Nhà ở cho thuê: Đề xuất Nhà nước lo đất đai, doanh nghiệp tư nhân lo vận hành

Để hình thành một thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về đất đai, nguồn vốn, quy hoạch và khung pháp lý.

Đây là nội dung được các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách trao đổi tại Phiên tọa đàm cấp cao với chủ đề "Cơ chế, chính sách phát triển nhanh thị trường nhà ở cho thuê giá hợp lý: Động lực mới cho an sinh nhà ở và phát triển đô thị bền vững".

Chưa xác định đầy đủ vai trò và nhu cầu của nhà ở cho thuê

Mở đầu tọa đàm, ông Vũ Sỹ Kiên - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định nhà ở cho thuê là phân khúc đặc biệt và đang trở thành một ưu tiên trong chiến lược phát triển thị trường bất động sản thời gian tới.

Theo ông, thời gian qua Chính phủ và Quốc hội đã ban hành nhiều cơ chế nhằm tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản, từ bố trí quỹ đất, xử lý các dự án tồn đọng đến cải cách chính sách xác định giá đất.

Đáng chú ý, ông Kiên cho rằng một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay là Việt Nam chưa đánh giá đầy đủ quy mô và nhu cầu thực tế của phân khúc nhà ở cho thuê.

Ông Vũ Sỹ Kiên - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ tại Toạ đàm.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý đất đai, cần sớm rà soát, đánh giá toàn diện nhu cầu nhà ở cho thuê trên phạm vi cả nước để làm cơ sở cho việc bố trí quỹ đất, xây dựng quy hoạch và thiết kế chính sách phù hợp.

Ông cũng đề xuất có thể thí điểm phát triển nhà ở cho thuê tại các khu vực TOD, trung tâm đô thị - nơi tập trung nhiều người trẻ, chuyên gia - với cơ chế ưu đãi mạnh về đất đai; đồng thời phát triển nhà ở cho thuê tại các khu công nghiệp phục vụ lực lượng lao động có thu nhập trung bình và thấp.

Từ góc độ pháp lý, PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến - Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa có cơ chế riêng cho nhà ở cho thuê.

Theo ông, dù Luật Nhà ở năm 2023 đã có chương riêng về nhà ở xã hội nhưng chưa có quy định đầy đủ đối với nhà ở cho thuê, dẫn tới khoảng trống trong thiết kế chính sách.

"Nếu chưa xác định được khái niệm pháp lý cụ thể của nhà ở cho thuê thì sẽ rất khó trong việc thiết kế chính sách và cơ chế quản lý phù hợp", ông Tuyến nói.

PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến - Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa có cơ chế riêng cho nhà ở cho thuê.

Chuyên gia pháp lý đề xuất trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản thời gian tới cần xây dựng hệ thống quy định riêng cho nhà ở cho thuê, bao gồm cơ chế tiếp cận đất đai, ưu đãi đầu tư, trách nhiệm chuẩn bị quỹ đất của địa phương và các quy định bảo vệ quyền lợi người thuê.

Theo ông, các quy định về hợp đồng thuê nhà, quyền và nghĩa vụ của chủ đầu tư cũng như người thuê cần được cụ thể hóa thay vì chỉ áp dụng các quy định chung của Bộ luật Dân sự.

Không thể phát triển nhà ở cho thuê bằng vốn vay ngắn hạn

Ở góc độ tài chính, TS. Lê Xuân Nghĩa - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ Quốc gia cho rằng nguồn vốn là điểm nghẽn lớn nhất đối với mô hình nhà ở cho thuê.

Theo ông, đặc thù của loại hình này là thời gian hoàn vốn dài trong khi nguồn vốn của hệ thống ngân hàng chủ yếu mang tính ngắn và trung hạn.

"Nếu Việt Nam muốn hình thành được nền tảng nhà ở cho thuê trong 10 năm tới thì cần sử dụng vốn đầu tư công và các nguồn vốn từ Chính phủ, chứ không nên quá trông chờ vào các gói tín dụng ưu đãi", TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định.

TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng muốn có nhà ở cho thuê giá hợp lý, phải dùng vốn Chính phủ.

Ông dẫn chứng gói tín dụng ưu đãi dành cho nhà ở xã hội hiện có tỉ lệ giải ngân rất thấp, cho thấy việc kỳ vọng ngân hàng thương mại cung cấp nguồn vốn dài hạn với lãi suất thấp là không dễ dàng.

Theo chuyên gia này, nguồn lực phù hợp hơn cho phát triển nhà ở cho thuê là vốn Chính phủ và trái phiếu Chính phủ với kỳ hạn dài, chi phí vốn thấp.

Bên cạnh vốn, TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế, trong đó Nhà nước đóng vai trò chuẩn bị đất đai, quy hoạch và nguồn lực ban đầu, còn khu vực tư nhân hoặc các tổ chức có năng lực đảm nhận vai trò đầu tư, vận hành và quản lý.

Ở góc độ chiến lược phát triển dài hạn, GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV cho rằng sự dịch chuyển trong nhu cầu nhà ở của thế hệ trẻ đang tạo nền tảng cho sự phát triển của thị trường nhà ở cho thuê.

Theo ông, khác với các thế hệ trước thường gắn bó lâu dài với một địa phương hoặc nơi làm việc, người trẻ ngày nay có xu hướng dịch chuyển cao hơn, khiến nhu cầu thuê nhà ngày càng gia tăng. "Phát triển nhà ở cho thuê là một xu thế tất yếu", ông Cường nhận định.

GS.TS. Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV cho rằng phát triển nhà ở cho thuê là một xu thế tất yếu.

Tuy nhiên, vị chuyên gia nhấn mạnh thị trường này chỉ có thể phát triển bền vững khi có sự kết hợp giữa Nhà nước và khu vực tư nhân.

Theo đó, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt thông qua việc bố trí quỹ đất, đầu tư hạ tầng, hoàn thiện cơ chế thuế và các chính sách hỗ trợ. Đây là những yếu tố giúp giảm chi phí đầu tư, nâng cao hiệu quả dự án và tạo động lực để doanh nghiệp tham gia.

Bên cạnh đó, ông Hoàng Văn Cường cho rằng Việt Nam cần phát triển các công cụ tài chính bất động sản hiện đại như quỹ đầu tư bất động sản (REIT), tạo điều kiện để người dân tham gia đầu tư với số vốn nhỏ, đồng thời cung cấp nguồn vốn dài hạn cho thị trường.

"Không thể kỳ vọng các dự án nhà ở cho thuê được tài trợ hoàn toàn bằng vốn vay ngân hàng với lãi suất thương mại", ông nói.

Phát triển nhà ở cho thuê giá hợp lý không chỉ là giải pháp an sinh mà còn là một cấu phần quan trọng của quá trình tái cấu trúc thị trường bất động sản.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần một chiến lược tổng thể với sự tham gia đồng bộ của Nhà nước và khu vực tư nhân; trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua đất đai, quy hoạch, hạ tầng và thể chế, còn doanh nghiệp là lực lượng đầu tư và vận hành thị trường.

Khi những điểm nghẽn về quỹ đất, nguồn vốn và khung pháp lý được tháo gỡ, thị trường nhà ở cho thuê được kỳ vọng sẽ trở thành một trụ cột mới của thị trường bất động sản Việt Nam trong giai đoạn phát triển tới.