Sáng 7/5, tại cuộc họp với tỉnh Hà Tĩnh, các bộ ngành và Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Phó Thủ tướng cho biết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu Chính phủ xử lý dứt điểm các kiến nghị liên quan dự án khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê ngay trong tháng 5 này.
Dự án mỏ sắt Thạch Khê nhiều năm qua liên tục vướng tranh cãi liên quan hiệu quả kinh tế, công nghệ khai thác, môi trường, phương án vận chuyển và xử lý đất đá thải. Dù Chính phủ và Bộ Chính trị đã có nhiều chỉ đạo trước đó, dự án đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Tại cuộc họp, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định cho biết địa phương đề xuất chấm dứt dự án hiện hữu để lập dự án đầu tư mới thay vì tiếp tục triển khai theo mô hình cũ.
Theo lãnh đạo tỉnh, dự án trước đây tồn tại nhiều vấn đề liên quan đất đai, tài chính, công nghệ khai thác, hiệu quả kinh tế - xã hội và tác động môi trường. Vì vậy, nếu triển khai lại thì nhà đầu tư mới phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về năng lực tài chính, kinh nghiệm và công nghệ, đồng thời bảo đảm khai thác hiệu quả tài nguyên và đóng góp cho phát triển địa phương.
Trong khi đó, đại diện TKV và CTCP Sắt Thạch Khê đã báo cáo tình hình hoạt động cũng như giải trình các tồn tại, sai phạm từng được các cơ quan thanh tra, kiểm tra chỉ ra trước đây. Hai đơn vị đều đề nghị cấp có thẩm quyền sớm đưa ra quyết định cuối cùng để tránh tình trạng dự án tiếp tục “treo”.
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết qua nhiều lần làm việc, quan điểm của Hà Tĩnh, TKV và các bộ ngành cơ bản đã rõ, hồ sơ cũng tương đối đầy đủ nên cần khẩn trương hoàn tất ý kiến để Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ xem xét trước ngày 15/05.
Theo Phó Thủ tướng, nếu lựa chọn phương án dừng dự án hiện nay để tìm nhà đầu tư mới thì nhà đầu tư phải có đủ năng lực tài chính, công nghệ cao, có nhà máy chế biến sâu, đáp ứng yêu cầu môi trường và giải quyết được các tồn tại cũ của dự án. Đồng thời, phương án mới cũng phải bảo đảm hài hòa quyền lợi các bên liên quan và nâng hiệu quả khai thác trong dài hạn.
Mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh) có diện tích đất sử dụng của dự án là 4.821 ha. Với trữ lượng 544 triệu tấn, mỏ sắt Thạch Khê được đánh giá là mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á.
Mỏ sắt được phát hiện từ năm 1960, nằm cách thành phố Hà Tĩnh 8 km về phía Đông, cách bờ biển Đông 1,6 km.
Với trữ lượng khoảng 544 triệu tấn, mỏ sắt Thạch Khê được đánh giá là mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á, chiếm 1/2 trữ lượng quặng sắt ở nước ta.
Dự án khai thác và tuyển quặng sắt Thạch Khê do Công ty CP Sắt Thạch Khê (TIC) làm chủ đầu tư được triển khai từ năm 2008, tổng vốn đầu tư khoảng 14.500 tỷ đồng.
Tháng 9/2009, TIC chính thức khởi động dự án bằng việc thực hiện thử nghiệm công nghệ và bóc đất tầng phủ.
Ở giai đoạn 2009-2011, chủ đầu tư đã cho bóc đất tầng phủ được khoảng 12,7 triệu m3, độ sâu âm 34 m so với mực nước biển, thu hồi khoảng 3.000 tấn quặng.
Đến tháng 11/2011, Chính phủ phải cho tạm dừng dự án để thẩm định lại thiết kế kỹ thuật và tái cơ cấu cổ đông do vướng mắc về huy động và góp vốn, dẫn đến việc chậm tiến độ giải phóng mặt bằng, thiếu tiền thanh toán cho nhà thầu tư vấn lập thiết kế kỹ thuật và xây dựng khu tái định cư.
Vấn đề về vốn, năm 2007 có 9 cổ đông sáng lập, vốn điều lệ 2.400 tỷ đồng. Tuy nhiên, một số cổ đông đã không góp vốn đúng cam kết, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch hoạt động của công ty.
Theo thống kê, hiện toàn ngành thép Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 30 triệu tấn quặng sắt mỗi năm, tương đương 95% nhu cầu. Điều này khiến chi phí sản xuất chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá thế giới, đồng thời làm gia tăng áp lực lên cán cân ngoại tệ. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận một nguồn quặng nội địa quy mô lớn được xem là yếu tố có thể làm thay đổi căn bản bài toán cạnh tranh của ngành thép trong dài hạn.