Cuộc chuyển mình của hàng triệu hộ kinh doanh

Chi phí tuân thủ - khoản đầu tư chiến lược cho tương lai

Thực tế cho thấy, trong giai đoạn đầu của cuộc cải cách, không ít tiếng nói từ thị trường thể hiện sự băn khoăn về áp lực tài chính. Những khoản chi phí phát sinh mới xuất hiện trong bài toán vận hành hàng tháng của chủ hộ, từ chi phí mua sắm và duy trì phần mềm hóa đơn điện tử, chữ ký số, thiết bị truyền nhận dữ liệu, cho đến phí dịch vụ đại lý thuế. Nhiều quan điểm lo ngại cho rằng các khoản chi này đang trực tiếp ăn mòn biên lợi nhuận vốn dĩ đã eo hẹp của các hộ kinh doanh trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cho rằng tư duy này vô tình biến việc hạch toán thành thủ tục đối phó với cơ quan quản lý, thay vì một công cụ hỗ trợ phát triển.

Thực tế từ các nghiên cứu quản trị doanh nghiệp chỉ ra rằng, việc duy trì một mô hình kinh doanh thiếu hệ thống sổ sách kế toán chuẩn mực mới chính là điểm hạn chế gây thất thoát lớn nhất. Khi không có công cụ kiểm soát chính xác dòng tiền, quản lý công nợ và theo dõi sát sao hàng tồn kho, các khoản lỗ ngầm do lãng phí, sai sót hoặc quản lý lỏng lẻo sẽ liên tục diễn ra. Hệ quả là, dù có doanh thu tốt, hộ kinh doanh vẫn bị triệt tiêu khả năng tối ưu hóa chi phí vận hành và không cách nào "lớn" lên thành doanh nghiệp chính quy.

Do đó, việc chuyển dịch sang cơ chế kê khai theo quy định mới không phải là gánh nặng, mà là một cơ hội để các hộ kinh doanh thực hiện cuộc cách mạng về quản trị nội bộ. "Khi các quy trình số hóa được thiết lập và vận hành ổn định, áp lực thời gian xử lý chứng từ thủ công sẽ giảm mạnh nhờ các công cụ tự động hóa, giải phóng sức lao động để chủ hộ tập trung vào các hoạt động cốt lõi, đó là phát triển thị trường và tìm kiếm khách hàng. Mọi cuộc cải cách lớn luôn đi kèm chi phí chuyển đổi ban đầu, và việc chủ động đối mặt chính là bộ lọc để chọn lọc những thực thể kinh tế thực sự có năng lực tiến vào sân chơi lớn", TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội phân tích.

Thiết lập sân chơi bình đẳng

Nhìn từ góc độ quản lý tài chính quốc gia, việc bãi bỏ thuế khoán là một giải pháp căn cơ nhằm thiết lập một sân chơi kinh doanh bình đẳng, lành mạnh. Trên thực tế, cơ chế thuế khoán trước đây vô hình trung đã tạo ra một số những bất cập pháp lý, nơi một số đơn vị kinh doanh có quy mô doanh thu rất lớn, tiệm cận hoặc thậm chí vượt qua doanh nghiệp tầm trung, nhưng vẫn cố tình núp bóng dưới danh nghĩa hộ kinh doanh để trục lợi chính sách. Điều này không chỉ gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh công bằng, tạo lợi thế bất hợp pháp so với các doanh nghiệp chân chính phải thực hiện nghĩa vụ kê khai thuế nghiêm túc.

Khi tất cả các hộ kinh doanh lớn phải thực hiện cơ chế tự kê khai và áp dụng chế độ kế toán minh bạch, sự bình đẳng sẽ được thiết lập. Mọi thực thể kinh doanh đều phải chịu sự giám sát dựa trên doanh thu thực tế và chứng từ hợp pháp, từ đó loại bỏ các hành vi gian lận tài chính, thúc đẩy dòng chảy kinh tế vận hành lành mạnh và minh bạch hơn.

Nỗi lo ngại của nhiều hộ kinh doanh về bài toán đầu vào không có hóa đơn khi thu mua hàng hóa từ các kênh trung gian, chợ đầu mối, hoặc trực tiếp từ người nông dân, ngư dân, thực chất là một bài toán đã có lời giải rõ ràng về mặt pháp lý.

Trước hết, đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ có mức doanh thu hàng năm từ 1 tỷ đồng trở xuống, pháp luật quy định họ thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN), nhưng vẫn được quyền sử dụng hóa đơn điện tử khi có nhu cầu. Đồng thời, hệ thống pháp luật thuế hiện hành luôn duy trì cơ chế mở, cho phép người nộp thuế lập bảng kê thu mua hàng hóa nông - lâm - thủy sản hợp pháp trực tiếp từ người dân sản xuất mà không bắt buộc phải có hóa đơn đầu vào. Nhờ những quy định này, quyền lợi và chi phí thực tế của hộ kinh doanh luôn được bảo vệ tuyệt đối nếu họ tuân thủ đúng quy trình nghiệp vụ quy định.

Nhìn ở một bức tranh toàn cảnh rộng lớn hơn, việc kiểm soát dòng luân chuyển của hàng hóa thông qua hệ thống hóa đơn điện tử sẽ tạo ra hiệu ứng dây chuyền, tác động mạnh mẽ lên toàn bộ chuỗi cung ứng của nền kinh tế. Để duy trì dòng doanh thu bền vững từ các đối tác là các doanh nghiệp hoặc các hộ kinh doanh quy mô lớn, các đầu mối bán buôn, các tổng đại lý buộc phải tự nâng cấp năng lực quản lý của chính mình, thực hiện đăng ký hóa đơn điện tử và chuẩn hóa hệ thống chứng từ.

Đây chính là chất xúc tác then chốt để thanh lọc, làm sạch dòng lưu thông hàng hóa toàn quốc, góp phần triệt tiêu tận gốc thị trường của hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Đặc biệt, khi đã thích ứng hoàn toàn với phương thức quản lý bằng sổ sách kế toán và hóa đơn điện tử, hộ kinh doanh sẽ tự xây dựng cho mình hồ sơ năng lực tài chính minh bạch. Đây chính là tấm hộ chiếu để họ bước ra khỏi hệ thống tín dụng phi chính thức, tiếp cận trực tiếp với các định chế tài chính lớn và các ngân hàng thương mại để vay vốn với mức lãi suất ưu đãi, thay vì phải gánh chịu rủi ro và chi phí vốn cực cao từ các nguồn tín dụng đen đầy bất ổn.

Trong bối cảnh hệ sinh thái công nghệ số tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, chi phí tuân thủ sẽ nhanh chóng hạ nhiệt và tiệm cận mức tối ưu nhờ các giải pháp tích hợp thông minh. Các hộ kinh doanh cần tận dụng tối đa sự đồng hành của cơ quan Thuế và các đơn vị cung cấp giải pháp để thực hiện cuộc chuyển mình lịch sử về công nghệ. Sự chủ động này không chỉ giúp bảo vệ dòng lợi nhuận bền vững cho kinh tế hộ gia đình, mà còn tạo ra bệ phóng vững chắc nhất để họ bứt phá, sẵn sàng chuyển đổi loại hình thành các doanh nghiệp chính quy phát triển bền vững./.