Chúng ta có lẽ ai cũng từng rơi vào tình huống này: Một tin nhắn bất chợt hiện lên điện thoại vào đúng thời điểm phiền toái nhất - khi bạn đang tay xách nách mang bê đồ hoặc đang phóng xe thật nhanh cho kịp giờ, hoặc lúc chuẩn bị tắt đèn đi ngủ.
“Bạn có đơn hàng yêu cầu thanh toán” , tin nhắn viết. Hoặc giả là: “Bạn có nợ phí chưa thanh toán” . Đôi khi, đó lại là tin nhắn từ một người lạ hoắc hỏi xem liệu bạn có còn hẹn ăn tối vào ngày mai hay không.
Phần lớn mọi người biết tỏng đấy là lũ lừa đảo và sẽ xóa tin nhắn đó đi mà chẳng bận tâm suy nghĩ. Số khác thì coi đó là tin nhắn rác rồi tiếp tục công việc của mình. Thế nhưng, có một kiểu người lại nhìn nhận những tin nhắn lừa đảo này không phải mối đe dọa mà là một trò giải trí giết thời gian.
Thay vì chặn số, họ quyết định trả lời bằng một danh tính giả. Họ kéo dài cuộc trò chuyện hàng phút đồng hồ, đưa ra những câu nói buồn cười, gửi những bức ảnh chế ngớ ngẩn hoặc cố tình phản hồi một cách đầy đánh đố.
Mục đích của họ rất đơn giản: vừa làm lãng phí thời gian của kẻ lừa đảo, vừa được một trận cười hả hê. Trên thực tế, có hẳn những diễn đàn lớn chuyên về trào lưu gọi là “scambaiting” — hành vi cố tình tương tác với những kẻ lừa đảo để chọc tức hoặc "troll" chúng.
Trong thời đại mà tin nhắn rác bủa vây không ngừng nghỉ như hiện nay, hành động nổi loạn đó mang lại cảm giác thỏa mãn sâu sắc, giống như việc bạn la ó một nhân viên tiếp thị qua điện thoại cố tình làm phiền đúng lúc gia đình đang ăn tối vậy.
Tuy nhiên, các nghiên cứu viên về an ninh mạng cảnh báo rằng: trò đùa nghịch này của bạn rất có thể lại đang dâng cho kẻ lừa đảo chính xác những gì chúng muốn.
"Lạy ông tôi ở bụi này"
"Trông thì có vẻ vô hại, nhưng bạn không thể biết điều gì đang diễn ra ở phía sau hậu trường đâu", Mayra Rosario Fuentes, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về mối đe dọa tại TrendLife, cho biết.
Bà Rosario Fuentes phân tích thêm rằng, ngay cả khi bạn chỉ cung cấp thông tin giả và tuyệt đối không nhấn vào bất kỳ đường link nào, thì "bạn vẫn đang ngầm thông báo cho kẻ lừa đảo biết rằng số điện thoại này đang hoạt động, và chủ nhân của nó sẵn sàng tương tác" . Điều này nhiều khả năng sẽ khiến số điện thoại của bạn bị đem rao bán trên thị trường web tối, trở thành "con mồi" tươi ngon cho những nhóm lừa đảo khác.
Các băng nhóm chuyên nghiệp vận hành những đường dây lừa đảo này có thể sẽ không thèm đụng đến số máy của bạn trong vài tuần tới. Bạn cũng có thể tỉnh táo không sập bẫy ở vố lừa tiếp theo. Thế nhưng, biết đâu vài tháng sau, vào một khoảnh khắc bạn mất cảnh giác, đang vội vàng và lỡ tay bấm vào một đường link đặt lại mật khẩu tài khoản giả mạo chẳng hạn. Khi đó, hành trình khắc phục hậu quả có khi phải mất tới hàng tháng trời.
Những chi tiết "tố cáo" chính bạn
Suzanne Sando, nhà phân tích trưởng về quản lý gian lận tại Javelin Strategy & Research, nhận định rằng mọi người thường đánh giá thấp lượng thông tin có thể bị chắp vá từ một cuộc trò chuyện tưởng chừng như vô thưởng vô phạt.
"Khi ai đó phản hồi tin nhắn, họ có thể vô tình xác nhận các mảnh ghép về danh tính của mình" , bà nói. "Chẳng hạn như nơi họ làm việc, họ đã kết hôn hay chưa, hoặc thậm chí là trường học của con cái họ" .
Ngay cả những chi tiết nhỏ nhặt nhất cũng có thể tiết lộ rất nhiều điều. Khung giờ bạn nhắn tin qua lại với số máy lừa đảo có thể phơi bày múi giờ hoặc lịch trình sinh hoạt của bạn.
Một câu đùa bâng quơ có thể ngầm chỉ ra độ tuổi. Một lời đề cập đến kế hoạch đi du lịch có thể trở thành manh mối hữu ích cho chúng về sau. Thậm chí, ngay cả việc bạn yêu cầu đối phương ngừng gửi tin nhắn cũng vô tình làm tăng số lượng tin nhắn rác gửi đến máy bạn, bởi nó xác nhận chắc chắn đang có người sử dụng số điện thoại này.
Mối nguy hiểm ở đây, theo bà Sando, là nhiều người tiêu dùng tin rằng họ vẫn an toàn miễn là họ không chuyển tiền đi. "Bạn cảm thấy an tâm vì mình đã nhìn thấu chiêu trò lừa đảo" , bà Sando chia sẻ. "Nhưng chúng vẫn có thể thu thập và sử dụng những thông tin đó vào một thời điểm khác" .
Nên làm gì khi nhận tin nhắn lừa đảo?
Các chuyên gia đều đồng thuận rằng: biện pháp phản hồi tốt nhất chính là không làm gì cả .
Không trả lời tin nhắn.
Không ấn vào các đường link.
Không quét các mã QR.
Không gọi vào số điện thoại được cung cấp trong tin nhắn, ngay cả khi số đó trông có vẻ rất chính thống.
Nếu tin nhắn tự xưng là gửi từ ngân hàng của bạn, từ đơn vị vận chuyển hay từ Apple, hãy chủ động truy cập trực tiếp vào ứng dụng hoặc trang web chính thức của các công ty đó để kiểm tra. Và nếu bạn đang bị thôi thúc muốn nhắn lại một câu gì đó thật thông minh hay thâm thúy, hãy dừng lại một nhịp trước khi bấm nút gửi.
Bà Rosario Fuentes có một câu thần chú ngắn gọn để mọi người luôn nằm lòng: “Bỏ qua, chặn và báo cáo” . Phương án này, phải thừa nhận rằng, kém vui hơn hẳn so với việc giả vờ như đang bị mắc kẹt trong một chiếc tàu ngầm trong khi kẻ lừa đảo thì ra sức van nài bạn đi mua thẻ quà tặng. Thế nhưng, nó chắc chắn là một lựa chọn thông minh và an toàn hơn nhiều.