Những ngày qua, các xã thuộc dự án Khu đô thị thể thao Olympic triển khai chi trả tiền đền bù, GPMB cho người dân. Đây là dự án đầu tiên được Hà Nội áp dụng cơ chế đặc biệt bồi thường gấp đôi tiền đất nên người dân rất vui mừng. Nhà ít thì được bồi thường vài trăm triệu đồng, nhà nhiều thì vài tỷ, thậm chí có hộ nhận hàng chục tỷ đồng.
Tại một số địa phương, chính quyền chi trả bằng tiền mặt, nên người dân mang theo bao tải, thùng carton, hoặc túi lớn để đựng tiền và những hình ảnh ấy đã được ghi lại, lan truyền trên mạng xã hội .
Có tiền bồi thường , nhiều hộ dân đã lên kế hoạch chi tiêu. Có gia đình thì chia đều cho các con, hoặc mua vàng, gửi ngân hàng, nhưng cũng có nhiều trường hợp xây sửa nhà, mua xe, sắm sửa đồ đạc... Nhưng phía sau niềm vui ấy lại là những ánh mắt đầy lo âu.
"Chắc tới đây tôi phải đi phụ hồ"
Ông Nguyễn Văn Thái (xã Thanh Oai, Hà Nội) kể rằng, gia đình nhận hơn 3 tỷ đồng tiền bồi thường. Hai người con được chia mỗi đứa 700 triệu đồng, phần còn lại dùng để sửa nhà, mua sắm vật dụng và gửi ngân hàng hơn 1 tỷ đồng.
Người dân xã Tam Hưng vác bao tải nhận tiền đền bù (ảnh: UBND xã Tam Hưng, Hà Nội)
Rồi ông thở dài: Số tiền bồi thường nhận được tưởng lớn, nhưng hiện còn chẳng được bao nhiêu. Thời gian tới vợ chồng tôi chưa biết làm gì để mưu sinh, bởi ruộng vườn không còn, còn 2 đứa con thì đã kết hôn, phải lo cho gia đình riêng. Tiền lãi ngân hàng mỗi tháng được vài triệu đồng thì sao đủ chi tiêu. Chắc tới đây tôi phải đi phụ hồ kiếm thêm thu nhập, ông Thái chia sẻ.
Hơn 30 năm gắn bó với ruộng đồng, bà Nguyễn Thị Xuyên (xã Thượng Phúc, Hà Nội) đứng lặng bên thửa ruộng vừa ký bàn giao mà thở dài. Gia đình bà có hơn 2 sào đất nông nghiệp, trước đây một phần cấy lúa, một phần trồng rau màu, thu nhập tuy thấp nhưng cũng có đồng ra đồng vào. Tuy nhiên, do nằm trong chỉ giới GPMB, gia đình bà bị thu hồi hết đất, nhận được hơn 1 tỷ đồng bồi thường. Bà chia cho các con gần hết, còn giữ lại một ít để phòng lúc ốm đau.
Bà bảo, mất ruộng vườn, những ngày sau chẳng biết làm gì để có thu nhập ổn định. “Tầm tuổi này ai còn nhận đi làm nữa đâu. Chắc chỉ có đi giúp việc. Nghĩ cũng buồn”, bà nói nhỏ.
Người dân xã Thượng Phúc nhận tiền đền bù (ảnh: UBND xã Thượng Phúc, Hà Nội)
Tầm tuổi này ai còn nhận đi làm nữa đâu. Chắc chỉ có đi giúp việc. Nghĩ cũng buồn.
Bà Nguyễn Thị Xuyên ( xã Thượng Phúc, Hà Nội)
Không chỉ lo cho bản thân, nhiều người còn lo cho thế hệ trẻ trong làng. Bà Thu ở xã Đại Thanh (Hà Nội) sợ rằng số tiền đền bù quá lớn sẽ khiến nhiều thanh niên sa vào ăn chơi, hưởng thụ, từ đó sinh ra tệ nạn xã hội, xóm làng không còn yên ổn. “Đứa biết làm ăn thì còn giữ được tiền. Nhưng cũng có đứa tiêu xài, nợ nần, rồi bố mẹ phải bán cả nhà để trả nợ. Ngay cạnh nhà tôi đã có một số trường hợp như vậy ”, bà chia sẻ.
Cần một lời giải căn cơ
Được biết, nhiều xã phía Nam thành phố hiện đang triển khai GPMB nhiều dự án lớn. Đại diện UBND xã Đại Thanh cho biết, xã đang triển khai GPMB 4 dự án lớn với khoảng 800ha đất nông nghiệp bị thu hồi, tương đương 90% diện tích đất canh tác của xã. Trong đó, riêng dự án Khu đô thị thể thao Olympic đã có hơn 17.000 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (mỗi thửa đất là 1 phương án). Điều đó đồng nghĩa hàng nghìn người nông dân sẽ mất đi kế sinh nhai quen thuộc bao đời nay. Do đó, giải quyết việc làm cho người dân sau khi bị thu hồi là một vấn đề lớn với địa phương, nhất là đối tượng từ 40 tuổi trở lên.
Một số chuyên gia cho rằng, bài toán lớn nhất không nằm ở số tiền đền bù nhiều hay ít, mà là cuộc sống của người dân sau khi mất đất sẽ đi về đâu. Bà Nguyễn Thị Mai, giảng viên bộ môn Xã hội học (ĐH Công Đoàn), cho biết, nhiều nông dân cả đời chưa từng cầm nổi 100 triệu đồng. Vì vậy, khi bất ngờ có vài tỷ đồng tiền bồi thường, không ít người dễ rơi vào tâm lý mua sắm, hưởng thụ mà thiếu kế hoạch lâu dài. Khi tiền cạn, ruộng không còn, nghề nghiệp không có, bản thân và c on cái thất nghiệp dễ rơi vào tệ nạn xã hội...
Đối với vấn đề giải quyết việc làm, bà Mai cho rằng, đây là việc rất khó. Bởi lẽ, người nông dân vốn trình độ thấp, nhiều năm quen với ruộng vườn nên khó chuyển đổi nghề. Trước đây, nhiều nơi đã từng tổ chức dạy nghề như mây tre đan hoặc thủ công mỹ nghệ... người dân cũng làm được vài tháng rồi bỏ vì thu nhập thấp. Nhiều người sau đó đi phụ hồ hoặc làm giúp việc để mưu sinh.
Theo bà Mai, trong tình hình hiện nay, chính quyền hoặc các tổ chức chính trị, tổ chức nghề nghiệp cần hướng dẫn người dân cách quản lý, sử dụng tài chính phù hợp. Bên cạnh đó, cần giúp người dân định hướng tìm công việc với hoàn cảnh, khu vực sinh sống. Đó là những lời giải cần thiết của bài toán sau thu hồi đất giải phóng mặt bằng dự án. Ví như, liên kết với các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động chân tay (bảo vệ, giúp việc gia đình, bốc dỡ hàng...) để đào tạo và tiếp nhận lao động. “Điều người dân cần không chỉ là tiền, mà là một công việc ổn định và kỹ năng quản lý tài chính để sống được lâu dài sau khi mất đất”, bà Mai chia sẻ.