Huy động 19 triệu mét khối vật liệu có thể lấp đầy 7.500 bể bơi, xây đập cao gần 250 mét giữa sa mạc, 'máy' phát điện khổng lồ sản lượng 1,9 tỷ kWh sắp hoạt động

Giữa vùng khí hậu khắc nghiệt của Tân Cương, một công trình thủy lợi quy mô lớn đang dần hoàn thiện những bước cuối cùng trước khi vận hành. Đập Dashixia, cao tới 247 mét, hiện đã bước vào giai đoạn tích nước và chuẩn bị phát điện.

Công trình nằm trên sông Kumarak, thuộc khu vực Aksu, là một phần của dự án điều tiết nước Dashixia, tổ hợp hạ tầng tích hợp nhiều chức năng gồm cấp nước, tưới tiêu, kiểm soát lũ, phát điện và bổ sung dòng chảy sinh thái cho sông Tarim. Đây cũng là một trong các dự án thủy lợi trọng điểm được phê duyệt trong chiến lược phát triển tài nguyên nước quốc gia.

Theo truyền thông Trung Quốc, đập đã hoàn thành giai đoạn “đóng đỉnh” vào cuối năm 2024, sớm hơn kế hoạch khoảng 8 tháng. Đến tháng 9/2025, hồ chứa chính thức bắt đầu tích nước, bước chuyển quan trọng từ xây dựng sang vận hành thử nghiệm. Với dung tích vượt 1,1 tỷ mét khối, hồ chứa này được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một “bộ điều tiết khổng lồ” cho khu vực khô hạn ở tây bắc Trung Quốc.

Đập Dashixia đang được xây dựng.

Một trong những điểm gây ấn tượng mạnh của dự án là khối lượng vật liệu sử dụng. Tổng cộng, công trình đã tiêu thụ khoảng 18,9 triệu mét khối vật liệu, tương đương lượng nước đủ để lấp đầy hơn 7.500 bể bơi tiêu chuẩn. Đây là mức tiêu thụ vật liệu cực lớn, phản ánh quy mô của một trong những đập bê tông - đất đá lớn nhất thế giới hiện nay.

Đập Dashixia được xây dựng theo mô hình đập đá đổ, cát sỏi đầm nén có mặt bê tông chống thấm ở phía thượng lưu. Thiết kế này cho phép kết hợp ưu điểm của vật liệu rời, dễ thi công ở quy mô lớn, với lớp bê tông giúp giảm thấm và tăng độ ổn định kết cấu.

Dự án được khởi công từ tháng 9/2021, với tổng vốn đầu tư gần 9 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,2 tỷ USD). Sau gần 5 năm triển khai, công trình đã đạt khoảng 98% tiến độ vào đầu năm 2026 và đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng.

Dashixia còn là một trong những công trình thủy lợi hiếm hoi áp dụng sâu công nghệ số ngay từ giai đoạn xây dựng. Các nguồn chính thức cho biết dự án đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để kiểm soát nhiều khâu kỹ thuật quan trọng.

Trong quá trình thi công, AI được dùng để đánh giá độ ẩm vật liệu, chất lượng đầm nén và kiểm tra nhanh tại hiện trường, giúp rút ngắn thời gian kiểm định và giảm sai số so với phương pháp thủ công. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với đập đất đá, nơi độ ẩm và độ nén quyết định trực tiếp tới độ ổn định của toàn bộ công trình.

Bên cạnh đó, dự án còn triển khai thiết bị đầm nén thông minh không người lái, cho phép tự động hóa một phần công đoạn thi công. Những thiết bị này có thể hoạt động liên tục theo lộ trình lập trình sẵn, giảm phụ thuộc vào nhân công và hạn chế rủi ro trong điều kiện môi trường khắc nghiệt.

Ở cấp độ quản lý tổng thể, công trình được số hóa bằng mô hình BIM (mô hình thông tin công trình) và nền tảng quản lý đám mây. Các hệ thống giám sát tự động cũng được lắp đặt để theo dõi thời tiết, thủy văn, địa chấn và chất lượng không khí theo thời gian thực.

Một trong những thách thức lớn nhất của dự án nằm ở điều kiện tự nhiên khắc nghiệt tại Tân Cương. Theo các kỹ sư tham gia, khu vực này có thể ghi nhận nhiệt độ lên tới 39,5 độ C vào mùa hè, trong khi mùa đông xuống tới -22 độ C. Ngoài ra, hiện tượng mưa đá và biến động thời tiết mạnh cũng thường xuyên xảy ra.

Những khó khăn đó khiến các công đoạn như vận chuyển vật liệu, đầm nén và kiểm soát độ ẩm trở nên phức tạp hơn nhiều so với các dự án thủy lợi thông thường.

Khi đi vào vận hành, Dashixia không chỉ là một hồ chứa nước mà còn là một nhà máy thủy điện quy mô trung bình. Công suất lắp đặt của dự án đạt khoảng 750.000 kW, với sản lượng điện dự kiến gần 1,9 tỷ kWh mỗi năm.

Nguồn điện này sẽ được truyền tải qua hệ thống lưới điện khu vực, góp phần bổ sung nguồn năng lượng cho Aksu và các khu vực lân cận.

Quan trọng hơn, dự án được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiếu nước vào mùa xuân, đồng thời cung cấp nước tưới cho hơn 533.000 ha đất nông nghiệp. Ngoài ra, công trình còn có khả năng điều tiết dòng chảy sinh thái, với tổng lượng nước điều phối hàng năm lên tới 3,4 tỷ m3.

Dashixia không phải là một công trình đơn lẻ. Công trình này nằm trong danh sách 172 dự án thủy lợi trọng điểm quốc gia, phản ánh chiến lược dài hạn của Trung Quốc trong việc quản lý tài nguyên nước tại các vùng khô hạn. Sự kết hợp giữa quy mô lớn, công nghệ số và đa chức năng cho thấy cách tiếp cận mới trong xây dựng hạ tầng.