Bức tranh kinh tế tư nhân Việt Nam: Niềm tin phục hồi, dư địa còn lớn

Sáng 15/5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025.

4 điểm nghẽn của khu vực doanh nghiệp tư nhân

Sau 21 năm liên tục triển khai, Báo cáo năm 2025 đánh dấu bước nâng cấp phương pháp luận lớn nhất từ trước đến nay, với việc giới thiệu phiên bản PCI 2.0 và lần đầu tiên ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI).

Báo cáo được xây dựng từ khảo sát thực chứng quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Đây là một trong những cuộc điều tra toàn diện và có chiều sâu nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm qua.

Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.

Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.

Quang cảnh lễ công bố.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra 4 điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân hiện nay.

Theo đó, về thị trường đầu ra: 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022.

Về tiếp cận vốn: 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỉ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%).

Về tính inh bạch và dự báo chính sách: Chỉ 6 đến 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách; 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản.

Về chi phí không chính thức: 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gấp gần 3 lần mức trung bình khu vực (9,5%).

Đáng chú ý, năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực: chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%). Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một lộ trình chuyển đổi bền vững.

3 địa phương dẫn đầu cả nước về hiệu quả kinh tế tư nhân

Phiên bản PCI 2.0 được cấu trúc lại gồm 9 chỉ số thành phần với 98 chỉ tiêu. Các chỉ số gồm: Gia nhập thị trường; Tiếp cận nguồn lực; Tính minh bạch; Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Chi phí không chính thức; Cạnh tranh bình đẳng; Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; Thiết chế pháp lý; và Chính quyền kiến tạo.

Năm 2025, VCCI chủ động chuyển từ công bố bảng xếp hạng cụ thể sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành do điều kiện khác biệt giữa các tỉnh, thành phố sau sáp nhập và tương đồng với thông lệ quốc tế. Điểm PCI trung vị toàn quốc đạt 63,9 trên thang 100, phản ánh dòng chảy cải cách được duy trì liên tục.

Báo cáo vinh danh 5 địa phương xuất sắc nhất (xếp theo bảng chữ cái): Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Điểm chung của nhóm dẫn đầu là cấu trúc điều hành cân bằng, với ít nhất 5 trên 9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 cả nước.

Đáng chú ý, VCCI cũng lần đầu tiên ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu trên hai chiều cạnh: sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường đầu vào thể chế thì BPI đo lường đầu ra thị trường.

Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận 3 địa phương dẫn đầu: Thành phố Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Trung vị toàn quốc đạt 4,2 điểm.

Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.

3 thông điệp lớn

Phát biểu tại buổi lễ, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho biết, một năm trước, Nghị quyết 68 đã đặt nền móng tư tưởng cho một bước chuyển lịch sử khi lần đầu tiên xác lập kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Ông Hùng cho biết, đây là lần đầu tiên trong lịch sử, VCCI công bố một báo cáo toàn diện, mang tên đúng nghĩa của nó: Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam.

PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI.

Báo cáo không chỉ đánh giá chất lượng điều hành cấp tỉnh như truyền thống của PCI, mà còn lần đầu tiên khái quát bức tranh tổng thể về khu vực kinh tế tư nhân, từ hơn 1 triệu doanh nghiệp và hơn 6,1 triệu hộ kinh doanh đang tạo việc làm cho 26 triệu lao động (chiếm 50,2% tổng số việc làm trên cả nước), cho đến năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Hùng cũng cho biết, đây là kỳ báo cáo đầu tiên được thực hiện trên không gian hành chính mới gồm 34 tỉnh, thành phố, sau cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là một trong 3 cuộc cải cách chưa từng có tiền lệ đang đồng thời diễn ra trong năm bản lề 2025.

Từ kết quả khảo sát đó, ông Hùng nhấn mạnh 3 thông điệp lớn mà kết quả khảo sát mang lại.

Thứ nhất, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ và đang sẵn sàng bứt phá.

Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. 85,7% doanh nghiệp duy trì hoặc mở rộng quy mô. Niềm tin kinh doanh đang phục hồi mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự bứt phá này chỉ trở thành hiện thực nếu 3 điểm nghẽn lớn nhất được khai thông trong 12 đến 18 tháng tới, bao gồm điểm nghẽn về thị trường đầu ra, điểm nghẽn về tiếp cận vốn, và điểm nghẽn về minh bạch chính sách.

Thứ hai, cải cách thể chế đã đi đúng hướng, nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi tại cơ sở vẫn còn rất lớn.

Đây chính là dư địa cải cách quan trọng nhất hiện nay. Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cùng Nghị quyết 198 của Quốc hội đã mở ra một không gian thể chế chưa từng có cho khu vực tư nhân.

"Vấn đề bây giờ không phải là "thiếu chính sách", mà là "thực thi chính sách như thế nào" để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi", ông nói.

Thứ ba, để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chúng ta phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh.

Theo ông Hùng, một năm sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, chúng ta đã có cơ sở dữ liệu thực chứng đầu tiên để khẳng định rằng con đường đã chọn là đúng đắn và để nhận diện rõ hơn những việc cần làm tiếp theo.

"Năm thứ hai triển khai Nghị quyết phải là năm của hành động quyết liệt, của chuyển hóa chính sách thành kết quả thực tế tại từng địa phương, từng doanh nghiệp", ông Hùng nêu rõ.