"Nước rút" xử lý trụ sở dôi dư - Bài 2: Không thiếu cơ chế, thiếu cách làm

3 giai đoạn xử lý tài sản dôi dư

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), quá trình xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư do sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy được chia thành 3 giai đoạn.

Giai đoạn đầu là trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy, các cơ quan, đơn vị phải tiến hành kiểm kê, rà soát toàn bộ tài sản, xây dựng phương án đối với từng cơ sở nhà, đất, xác định cơ sở nào tiếp tục sử dụng, cơ sở nào điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý theo hình thức khác.

Giai đoạn thứ hai là khi bộ máy mới bắt đầu vận hành. Yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm cơ sở vật chất để chính quyền hoạt động thông suốt, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp, không để gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính.

"Hiện nay, chúng ta đang ở giai đoạn 3, tức là tiếp tục rà soát lại toàn bộ tài sản sau sắp xếp. Những tài sản tiếp tục sử dụng thì phải rà soát theo quy định về tiêu chuẩn, định mức. Còn những cơ sở dôi dư thì phải xử lý và đưa vào khai thác", ông Thịnh cho biết.

Ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính).

Theo lãnh đạo Cục Quản lý công sản, 2 giai đoạn đầu đã được thực hiện thành công. Trong giai đoạn 3, việc xử lý tiếp tục được chia thành 2 bước. Bước thứ nhất là xử lý theo quy định của pháp luật về tài sản công, xác định tài sản nào giữ lại, tài sản nào thanh lý, điều chuyển, chuyển giao về địa phương hoặc thu hồi. Đến nay, 34/34 địa phương đã hoàn thành bước này.

Tuy nhiên, nhiều cơ sở sau khi hoàn thành bước một vẫn phải tiếp tục xử lý ở bước hai mới có thể đưa vào khai thác và xử lý triệt để. Có những cơ sở được chuyển sang làm trạm y tế nên có thể sử dụng ngay. Nhưng cũng có những cơ sở sau khi thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương thì địa phương phải tiếp tục thực hiện các thủ tục liên quan đến giao đất, cho thuê đất, cho thuê nhà, chuyển đổi công năng hoặc bố trí cho mục đích sử dụng khác. Theo ông Thịnh, đây chính là phần việc cần tập trung xử lý trong thời gian tới.

Hơn 6.300 cơ sở tiếp tục phải xử lý

Theo báo cáo của các địa phương đến ngày 27/4, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý là 11.396 cơ sở. Trong đó, 9.228 cơ sở do địa phương quyết định thu hồi, chuyển giao và 2.168 cơ sở do các cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương.

Đến nay, có 5.065 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác. Như vậy, còn 6.331 cơ sở tiếp tục phải xử lý hoặc khai thác, trong đó 2.585 cơ sở đã có phương án xử lý, khai thác, còn 3.746 cơ sở chưa có phương án.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, cơ chế, chính sách và các văn bản hướng dẫn của Trung ương đã được điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung để phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Tuy nhiên, kết quả xử lý giữa các địa phương vẫn có sự khác biệt đáng kể. Cùng một khuôn khổ pháp lý nhưng có địa phương xử lý rất nhanh, có địa phương vẫn còn nhiều cơ sở tồn đọng, kể cả các địa phương có điều kiện tương đồng. Điều đó cho thấy yếu tố quyết định nằm ở cách tổ chức thực hiện.

Trụ sở UBND quận Bắc Từ Liêm (cũ) hiện đã được chuyển đổi công năng thành Bệnh viện Lão Khoa Hà Nội (Ảnh: Ngọc Tân).

Theo ông Thịnh, bên cạnh những khó khăn khách quan, thực tế triển khai tại các địa phương cũng phát sinh nhiều tình huống khác nhau. Có địa phương chỉ dôi dư vài chục hoặc vài trăm cơ sở, nhưng cũng có nơi dôi dư tới hàng nghìn cơ sở. Có nơi điều kiện thị trường thuận lợi, nhưng cũng có địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa nên việc khai thác hoặc cho thuê tài sản gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, một số nơi còn lúng túng trong quá trình vận hành thực tế. Có những đơn vị ban đầu muốn sử dụng các trụ sở lớn, khang trang của huyện hoặc tỉnh cũ, nhưng khi đi vào hoạt động mới phát sinh chi phí vận hành lớn, vượt quá nhu cầu sử dụng thực tế. Có nơi tập trung toàn bộ cơ sở nhà, đất dôi dư để cấp xã xử lý nhưng chưa tính đến khả năng thực hiện của từng địa phương.

Bên cạnh đó còn có những khó khăn do lịch sử sử dụng nhà, đất để lại như bị lấn chiếm, thiếu hồ sơ pháp lý hoặc tài sản được xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác nên việc xử lý cần thêm thời gian.

Điểm chung của những địa phương làm tốt

Đánh giá về kết quả xử lý thời gian qua, ông Nguyễn Tân Thịnh cho biết một số địa phương như Quảng Ninh, Hải Phòng và Hà Nội có cách làm khá hiệu quả.

Theo ông, điểm chung của các địa phương này là có sự vào cuộc rất quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và huy động được cả hệ thống chính trị tham gia. "Xử lý tài sản công không phải riêng ngành tài chính làm được, mà liên quan tới quy hoạch, đất đai, xây dựng, giáo dục, y tế... nên phải có nhiều cơ quan cùng phối hợp", ông Thịnh nói.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý công sản, cách làm hiệu quả hiện nay là Sở Tài chính chủ trì, phối hợp cùng các sở, ngành xuống tận xã hoặc cụm xã để rà soát từng cơ sở cụ thể. 

Các đơn vị cùng trao đổi, thống nhất phương án xử lý đối với từng cơ sở: cơ sở nào chuyển sang trường học, cơ sở nào phục vụ y tế, cơ sở nào làm nhà ở tái định cư, vườn hoa, công viên hoặc phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời xác định rõ hồ sơ, thẩm quyền, trình tự, thủ tục triển khai.

"Nhiều lãnh đạo địa phương vào cuộc rất sát. Có nơi lãnh đạo UBND tỉnh trực tiếp xuống hiện trường, xem bản đồ, kiểm tra thực tế rồi quyết định ngay phương án tại hiện trường nên tiến độ xử lý rất nhanh", ông Thịnh cho biết.

Theo ông, các địa phương làm tốt còn rất linh hoạt trong chuyển đổi công năng. Những cơ sở gần trường học được ưu tiên phục vụ giáo dục; gần cơ sở y tế được chuyển sang phục vụ y tế.

Có nơi phá dỡ công trình cũ để làm công viên, sân chơi công cộng hoặc mở rộng hạ tầng hiện có, đáp ứng yêu cầu ưu tiên bố trí, sắp xếp nhà, đất dôi dư cho giáo dục, y tế, thể dục thể thao và các mục đích công cộng khác.

"Quảng Ninh thậm chí còn tận dụng một số cơ sở làm nơi giới thiệu sản phẩm địa phương hoặc bố trí nhà ở tái định cư phục vụ các dự án. Khi địa phương chủ động, linh hoạt thì tốc độ xử lý sẽ nhanh hơn rất nhiều", ông Thịnh cho biết.

Đề xuất cơ chế đặc thù để tăng tốc xử lý

Ông Nguyễn Tân Thịnh cho rằng, cơ chế hiện hành về cơ bản vẫn đủ để xử lý tài sản công trong điều kiện bình thường. Tuy nhiên, đợt sắp xếp lần này có đặc điểm khác biệt là số lượng cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh rất lớn trong thời gian ngắn, trong khi yêu cầu đặt ra là phải xử lý nhanh.

Kết luận số 27 của Ban Bí thư về tình hình chủ yếu các địa phương quý I, phương hướng, nhiệm vụ quý II/2026 đã nêu rõ yêu cầu hoàn thành việc xử lý, sắp xếp, sử dụng tài sản công, trụ sở dôi dư trong quý II/2026.

Trên cơ sở tổng hợp các khó khăn, vướng mắc và kiến nghị từ các bộ, ngành, địa phương, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Nghị quyết đặc thù về cơ chế đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư để trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Trụ sở UBND xã Cẩm Sơn (cũ), thuộc xã Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa bỏ hoang nhiều năm nay (Ảnh: Xuân Chinh).

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tăng phân cấp, rút ngắn thủ tục, đơn giản hóa quy trình nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc quản lý chặt chẽ tài sản công. Định hướng mới không chỉ tập trung vào bảo toàn tài sản trên hồ sơ mà đặt trọng tâm vào hiệu quả khai thác thực tế và khả năng nhanh chóng đưa tài sản quay trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những nội dung đáng chú ý là cơ chế cho thuê tài sản công theo hướng linh hoạt hơn. Bộ Tài chính đề xuất đơn giản hóa việc xác định giá cho thuê, không bắt buộc thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định phức tạp như hiện nay; đồng thời phân cấp cho đơn vị quản lý nhà hoặc Chủ tịch UBND cấp xã quyết định giá thuê trong một số trường hợp.

Trường hợp đấu giá không thành, địa phương có thể điều chỉnh giảm giá để sớm đưa tài sản vào khai thác thay vì tiếp tục để trống kéo dài. Với các cơ sở nhà, đất được giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương khai thác, Bộ Tài chính đề nghị thực hiện theo hướng "làm đến đâu ban hành giá cho thuê đến đó", không chờ hoàn thiện đồng bộ toàn bộ cơ chế.

Dự thảo cũng cho phép bên thuê được chủ động cải tạo, sửa chữa tài sản phục vụ nhu cầu sử dụng nếu không ảnh hưởng kết cấu công trình; chi phí do bên thuê tự chịu và có thể được xem xét kéo dài thời gian thuê trong trường hợp có đầu tư lớn.

Để rút ngắn thời gian xử lý, Bộ Tài chính đề xuất cho phép chuyển giao nhà, đất theo nguyên trạng, kể cả khi hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện hoặc tài sản đang bị lấn chiếm. Các tồn tại liên quan sẽ tiếp tục được xử lý trong quá trình quản lý sau đó thay vì phải hoàn tất toàn bộ hồ sơ mới được bàn giao.

Đối với tài sản gắn liền với đất cần thanh lý hoặc phá dỡ, dự thảo cũng đề xuất áp dụng thủ tục đơn giản hơn, cho phép xác định giá trị theo số liệu sổ sách kế toán thay vì bắt buộc thuê đơn vị thẩm định lại như trước đây.

(Còn nữa)