Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng tham luận tại Hội nghị. Ảnh: Báo Xây dựng
Xây xong công trình chưa có nghĩa PPP thành công
Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh giai đoạn 2026-2030, Việt Nam dự kiến xây mới 2.829 km và mở rộng 1.187 km cao tốc, cần khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Trong đó, 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, còn khoảng 846.000 tỷ đồng cần tiếp tục huy động. Bộ Xây dựng xác định 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP, tổng vốn dự kiến 922.812 tỷ đồng.
Chia sẻ tại hội nghị về cơ hội đầu tư và mô hình hợp tác công tư PPP, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng trong lĩnh vực giao thông, nếu huy động tốt nguồn lực tư nhân sẽ giảm áp lực rất lớn cho ngân sách Nhà nước.
Tuy nhiên, ông Hoàng nhấn mạnh không nên hiểu huy động tư nhân đơn giản là có dự án rồi giao cho doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn. "Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu", ông Hoàng nói.
Khẳng định tư nhân hoàn toàn có thể thực hiện những dự án lớn nếu dự án được cấu trúc đúng, ông Hồ Minh Hoàng đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai một dự án khó như cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn.
Theo ông, công trình xây xong chưa có nghĩa là PPP đã thành công. Nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt phương án ban đầu thì trong 20 - 30 năm tiếp theo, dự án vẫn còn khó khăn.
Ở chiều ngược lại, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận hiện nay có tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, được triển khai bằng nguồn lực của nhà đầu tư, không sử dụng vốn ngân sách Nhà nước.
Theo ông Hoàng, không phải Nhà nước không có tiền thì mới làm PPP. PPP cần được hiểu là Nhà nước sử dụng ít nguồn lực công hơn nhưng huy động được nhiều nguồn lực xã hội hơn, đồng thời chuyển một phần trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, quản trị và hiệu quả sang khu vực doanh nghiệp.
Trên cơ sở đó, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng Nhà nước không nên chỉ đưa ra danh mục dự án rồi chờ nhà đầu tư đề xuất. Thay vào đó, cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và tạo một khung đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính được bài toán đầu tư.
Về phía doanh nghiệp, cần chứng minh được năng lực tổ chức, năng lực huy động vốn, năng lực xây dựng và khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.
Mở rộng cao tốc: Không thể làm khó dự án cũ
Đối với việc nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong giai đoạn tới, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng có ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý.
Thứ nhất, cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế. Theo ông Hoàng, hiện nay nhiều tuyến cao tốc đã được đưa vào khai thác một thời gian, cơ quan quản lý đã có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng và doanh thu. Do đó, cần xác định rõ đoạn nào có lưu lượng tốt, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn.
Với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi. Đặc biệt, những đoạn có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây phải được tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.
"Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà chúng tôi đã trải qua", ông Hoàng chia sẻ.
Vấn đề thứ hai, theo ông Hoàng, là không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả các dự án PPP. Ví dụ có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án Nhà nước cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp. Có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng, có dự án cần đầu tư một số hạng mục kết nối. Cũng có những dự án có thể huy động nguồn lực từ nhiều chủ thể khác nhau.
"Đèo Cả gọi cách làm này là PPP++. Theo đó, ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, các đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị, công nghệ cùng tham gia vào chuỗi giá trị của dự án", Chủ tịch Đèo Cả nêu quan điểm.
Vấn đề thứ ba được ông Hồ Minh Hoàng đề cập là chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình. Theo ông, việc mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông "và trách nhiệm chất lượng lâu dài.
Ông dẫn Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.
Vì vậy, theo Chủ tịch Đèo Cả, việc triển khai mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm.
"Nếu thực hiện được như vậy sẽ vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới", ông Hoàng nhấn mạnh.
