng thời rút ngắn thời gian làm phim từ cả tháng xuống còn dưới 5 ngày.
Trong cuộc đua này, mỗi ông lớn lại chọn cho mình một lối đi riêng. Tập đoàn Alibaba đặt cược vào nguồn mở. Mô hình Qwen của họ cho phép các nhà phát triển tải về và tùy chỉnh tự do, thu hút lượng lớn người dùng từ Đông Nam Á đến Trung Đông.
Thậm chí, mẫu Muse Spark mới nhất của Meta cũng được đào tạo một phần dựa trên Qwen. Mới đây, CEO Eddie Wu đã cải tổ toàn bộ hoạt động AI thành "Alibaba Token Hub" (ATH) với tuyên bố đanh thép: "Sứ mệnh của ATH là tạo ra, phân phối và ứng dụng token".
Ngược lại, ByteDance chọn con đường đóng kín và tập trung vào trải nghiệm người dùng. Chatbot Doubao của họ hiện là ứng dụng AI được sử dụng nhiều nhất Trung Quốc với 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày vào dịp Tết Nguyên đán vừa qua.
Tencent dù đi sau nhưng đã kịp tung ra ClawBot tích hợp trực tiếp vào WeChat, cho phép hơn 1 tỷ người dùng hàng tháng tiếp cận với sức mạnh của OpenClaw ngay trong giao diện nhắn tin quen thuộc.
"AI vật lý" và bài toán lợi nhuận
Khác với các phòng thí nghiệm phần mềm, các startup AI trong lĩnh vực phần cứng của Trung Quốc đang tận dụng triệt để lợi thế chuỗi cung ứng. Unitree Robotics đã nộp đơn IPO trị giá 4,2 tỷ Nhân dân tệ (610 triệu USD) trên sàn STAR Market tại Thượng Hải.
Đáng chú ý, Unitree là cái tên hiếm hoi trong ngành robot có lợi nhuận với mức lãi ròng điều chỉnh khoảng 600 triệu Nhân dân tệ (87 triệu USD).
Tuy nhiên, bức tranh tài chính của các "lab" AI thuần túy vẫn còn khá đỏ lửa. MiniMax đạt doanh thu 79 triệu USD năm 2025 (tăng 159%) nhưng lỗ ròng 250 triệu USD. Zhipu AI đạt doanh thu hơn 104 triệu USD nhưng lỗ tới 680 triệu USD do chi phí R&D tăng vọt 45%.
Dẫu vậy, thị trường vẫn đang cực kỳ hưng phấn. Cổ phiếu Zhipu đã tăng hơn 570% so với giá IPO, trong khi định giá của Moonshot AI (một startup được Alibaba và HongShan chống lưng) đã chạm mốc 18 tỷ USD, bất chấp sự thận trọng của các nhà đầu tư phương Tây trước các lệnh trừng phạt chip từ Mỹ.
Dù đang bùng nổ, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn phải đối mặt với "gông cùm" từ các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ. Để ứng phó, Alibaba đã ra mắt trung tâm dữ liệu vận hành hoàn toàn bằng chip Zhenwu tự thiết kế. Tuy nhiên, hiệu suất và sản lượng vẫn là một dấu hỏi lớn so với chuỗi cung ứng của Mỹ.
Áp lực về vốn và công nghệ cũng khiến nội bộ ngành AI Trung Quốc nảy sinh những rạn nứt. Trường hợp của Manus AI là một ví dụ điển hình khi startup này âm thầm chuyển sang Singapore và bị Meta thâu tóm với giá 2 tỷ USD. Hệ quả là các nhà sáng lập của Manus hiện đang phải đối mặt với lệnh cấm xuất cảnh từ chính quyền Bắc Kinh.
Kết luận lại, Trung Quốc đang xây dựng một "nền kinh tế token" dựa trên sự hiệu quả và khả năng ứng dụng thực tế cực cao.
Dù chi phí vốn đầu tư (Capex) của các ông lớn như Alibaba (17 tỷ USD) hay ByteDance (dự kiến 23 tỷ USD) vẫn thấp hơn đáng kể so với mức chi của Alphabet hay Meta, nhưng với lợi thế về hạ tầng năng lượng (dự kiến thừa 400 gigawatt điện vào năm 2030) và sự ủng hộ tuyệt đối từ người dùng nội địa, "con rồng" AI Trung Quốc đang sở hữu những quân bài chiến lược mà phương Tây không thể xem nhẹ.
*Nguồn: Fortune, Wired