Tháng 8/2014, giới công nghệ ngỡ ngàng khi Amazon công bố mua lại Twitch, nền tảng phát trực tiếp trò chơi điện tử, với giá 970 triệu USD tiền mặt. Đây là thương vụ lớn nhất trong lịch sử 21 năm của công ty tính đến thời điểm đó, và đáng chú ý hơn khi số tiền này tương đương khoảng 20% lượng tiền mặt mà Amazon đang nắm giữ.
Phản ứng của thị trường khi ấy là hoài nghi. Amazon là một công ty thương mại điện tử, không có chỗ đứng nào trong ngành game. Twitch mới 3 tuổi, chưa có lãi, và mô hình "ngồi xem người khác chơi game" nghe như một trò đùa với thế hệ lãnh đạo truyền thống. Nhiều người gọi thẳng đây là một quyết định ngu ngốc, nhất là khi Google trước đó đã đàm phán mua Twitch với giá khoảng 1 tỷ USD rồi rút lui vì lo ngại vấn đề chống độc quyền.
Nhưng Jeff Bezos nhìn thấy thứ mà người khác không thấy. Ông mô tả việc phát và xem gameplay là "một hiện tượng toàn cầu", nơi Twitch quy tụ hàng chục triệu người xem hàng tỷ phút nội dung mỗi tháng, và nhấn mạnh một điều: nền tảng này mới chỉ 3 năm tuổi. Vào thời điểm được mua lại, Twitch có hơn 55 triệu khách truy cập riêng lẻ mỗi tháng, xem hơn 15 tỷ phút nội dung do hơn 1 triệu người phát sóng tạo ra.
Từ 970 triệu lên 45 tỷ USD
Hơn một thập kỷ sau, những người từng cười nhạo Bezos đã im lặng. Giới phân tích Phố Wall định giá Twitch ở mức 45 tỷ USD, tương đương 4% tổng vốn hóa của Amazon, trong khi doanh thu của nền tảng này đã cao gấp hơn 10 lần so với thời điểm bị mua lại. Nói cách khác, khoản đầu tư đã tăng giá trị hơn 46 lần trên giấy tờ.
Quy mô người dùng cũng ở một đẳng cấp khác. Tính đến năm 2025, Twitch có 240 triệu người dùng hoạt động hàng tháng và 35 triệu người dùng hàng ngày trên toàn cầu, những con số vượt lượng thuê bao trả phí của từng "ông lớn" streaming như Disney+ hay HBO Max. Người xem đã dành 20,8 tỷ giờ trên nền tảng này trong năm 2024, và Twitch nắm 54% thị phần livestream toàn cầu tính theo giờ xem.
Điều thú vị nằm ở cấu trúc của con số 45 tỷ USD. Chỉ khoảng 19 tỷ USD là giá trị "trực tiếp" của Twitch nếu nó được giao dịch như một công ty độc lập. Phần lớn hơn, 25,6 tỷ USD, là giá trị "gián tiếp" mà Twitch tạo ra cho các mảng kinh doanh khác của Amazon. Twitch giữ chân thuê bao Prime, cung cấp dữ liệu về thế hệ người tiêu dùng trẻ, nuôi hạ tầng đám mây AWS và mở cánh cửa vào thị trường quảng cáo video nhắm đến nhóm 18-34 tuổi mà mọi nhãn hàng thèm muốn. Đây chính là cách Big Tech định giá tài sản chiến lược: không phải bằng lợi nhuận của chính nó, mà bằng những gì nó bơm vào hệ sinh thái.
Mặt còn lại của tấm huy chương: 10 năm chưa có lãi
Nhưng câu chuyện sẽ thiếu trung thực nếu dừng ở đó. Đầu năm 2024, CEO Twitch Dan Clancy đã nói thẳng trong một buổi livestream: "Tôi sẽ nói thẳng: chúng tôi không có lãi ở thời điểm này. Amazon đã cực kỳ hỗ trợ Twitch". Lời thú nhận được đưa ra chỉ vài ngày sau khi công ty cắt giảm 35% nhân sự, tương đương khoảng 500 người. Twitch chưa từng có lãi trong suốt gần một thập kỷ dưới trướng Amazon, và còn phải rút khỏi thị trường Hàn Quốc vì chi phí vận hành "đắt đỏ đến mức không thể chấp nhận".
Bài toán của Twitch nằm ở chính bản chất của nó: livestream là loại nội dung ngốn băng thông khủng khiếp, phát 24/7 cho hàng triệu người xem đồng thời, trong khi phần lớn người dùng không trả phí. Doanh thu năm 2024 đạt khoảng 1,8 tỷ USD, một con số ấn tượng với một nền tảng nội dung nhưng quá mỏng so với chi phí hạ tầng.
Vậy rốt cuộc thương vụ Twitch là thành công hay thất bại?
Câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn dùng thước đo nào. Nếu đo bằng lợi nhuận kế toán, đây là một cỗ máy đốt tiền suốt một thập kỷ. Nếu đo bằng giá trị chiến lược, Amazon đã mua đứt vị trí thống trị của cả một ngành công nghiệp giải trí mới với giá chưa đến 1 tỷ USD, cái giá mà hôm nay không ai bán và không ai đủ tiền mua lại.
Bài học thực sự cho giới kinh doanh không nằm ở sự liều lĩnh, mà ở hai điều kiện đi kèm. Thứ nhất, Bezos không đặt cược vào một sản phẩm mà vào một hành vi tiêu dùng: ông nhìn ra việc xem người khác chơi game sẽ trở thành một hình thức giải trí đại chúng, tương tự cách thể thao truyền hình từng phát triển. Thứ hai, Amazon đủ lớn và đủ kiên nhẫn để nuôi một tài sản lỗ trong 10 năm mà không nao núng, điều mà rất ít doanh nghiệp làm được. Đặt cược dài hạn chỉ có ý nghĩa khi bạn sống đủ lâu để chờ nó chín.
Và có lẽ đó mới là điểm đáng suy ngẫm nhất: trong khi thị trường chấm điểm từng quý, những công ty định hình được tương lai lại là những công ty dám chấp nhận bị gọi là "ngu ngốc" trong vài năm đầu tiên.
