Nếu bạn nghĩ Elon Musk chỉ đang điều hành một công ty phóng tên lửa thương mại và dịch vụ internet vệ tinh thông thường, bản cáo bạch niêm yết (S-1) vừa được công bố của SpaceX sẽ cho thấy một tham vọng lớn hơn rất nhiều.
Tài liệu tài chính này không chỉ là thủ tục gọi vốn đơn thuần tại Wall Street, mà còn cho thấy tham vọng biến SpaceX thành một bộ máy tài chính và công nghệ khổng lồ trị giá hàng nghìn tỷ USD, được sinh ra với mục đích tối thượng và duy nhất: xây dựng một thuộc địa tự sinh tự cấp của loài người trên Sao Hỏa.
Để minh chứng cho quyết tâm này, ban quản trị SpaceX đã thông qua một gói thù lao vô tiền khoáng hậu dành cho vị tỷ phú lập dị. Nhưng đằng sau số tiền khổng lồ đó là một KPI khắc nghiệt chưa từng có trong lịch sử quản trị doanh nghiệp toàn cầu.
KPI điên rồ nhất lịch sử tài chính
Ban quản trị SpaceX đã quyết định trao cho Elon Musk 1 tỷ cổ phiếu phổ thông hạng B hạn chế, bổ sung vào khối tài sản khổng lồ hiện có của ông tại doanh nghiệp này. Ở mức định giá IPO kỳ vọng là 1.750 tỷ USD, gói cổ phiếu thưởng mới có giá trị tiềm năng lên tới hơn 600 tỷ USD. Đây là một con số đủ để tái định nghĩa khái niệm giàu có trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, Elon Musk sẽ không được sờ vào một đồng nào trong số tiền này nếu không vượt qua hai rào cản tưởng chừng bất khả thi. Bên cạnh cột mốc vốn hóa thị trường tối đa phải đạt 7.500 tỷ USD, điều kiện cốt lõi bắt buộc là SpaceX phải thiết lập thành công một thuộc địa lâu dài của con người trên Sao Hỏa với quy mô dân số tối thiểu là 1 triệu người.
Bằng cách này, túi tiền cá nhân của Elon Musk đã chính thức được liên kết trực tiếp với tiến trình định cư ngoài trái đất của loài người. Ban quản trị SpaceX đã gửi đi một thông điệp vô cùng đanh thép rằng Elon Musk chỉ có thể trở thành người giàu nhất lịch sử khi ông đưa được nhân loại thoát khỏi sự phụ thuộc vào một hành tinh duy nhất.
Trước thời điểm nộp hồ sơ IPO khoảng ba tháng, quyết định sáp nhập công ty trí tuệ nhân tạo xAI và nền tảng mạng xã hội X vào SpaceX của Elon Musk từng bị giới phân tích Wall Street coi là một trò hề tài chính chắp vá. Họ gọi thực thể sau sáp nhập là một con quái vật "Frankenstein" kỳ dị khi gộp chung tên lửa, mạng xã hội và AI vào làm một.
Thế nhưng, khi nhìn qua lăng kính của kế hoạch thuộc địa hóa Sao Hỏa, mọi mảnh ghép rời rạc bỗng chốc ăn khớp một cách hoàn hảo.
Bản cáo bạch IPO đã thẳng thắn thừa nhận rằng trong suốt chiều dài lịch sử, nền văn minh nhân loại luôn đối mặt với những mối nguy sinh tồn mang tính hủy diệt hàng loạt do chỉ sinh sống trên một thiên thể duy nhất là Trái Đất.
Để tránh số phận tương tự như loài khủng long, việc tạo ra một hành tinh dự phòng là bắt buộc. Nhưng để xây dựng một thành phố triệu dân trên một hành tinh chết như Sao Hỏa, Elon Musk cần nhiều hơn là những chuyến bay khứ hồi của Starship.
Thuộc địa Sao Hỏa đòi hỏi một hệ thống robot tự hành cực kỳ thông minh để xây dựng các khu nhà kính bảo vệ, sản xuất oxy, tái chế nước và khai thác nhiên liệu trong điều kiện môi trường vô cùng khắc nghiệt. Những robot này không thể phụ thuộc vào sự điều khiển từ Trái Đất do độ trễ truyền thông quá lớn, nghĩa là chúng phải tự vận hành bằng một hệ thống trí tuệ nhân tạo cục bộ siêu việt.
Đây chính là lý do xAI được đưa vào phương trình sáp nhập. SpaceX đóng vai trò là xương sống vận tải vật lý, Starlink cung cấp hạ tầng kết nối viễn thông liên hành tinh, còn xAI sẽ là bộ não vận hành toàn bộ guồng quay xã hội và kỹ thuật trên Sao Hỏa.
Dòng tiền từ dịch vụ internet Starlink tại Trái Đất sẽ đóng vai trò là bệ phóng tài chính ban đầu để nuôi dưỡng và hoàn thiện công nghệ AI của xAI, trước khi đưa toàn bộ hệ thống này lên phục vụ hành tinh đỏ.
Huy động vốn đại chúng cho một cuộc chơi liên hành tinh
Nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi vì sao một doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả như SpaceX lại cần phải tiến hành IPO. Trên thực tế, mảng kinh doanh phóng tên lửa thương mại và dịch vụ Starlink của công ty không hề thiếu tiền, thậm chí riêng Starlink đã mang về hơn 11 tỷ USD doanh thu vào năm ngoái. Câu trả lời nằm ở quy mô tài chính không tưởng của dự án Sao Hỏa.
Doanh thu từ việc phóng vệ tinh thương mại chỉ đủ để duy trì hoạt động nghiên cứu thông thường, nhưng nó hoàn toàn bất lực trước chi phí chế tạo hàng loạt hàng nghìn tàu Starship để vận chuyển hàng triệu tấn nhu yếu phẩm lên vũ trụ.
Việc IPO chính là cánh cửa để SpaceX tiếp cận nguồn vốn khổng lồ từ thị trường đại chúng nhằm tài trợ trực tiếp cho các phân khúc viễn tưởng này.
Hồ sơ S-1 đã hé lộ những bước đi cụ thể đầu tiên trong lộ trình này, bao gồm kế hoạch triển khai các trung tâm dữ liệu AI vận hành bằng năng lượng mặt trời trên quỹ đạo không gian bắt đầu từ năm 2028.
SpaceX ước tính tổng thị trường mục tiêu cho toàn bộ hệ sinh thái công nghệ này lên tới 28,5 nghìn tỷ USD, tương đương quy mô toàn bộ nền kinh tế Mỹ ở thời điểm hiện tại. Trong đó, mảng dịch vụ AI chiếm tới 26,5 nghìn tỷ USD, biến mảng phóng tên lửa truyền thống thành một phần vô cùng nhỏ bé trong cấu trúc doanh thu tương lai.
Dù viễn cảnh về một thuộc địa Sao Hỏa được vẽ ra vô cùng hoành tráng, thực tế tài chính hiện tại của SpaceX lại đang hứng chịu những tổn thất nặng nề từ cuộc chơi này. Theo báo cáo tài chính trong bản cáo bạch, thực thể hợp nhất đã ghi nhận mức lỗ ròng khổng lồ lên tới 4,3 tỷ USD chỉ riêng trong quý đầu tiên của năm nay.
Khoản lỗ này hầu như toàn bộ xuất phát từ mảng AI mới sáp nhập. Trong khi mảng Starlink và tên lửa truyền thống duy trì được mức lợi nhuận ổn định, xAI lại ngốn tới 7,7 tỷ USD chi phí đầu tư thiết bị để mua sắm các chip GPU Nvidia đắt đỏ, trong khi chỉ tạo ra khiêm tốn 818 triệu USD doanh thu. Thêm vào đó, việc phải chi ra 1,9 tỷ USD để thanh toán sớm các khoản nợ cũ của xAI đã khiến bảng cân đối kế toán của SpaceX trở nên vô cùng căng thẳng.
Sự hoài nghi không chỉ dừng lại ở các con số tài chính mà còn đến từ giới khoa học vũ trụ thực chứng. Paul Sutter, một cố vấn lâu năm của NASA kiêm nhà khoa học nghiên cứu tại Đại học Johns Hopkins, đã nhận định cực kỳ gay gắt trên tạp chí Scientific American rằng lộ trình Sao Hỏa của Elon Musk hoàn toàn không dựa trên một kế hoạch khả thi nào cả.
Ông ví von kế hoạch triệu dân này giống như một người lớn tiếng tuyên bố sẽ đi cắm trại vào cuối tuần tới, trong khi bản thân chưa hề mua sắm bất kỳ đồ dùng dã ngoại nào, còn chiếc xe duy nhất của anh ta thì vẫn đang hỏng hóc và vừa mới bị phát nổ trong gara.
Bất chấp mọi lời can ngăn và thực tế tài chính đầy rủi ro, Elon Musk vẫn kiên định với giấc mơ vĩ đại của đời mình. Ông đã chọn đặt một câu trích dẫn đầy cảm hứng của bản thân ngay ở trang đầu tiên của bản cáo bạch IPO, như một lời cam kết gửi tới toàn thể cổ đông tương lai:
"Bạn muốn thức dậy vào buổi sáng và nghĩ rằng tương lai sẽ thật tuyệt vời, và đó là tất cả những gì một nền văn minh du hành vũ trụ hướng tới. Đó là việc tin tưởng vào tương lai và nghĩ rằng tương lai sẽ tốt đẹp hơn quá khứ. Và tôi không thể nghĩ ra điều gì thú vị hơn việc bước ra ngoài kia và ở giữa những vì sao."
*Nguồn: WSJ, Fortune, BI