Mùa hè năm 2023, bên trong một nhà kho gạch được cải tạo ở trung tâm Thượng Hải, hàng chục nhân viên ByteDance bắt đầu một nhiệm vụ bí mật.
Dự án khi đó chưa có tên và các kỹ sư chỉ biết rằng họ thuộc bộ phận "đổi mới AI". Nhiệm vụ đầu tiên của họ là xây dựng siêu ứng dụng tiếp theo của công ty Trung Quốc này: Một chatbot AI dành cho đại chúng, tương tự ChatGPT của OpenAI.
ByteDance từng một lần phá vỡ sự thống trị của các gã khổng lồ công nghệ toàn cầu bằng ứng dụng video ngắn gây nghiện Douyin, sau này trở thành TikTok ở các thị trường nước ngoài.
Đơn vị tại Thượng Hải mất hai tháng để xây dựng một nguyên mẫu chatbot, tận dụng nguồn lực tính toán khổng lồ và kinh nghiệm xây dựng các ứng dụng tiêu dùng. Cuối cùng, nguyên mẫu này trở thành Doubao, có nghĩa là "bánh bao đậu". Hai năm sau, Doubao là ứng dụng AI phổ biến nhất Trung Quốc, với 324 triệu người dùng hằng tháng. Doubao phổ biến đến mức với một số người tiêu dùng Trung Quốc, từ "doubao" đã trở thành đồng nghĩa với chính AI.
Nhưng nhà sáng lập ByteDance Zhang Yiming còn có tham vọng lớn hơn. Bên cạnh việc thiết kế các ứng dụng hướng tới người tiêu dùng, Zhang muốn ByteDance trở thành công ty AI hàng đầu Trung Quốc trên mọi phương diện, từ mô hình tiên tiến, tạo video, hạ tầng đám mây cho tới chip tùy chỉnh, những thành phần trong thứ mà nhà sáng lập Nvidia Jensen Huang sau này gọi là "chiếc bánh AI 5 tầng".
Theo đó, trong ba năm qua, ByteDance đã đầu tư vào AI quyết liệt hơn bất kỳ gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc nào khác, xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu và tuyển dụng các nhà nghiên cứu. Công ty tăng cường đầu tư vào mảng đám mây Volcano Engine, đơn vị bán giải pháp AI cho doanh nghiệp, đồng thời củng cố năng lực tạo video bằng mô hình Seedance. ByteDance cũng có tham vọng phát triển chip AI tùy chỉnh.
Sự lạc quan của nhà đầu tư với những tiến bộ AI của Trung Quốc đang ngày càng sâu sắc hơn, đặc biệt sau các mô hình mới nhất của Moonshot AI và thương vụ IPO đình đám của nhà sản xuất chip nhớ CXMT. Giá trị cổ phiếu ByteDance trên thị trường thứ cấp đã tăng lên tới 600 tỷ USD, tăng 50% so với năm ngoái.
Nhưng các nhà đầu tư và nhà phân tích cho rằng cuộc biến đổi của ByteDance là một canh bạc lớn, trong bối cảnh một số người bắt đầu đặt câu hỏi về khoản tiền khổng lồ đang được đổ vào AI. Cổ phiếu bán dẫn đã lao dốc trong những tuần gần đây vì lo ngại dư cung và tính bền vững của cơn sốt AI.
Tương tự Meta tại Mỹ, ByteDance từ lâu tự xem mình là một công ty mạng xã hội với nền tảng hái ra tiền bằng cách bán sự chú ý của người tiêu dùng cho các nhà quảng cáo. Phần lớn trong 186 tỷ USD doanh thu hằng năm của công ty năm ngoái đến từ quảng cáo, ngoài ra còn có một phần nhỏ nhưng đang tăng đến từ thương mại điện tử.
Những lần đi chệch khỏi mảng kinh doanh cốt lõi trước đây không phải lúc nào cũng thành công, bao gồm các bước đi vào game và công nghệ giáo dục. Dù vậy, ByteDance hiện đang rót tiền vào hạ tầng AI, phần cứng và phần mềm, đồng thời huy động vốn để mở rộng sang các lĩnh vực mới như chip.
"Theo thời gian, ByteDance sẽ ngày càng ít giống một công ty mạng xã hội mà ngày càng giống một công ty nền tảng AI với năng lực phân phối tới người tiêu dùng ở quy mô khổng lồ", Charlie Dai, nhà phân tích công nghệ tại hãng tư vấn Forrester nói.
Không chỉ có vấn đề chi tiêu vốn. Giống các công ty công nghệ lớn khác hoạt động trong một thị trường cạnh tranh cao, bao gồm Alibaba, Tencent, Meta và Google, ByteDance gặp khó trong việc giữ chân nhân tài hàng đầu. Công ty cũng phải cân bằng hai ưu tiên song song: Thương mại hóa và nghiên cứu ở tuyến đầu.
"ByteDance hiện gần như đang tiêu từng đồng kiếm được vào AI, vì đó là điều lớn tiếp theo và họ không thể để bị bỏ lại phía sau", một nhà đầu tư sớm của công ty, người đề nghị không nêu tên nói. "Đây là một canh bạc lớn".
KHỞI ĐẦU KHIÊM TỐN
Mười bốn năm trước, ByteDance chỉ gồm khoảng hơn chục nhân viên trong một căn hộ ở Bắc Kinh nhỏ đến mức nếu vươn tay, họ có thể chạm vào nhau.
Ngồi chung bàn ăn với đội ngũ của mình trong phòng khách, Zhang viết những dòng mã đầu tiên, sau này phát triển thành "nước sốt bí mật" tạo nên thành công của ByteDance: Các thuật toán phân tích vi mô hành vi người dùng và dự đoán chính xác sở thích thật sự của họ, khiến họ bị cuốn vào ứng dụng. Zhang chọn đặt trụ sở trong một căn hộ vì các tòa văn phòng ở Bắc Kinh thường tắt hệ thống điều hòa vào ban đêm, thời điểm làm việc hiệu quả nhất của các lập trình viên.
Không lâu trước đó, Zhang đã thuyết phục một nhà đầu tư thiên thần rót 80.000 USD vào startup. Theo một người trực tiếp biết sự việc, buổi pitching kéo dài chưa đến 10 phút, khi vị doanh nhân khi đó 29 tuổi vẽ ý tưởng của mình lên một chiếc khăn ăn. Một trong những sản phẩm thành công đầu tiên của công ty là ứng dụng tổng hợp tin tức Toutiao, nghĩa là "tiêu đề hàng đầu".
Hai năm sau, định giá của ByteDance vượt 500 triệu USD. Năm 2016, công ty ra mắt nền tảng chia sẻ video ngắn Douyin, dựa trên cùng thuật toán gợi ý. Một năm sau, TikTok, phiên bản quốc tế, ra đời.
Sự phổ biến tăng vọt của Douyin và TikTok cho phép ByteDance bước vào thương mại điện tử cùng các dịch vụ internet khác. Công ty trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc có lợi nhuận cao nhất, vượt Alibaba và Tencent vào năm 2023.
Zhang, người trở thành một trong những người giàu nhất Trung Quốc với tài sản vượt 50 tỷ USD, dần chuyển đội ngũ tới những tòa văn phòng sang trọng và rộng rãi hơn. Nhưng sau mỗi lần chuyển trụ sở, ông đều cảnh báo đội ngũ về "căn bệnh doanh nghiệp lớn", tức quan liêu và chính trị nội bộ.
"ByteDance đã và vẫn có tinh thần của những người làm việc thực chiến, công việc của bạn phải tự nói lên giá trị của bạn", một nhân viên kỳ cựu nói.
Sau khi OpenAI ra mắt ChatGPT cuối năm 2022, Zhang quyết định ByteDance cần xây dựng phiên bản chatbot AI tiêu dùng của riêng mình, giao nhiệm vụ cho đơn vị tại Thượng Hải. Đây là trụ cột đầu tiên trong một chiến lược AI dài hạn hơn.
Trong nỗ lực thu hút người dùng, đơn vị này bổ sung chức năng giọng nói để trẻ em và người lớn tuổi không gõ chữ vẫn có thể tương tác với chatbot và cảm thấy như đang trò chuyện với một người bạn.
Để tìm giọng nói cho nhân vật đại diện, các kỹ sư Doubao sàng lọc hơn 100 mẫu giọng nam và nữ, rồi tiến hành thử nghiệm trong một tháng. Họ nhận thấy giọng của một phụ nữ trẻ đạt kết quả tốt nhất, từ đó tạo nên hình ảnh cô gái theo phong cách hoạt hình gắn liền với ứng dụng Doubao.
Một người tham gia huấn luyện Doubao cho biết họ chọn giọng nói phù hợp với một nhân vật "dịu dàng và ngọt ngào". "Chúng tôi nhận thấy đàn ông không muốn tương tác với một giọng nói quá uy quyền", người này nói.
Chatbot nhanh chóng được người dùng đón nhận và trở thành ứng dụng dẫn đầu thị trường. "Doubao gần như đã trở thành một từ khác để chỉ AI trong gia đình tôi", Jimmy Zhu, một kỹ sư điện 37 tuổi ở Thượng Hải nói. "Con trai 7 tuổi của tôi gọi Doubao thay vì hỏi chúng tôi mỗi khi cháu có câu hỏi, còn bố mẹ tôi ngoài 70 tuổi dùng Doubao cho gần như mọi thứ từ lên kế hoạch đi du lịch hay nên làm gì khi thấy không khỏe".
Muốn tận dụng thành công ban đầu này, Zhang, người theo sát các bài báo học thuật và xu hướng mới nhất, quyết định vào đầu năm 2024 rằng ByteDance cần củng cố hoạt động nghiên cứu và cải thiện năng lực huấn luyện mô hình.
Điều này sau đó sẽ giúp cải thiện ứng dụng Doubao, với các mô hình được huấn luyện để thông minh hơn nhưng sử dụng ít tài nguyên tính toán hơn.
Vào thời điểm đó, ByteDance đã có một đội ngũ nghiên cứu AI, nhưng quy mô nhỏ hơn nhiều so với các đối thủ lớn như Alibaba và Baidu, và bị xem là bộ phận ngoại vi trong công ty.
ByteDance lập kế hoạch mua thêm card Nvidia để huấn luyện AI, trong khi Zhang trực tiếp giám sát chiến dịch tuyển dụng nhân tài nghiên cứu hàng đầu.
Quyết tâm của Zhang càng cứng rắn hơn sau khi DeepSeek ra mắt mô hình suy luận mã nguồn mở R1 vào tháng 1/2025, chứng minh rằng sự tập trung tuyệt đối vào nghiên cứu AI có thể tạo ra đột phá rồi chuyển hóa thành sản phẩm.
"DeepSeek vượt Doubao gần như chỉ sau một đêm về số người dùng hoạt động hằng ngày", một cựu nhân viên Doubao nói. "Chúng tôi xây dựng một sản phẩm tuyệt vời với nhiều chức năng và giao diện đẹp. DeepSeek chỉ có một trang web nhàm chán. Điều đó khiến chúng tôi nản lòng và cũng là hồi chuông cảnh tỉnh: Dù sản phẩm trông đẹp đến đâu, mô hình nền tảng mới quyết định nó thực sự thông minh đến mức nào".
ByteDance hành động nhanh chóng, tuyển Wu Yonghui, một nhà khoa học cấp cao từ Google DeepMind, vào tháng 2/2025 để lãnh đạo đội ngũ mô hình nền tảng Seed.
Wu mở rộng đội Seed lên quy mô hiện tại 2.000 người, một trong những phòng thí nghiệm AI lớn nhất Trung Quốc với một số thành viên ở Singapore và California, nhưng phần lớn ở Trung Quốc. Đội ngũ này bao gồm các nhà nghiên cứu cốt lõi, kỹ sư hạ tầng, nhóm gán nhãn dữ liệu và biên dịch viên.
"ByteDance đang tuyển dụng quyết liệt không chỉ ở Trung Quốc mà cả tại Thung lũng Silicon", một người gần gũi với đội ngũ ở San Francisco của công ty nói.
Khi bộ phận nhân sự của ByteDance nghe tin một kỹ sư cấp cao đang được Alibaba phỏng vấn, họ vội vàng sắp xếp một cuộc gọi giữa người này và Zhang, rồi đưa ra lời mời làm việc ngay ngày hôm sau.
Dù ByteDance có thứ mà người trong công ty gọi là "mật độ nhân tài cao" trong đội Seed, công ty vẫn chứng kiến các nhà nghiên cứu cấp cao rời đi để thành lập startup, gia nhập các phòng thí nghiệm AI tăng trưởng nhanh hoặc chuyển sang Tencent, công ty đã lôi kéo nhân sự của ByteDance trong năm ngoái.
Một cựu thành viên Seed cho biết Tencent đưa ra nhiều trách nhiệm hơn trong một đội ngũ nhỏ hơn, còn ByteDance đã phát triển quá lớn với các chức năng nghiên cứu chồng chéo, khiến việc giành quyền sở hữu dự án trở nên cạnh tranh hơn.
Các công ty công nghệ Mỹ, bao gồm Meta và Google, cũng chứng kiến tình trạng chảy máu nhân tài tương tự sang Anthropic và OpenAI, khi các nhà nghiên cứu và kỹ sư đặt cược rằng họ có thể làm công việc có tác động lớn hơn tại một startup chuyển động nhanh, đồng thời nhận cổ phần.
Zhang rời vị trí CEO ByteDance năm 2021, nhưng vẫn tham gia sâu vào chiến lược của công ty, đặc biệt là AI. Ông dành rất nhiều thời gian với đội Seed, tham gia các cuộc thảo luận kỹ thuật với kỹ sư, theo nhiều cựu và nhân viên hiện tại. "Ông ấy khiêm tốn và đặt những câu hỏi tốt", một người nói.
"NHỮNG ĐÁM MÂY"
Trụ cột tham vọng nhất trong chiến lược AI của ByteDance là chuyển hướng sang bán giải pháp AI cho các công ty và tổ chức thông qua Volcano Engine. ByteDance trước đây từng thử ra mắt các mảng kinh doanh hướng tới doanh nghiệp, đáng chú ý là Lark, công cụ liên lạc và cộng tác nội bộ của công ty. Nhưng những mảng này chưa đạt được quy mô và thành công như các ứng dụng tiêu dùng.
Được thành lập năm 2020, Volcano Engine, đơn vị đám mây của ByteDance, là kẻ mới gia nhập một thị trường vốn đã bão hòa, nơi Tencent, Baidu, Huawei và Alibaba đều cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp, bên cạnh các công ty đám mây nhà nước như China Mobile. ByteDance đã giành thị phần bằng cách đưa ra mức giá rất cạnh tranh cho loạt sản phẩm và mô hình của mình.
Sản phẩm cạnh tranh nhất của công ty là Seedance 2.0, được bán cho các hãng quảng cáo, tập đoàn truyền thông và nhà sáng tạo nội dung AI. Sản phẩm này được người dùng khen ngợi nhờ các cảnh quay chất lượng điện ảnh, bố cục phức tạp và khả năng chỉnh sửa dễ sử dụng.
ByteDance đối mặt cạnh tranh trong mảng tạo video từ Alibaba và Kling, thuộc sở hữu của Kuaishou, một công ty video ngắn khác ở Trung Quốc. Nhưng các nhà phân tích cho rằng ByteDance có một lợi thế mà các công ty khác khó sao chép.
Huấn luyện các mô hình AI video đòi hỏi lượng lớn cảnh quay chất lượng cao, loại dữ liệu mà ByteDance có rất nhiều nhờ sở hữu các ứng dụng video ngắn như TikTok. Vì nội dung video, khác với văn bản, không dễ bị thu thập hàng loạt ở quy mô lớn, các đối thủ sẽ khó bắt kịp.
Doanh số mô hình Seedance bán cho các công ty truyền thông chiếm một phần đáng kể trong tổng doanh thu của Volcano Engine, theo những người biết vấn đề.
Theo công ty tình báo thị trường IDC, dù còn tương đối thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực đám mây, ByteDance đã trở thành nhà cung cấp hạ tầng và phần mềm AI lớn thứ hai Trung Quốc. ByteDance chiếm 16% doanh thu dịch vụ đám mây AI của Trung Quốc, thị trường đạt tổng cộng 1 tỷ USD trong năm 2025, chỉ đứng sau Alibaba. Tuy nhiên, thị phần của Volcano Engine trong toàn bộ thị trường đám mây Trung Quốc vẫn dưới 5%.
Một lợi thế quan trọng của Volcano Engine so với các nhà cung cấp đám mây Trung Quốc khác là khả năng mở rộng ra nước ngoài, tận dụng kinh nghiệm vận hành tại hơn 100 quốc gia mà ByteDance tích lũy trong thập kỷ qua.
Chẳng hạn, ByteDance có một đội ngũ chuyên trách đang làm việc với các nhà vận hành trung tâm dữ liệu để xây dựng cơ sở mới tại Malaysia, Singapore, Brazil, Ireland và Na Uy. Hạ tầng này không chỉ hỗ trợ các hoạt động kinh doanh tại địa phương của ByteDance mà còn cung cấp dịch vụ đám mây và mô hình cho khách hàng bản địa, theo một người biết kế hoạch.
Tuy nhiên, một số người đặt câu hỏi liệu ByteDance có thể mở rộng doanh số đám mây ra ngoài các lĩnh vực quen thuộc nhất với công ty, như truyền thông, hay không. Trong tài chính và công nghệ, Alibaba vẫn có lợi thế, các nhà phân tích nói. Các mô hình của ByteDance cũng tụt lại trong mảng AI lập trình — lĩnh vực mà công ty đã ưu tiên cải thiện trong bối cảnh nhu cầu doanh nghiệp đối với công cụ lập trình bùng nổ.
"ByteDance không có nhiều hiểu biết ngành so với AliCloud, đơn vị đã phục vụ nhiều nhóm khách hàng doanh nghiệp khác nhau trong hơn 15 năm", Edison Lee, trưởng bộ phận nghiên cứu công nghệ Trung Quốc tại ngân hàng đầu tư Jefferies nói. "ByteDance đang hạ giá để giành thị phần, nhưng chiến lược này không hiệu quả với các doanh nghiệp lớn, những khách hàng không chỉ bị thúc đẩy bởi giá".
Một nút thắt khác đối với tất cả các công ty AI Trung Quốc là tình trạng thiếu năng lực tính toán tiên tiến trong nước.
Sự phổ biến của Doubao cho thấy nhu cầu tiềm năng. Nhưng ứng dụng AI càng có nhiều người dùng, càng cần nhiều năng lực tính toán, thứ đắt đỏ và ngày càng khan hiếm tại Trung Quốc do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Lượng token tiêu thụ hằng ngày của Doubao đã đạt khoảng 120 nghìn tỷ, thuộc nhóm cao nhất thế giới trong các ứng dụng AI tiêu dùng.
Theo đánh giá của các chuyên gia trong ngành, ByteDance là gã khổng lồ công nghệ có vị thế tốt nhất Trung Quốc xét về năng lực tính toán thô, nhờ là bên mua sớm và quyết liệt chip Nvidia, cũng như chip suy luận nội địa từ Cambricon.
Công ty đang theo đuổi "chiến lược danh mục", nhà phân tích Poe Zhao nói, khi tìm kiếm nhiều loại chip AI khác nhau từ nhiều nguồn, cả trong Trung Quốc lẫn nước ngoài. ByteDance là một khách thuê lớn trong mạng lưới trung tâm dữ liệu đang tăng trưởng nhanh tại Malaysia và Singapore. Công ty cũng đang thiết kế chip AI riêng cho các tác vụ suy luận nội bộ.
Việc cuộc chuyển đổi táo bạo của ByteDance có thành công hay không rốt cuộc có thể phụ thuộc vào việc công ty có đảm bảo được đủ nguồn lực tính toán hay không. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, vốn có thể còn được siết chặt hơn, khiến bức tranh trở nên phức tạp.
"Đó là ràng buộc chi phối tất cả những thứ còn lại", Zhao nói.
Theo: Financial Times
