Giữa lúc thị trường năng lượng toàn cầu liên tục rung lắc vì xung đột Trung Đông và nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz, Trung Quốc đang tăng tốc một chiến lược ít được chú ý nhưng có thể tạo ảnh hưởng lớn tới cán cân năng lượng thế giới: biến than đá thành khí đốt, hóa chất và nguyên liệu công nghiệp.
Điều đáng chú ý là xu hướng này không còn dừng ở Trung Quốc. Ấn Độ - nền kinh tế đông dân nhất thế giới cũng bắt đầu lao vào cuộc chơi, mở ra một làn sóng “hồi sinh than đá” mới tại châu Á, trong bối cảnh nhiều quốc gia vẫn đang theo đuổi mục tiêu Net Zero.
Theo OilPrice, Trung Quốc đang mở rộng nhanh các dự án “than hóa khí” và “than hóa hóa chất”, tận dụng nguồn than nội địa dồi dào để thay thế một phần dầu mỏ và LNG nhập khẩu đang ngày càng đắt đỏ.
Than đá không còn chỉ để phát điệnTrong nhiều năm, than đá chủ yếu được sử dụng cho phát điện và luyện kim. Tuy nhiên, chiến lược mới của Trung Quốc đang đưa loại nhiên liệu này bước sang vai trò hoàn toàn khác.
Thay vì chỉ đốt để tạo điện, Bắc Kinh đang sử dụng than để sản xuất khí tự nhiên tổng hợp, phân bón, nhựa, methanol và hàng loạt hóa chất công nghiệp có giá trị cao.
Giới phân tích cho rằng đây là cách Trung Quốc giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu trong bối cảnh địa chính trị ngày càng bất ổn. Khi giá dầu và LNG tăng mạnh vì chiến sự và rủi ro vận tải biển, than nội địa trở thành lựa chọn rẻ hơn và dễ kiểm soát hơn.
Dữ liệu mới cho thấy sản lượng điện than tại Trung Quốc đang chững lại, thậm chí nhập khẩu than cũng giảm trong những tháng đầu năm. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa nhu cầu than suy yếu. Thay vào đó, than đang được chuyển sang phục vụ các ngành công nghiệp hóa chất và nhiên liệu.
Trung Quốc muốn biến than thành “khí đốt nội địa”
Một trong những dự án đáng chú ý nhất hiện nay là kế hoạch khai thác khí từ đá than do PetroChina phát triển. Mục tiêu của dự án là đạt sản lượng khoảng 30 tỷ m3 khí vào năm 2035.
Công nghệ được sử dụng có nhiều điểm tương đồng với kỹ thuật fracking trong khai thác dầu đá phiến. Trung Quốc hiện cũng là quốc gia hiếm hoi triển khai quy mô lớn công nghệ khai thác khí từ đá than.
Song song với đó, ngành than hóa chất của nước này đang tăng trưởng mạnh nhờ giá dầu leo thang. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất hóa chất từ than được hưởng lợi lớn khi chi phí đầu vào thấp hơn đáng kể so với sử dụng dầu mỏ.
Than hiện không chỉ là nhiên liệu mà đang trở thành một “nguồn nguyên liệu chiến lược”, giúp Trung Quốc tự chủ hơn trong sản xuất phân bón, hóa dầu và nhiều sản phẩm công nghiệp quan trọng.
Ấn Độ bắt đầu lao theo mô hình của Trung Quốc
Không chỉ Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang tăng tốc khai thác giá trị mới từ than đá.
Quốc gia Nam Á này hiện phụ thuộc vào nhập khẩu để đáp ứng hơn 80% nhu cầu dầu mỏ. Điều đó khiến New Delhi đặc biệt dễ tổn thương mỗi khi giá dầu tăng mạnh hoặc chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn.
Để giảm rủi ro, chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi đang thúc đẩy kế hoạch phát triển ngành than hóa chất với quy mô hàng tỷ USD. Mục tiêu là biến than thành phân bón, nhựa và hóa chất phục vụ công nghiệp trong nước.
Ấn Độ đặt tham vọng chuyển đổi khoảng 75 triệu tấn than mỗi năm thành các sản phẩm hóa chất vào năm 2030, đồng thời hỗ trợ xây dựng các cơ sở chế biến và đảm bảo nguồn cung nguyên liệu nội địa.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc sao chép thành công mô hình của Trung Quốc sẽ không dễ dàng. Bắc Kinh đã mất gần hai thập kỷ để hoàn thiện công nghệ, trong khi chất lượng than của Ấn Độ được đánh giá khó chuyển đổi hơn.
Trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung ngày càng lớn và cạnh tranh địa chính trị gia tăng, các quốc gia bắt đầu đặt yếu tố ổn định nguồn cung và giá thành lên trên mục tiêu cắt giảm phát thải.