Thiết bị điện tử rất hiếm khi tăng giá theo thời gian. Sự xuất hiện của các công nghệ mới sau mỗi vài năm thường khiến các dòng sản phẩm cũ trở nên lỗi thời.
Thông thường, bạn sẽ bán lại món đồ cũ với giá rẻ mạt, tìm cách tái sử dụng hoặc chỉ đơn giản là ném vào thùng rác. Tuy nhiên, không phải lúc nào kịch bản này cũng diễn ra. Đôi khi, những thiết bị cũ kỹ lại hóa thành món đồ sưu tầm vô giá.
Một món đồ sưu tầm đắt giá thường hội tụ hai yếu tố: sự độc lạ và độ quý hiếm. Những thiết bị mang tính thử nghiệm đến từ các thương hiệu danh tiếng chính là minh chứng điển hình. Đó là những món đồ từng thất bại thảm hại khi mới ra mắt nhưng hiện tại lại được giới sưu tầm săn đón gắt gao.
Hãy cùng điểm qua một vài thiết bị như vậy, biết đâu bạn lại tìm thấy một chiếc đang nằm phủ bụi trên trần nhà mình.
Đồng hồ máy tính Hewlett-Packard HP-01
Trước khi Casio biến đồng hồ máy tính thành trào lưu toàn cầu thập niên 1980, Hewlett-Packard đã đi trước một bước khi trình làng HP-01 — chiếc đồng hồ máy tính đúng nghĩa đầu tiên trên thế giới.
Thiết bị tích hợp tới sáu chip bán dẫn riêng biệt, không chỉ xử lý các phép toán phức tạp mà còn đóng vai trò như một cuốn lịch, đồng hồ báo thức và bộ bấm giờ.
Tuy nhiên, sản phẩm nhanh chóng thất bại do màn hình LED quá ngốn pin, bàn phím siêu nhỏ bắt buộc phải dùng bút stylus đi kèm và mức giá mở bán vô cùng đắt đỏ.
Casio sau đó đã khắc phục toàn bộ nhược điểm này bằng màn hình LCD cùng bàn phím bấm tay tiện lợi để chiếm lĩnh thị trường. Dù không thành công về mặt thương mại, HP-01 ngày nay lại được tôn vinh như một kiệt tác kỹ thuật xuất sắc, có giá bán lại đạt mức 4.000 USD, thậm chí cao hơn rất nhiều đối với các phiên bản mạ vàng.
Máy tính Apple I
Ở thời điểm mới thành lập, Apple chưa phải là tập đoàn công nghệ khổng lồ như hiện tại mà chỉ kinh doanh duy nhất một sản phẩm sơ khai: chiếc máy tính cá nhân Apple I.
Trong bối cảnh máy tính thời đó chủ yếu được bán dưới dạng các bộ linh kiện rời để người dùng tự mò mẫm lắp ráp, Apple I đã tạo nên bước ngoặt khi cung cấp một bảng mạch điện tử dựng sẵn hoàn chỉnh, chỉ cần cắm trực tiếp vào tivi là có thể sử dụng, thường được các đại lý bán lẻ đóng vào các vỏ gỗ khá lạ mắt.
Mặc dù giúp Apple huy động đủ vốn để phát triển dòng Apple II tiếp theo, kết cấu bộc phát của Apple I lại phát sinh quá nhiều sự cố kỹ thuật. Hãng đã nhanh chóng khai tử dòng máy này chỉ sau một năm, đồng thời tiến hành thu mua lại nhiều đơn vị để tiêu hủy.
Chính hành động này khiến số lượng Apple I nguyên vẹn còn tồn tại trên thế giới trở nên vô cùng hiếm hoi, đẩy giá trị đấu giá của những chiếc máy vỏ gỗ còn hoạt động tốt lên tới mức thiên văn 475.000 USD.
Xerox Alto II
Nhiều người mặc định Apple là cái tên phổ cập máy tính cá nhân, nhưng Xerox mới là thương hiệu tiên phong tạo ra chiếc máy tính có Giao diện Người dùng Đồ họa (GUI) mang tên Xerox Alto, trước khi nâng cấp lên phiên bản Xerox Alto II nhằm tối ưu khả năng đa nhiệm.
Cỗ máy này sở hữu đầy đủ chuột, bàn phím và cổng kết nối Ethernet — những trang bị cực kỳ hiếm thấy ở thời điểm đó. Lý do khiến Xerox Alto II không được công chúng biết đến rộng rãi xuất phát từ chiến lược của chính Xerox: họ không bao giờ sản xuất hàng loạt hay thương mại hóa sản phẩm ra thị trường mà chỉ giữ lại làm công cụ nghiên cứu nội bộ.
Trong một chuyến thăm trung tâm PARC của Xerox, Steve Jobs đã nhận ra tiềm năng khổng lồ này và nhanh chóng đưa công nghệ GUI vào các sản phẩm của Apple để chiếm lĩnh thị trường. Là một mảnh ghép lịch sử quan trọng nhưng chưa từng được mở bán rộng rãi, bất kỳ chiếc Xerox Alto II nào còn sót lại ngày nay khi đưa ra đấu giá đều được xem như cổ vật chính hiệu với mức giá lên tới 250.000 USD.
Đầu VCR cổ điển của Philips
Trước khi chuẩn VHS tạo ra cuộc cách mạng truyền thông tại gia, Philips đã từng giới thiệu hệ thống Video Cassette Recorder (VCR) của riêng mình.
Đây là một thiết bị khá cồng kềnh, có khả năng ghi lại các chương trình truyền hình lên những cuốn băng cassette hình vuông cỡ lớn và hỗ trợ phát hình màu — tính năng đột phá thời kỳ băng ghi hình đa phần vẫn chỉ có hai màu đen trắng.
Dù cho phép người dùng lần đầu tiên thưởng thức video theo yêu cầu, mức giá đắt đỏ cùng hàng loạt nhược điểm vận hành đã khiến sản phẩm chỉ nằm trong tay một nhóm nhỏ người dùng giàu có.
Sự xuất hiện của chuẩn VHS sau đó với khả năng vận hành mượt mà và giá thành rẻ hơn rất nhiều đã đè bẹp hệ thống của Philips, buộc hãng phải lặng lẽ rút dòng VCR này khỏi thị trường. Giờ đây, những cỗ máy ghi hình đời đầu hiếm hoi này đang được giới sưu tầm săn lùng gắt gao với giá bán lên tới 2.000 USD.
Máy đánh chữ IBM Selectric II
Vào thập niên 1970, khi máy tính cá nhân chưa phổ biến, máy đánh chữ vẫn là thiết bị soạn thảo văn bản tiêu chuẩn tại mọi văn phòng. Dòng máy đánh chữ điện IBM Selectric nhanh chóng thống trị thị trường, và sự ra đời của phiên bản Selectric II đã tạo ra một bước tiến công nghệ vượt bậc.
Sản phẩm được trang bị thêm một phím sửa lỗi mang tính cách mạng, cho phép người dùng xóa ký tự gõ sai và gõ lại trực tiếp — đóng vai trò như phím Backspace thời kỳ tiền kỹ thuật số.
Thay vì sử dụng các thanh gõ ký tự truyền thống dễ bị kẹt, Selectric II dùng các quả cầu chữ nhỏ gọn có thể tháo rời và thay thế font chữ linh hoạt. Tuy không thuộc dạng quá hiếm, sự độc đáo về mặt cơ khí vẫn giúp Selectric II duy trì sức hút lớn: một chiếc máy còn hoạt động tốt hiện có giá từ 150 đến 250 USD, trong đó riêng các quả cầu chữ tháo rời cũng có thể bán lẻ với giá lên tới 200 USD.
Máy ảnh Polaroid Big Shot
Song song với dòng máy ảnh chụp lấy ngay SX-70 nổi tiếng toàn cầu, Polaroid từng sản xuất một mẫu máy ảnh khác lạ hơn nhiều mang tên Polaroid Big Shot.
Được thiết kế chuyên biệt cho việc chụp ảnh chân dung, cỗ máy này sở hữu ngoại hình đồ sộ, góc cạnh với thân máy dạng đường ống dài như chiếc ống khói.
Big Shot hoàn toàn không có cơ chế điều chỉnh tiêu cự, buộc người chụp phải tự di chuyển khoảng cách thủ công để lấy nét, đồng thời sử dụng các bóng đèn flash "magic cube" dùng một lần sẽ cháy rụi sau mỗi cú bấm máy.
Do nhắm đến nhóm khách hàng nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp vốn rất thưa thớt thay vì người dùng phổ thông, doanh số của Big Shot vô cùng khiêm tốn.
Hiện nay, một bộ máy ảnh Polaroid Big Shot đầy đủ phụ kiện đã trở thành món đồ độc lạ có giá lên tới 600 USD trên các nền tảng mua bán đồ cũ, hoặc khoảng 200 USD nếu chỉ tính riêng thân máy.
Hệ thống quay phim Polaroid Polavision
Từng được kỳ vọng là sản phẩm chiến lược giúp Polaroid lấy lại vị thế độc tôn trước các đối thủ cạnh tranh, hệ thống máy quay phim Polavision rốt cuộc lại trở thành một trong những thảm họa thương mại lớn nhất lịch sử công nghệ.
Dù mang danh là máy quay phim chụp lấy ngay cao cấp, Polavision cực kỳ bất tiện khi chỉ có thể ghi hình trong vài phút với chất lượng hình ảnh mờ nhòe, kèm theo quy trình vận hành vô cùng rườm rà qua bộ phát Polavision Player đi kèm.
Thất bại toàn tập của Polavision cùng khoản chi phí đầu tư khổng lồ bị lãng phí đã đẩy Polaroid đến bờ vực phá sản ngay sau đó. Ngày nay, những bộ máy quay Polavision còn nguyên vẹn tồn tại như một minh chứng đắt giá cho sự sụp đổ của một đế chế công nghệ, được định giá lên tới 800 USD cho những bộ còn mới nguyên hộp.
Máy chơi game Fairchild Channel F
Cuộc chiến máy chơi game gia đình thực chất đã bùng nổ từ thập niên 1970, khi các tập đoàn công nghệ chạy đua để giành thị phần. Dù Atari 2600 sau này giành chiến thắng vang dội, Fairchild Channel F mới chính là hệ máy đầu tiên trên thế giới phát hành hệ thống sử dụng băng trò chơi tháo rời, mang lại sự linh hoạt chưa từng có cho người chơi.
Tuy nhiên, Fairchild Channel F lại gặp hạn chế lớn về mặt phần cứng khi không đủ sức mạnh để khai thác tối đa ưu thế này. Atari 2600 ra đời sau đó sở hữu dung lượng RAM gấp đôi cùng bộ vi xử lý mạnh mẽ hơn, dễ dàng đè bẹp Fairchild Channel F về mọi mặt và buộc đối thủ phải ngừng sản xuất.
Mặc dù thất bại thương mại, Fairchild Channel F vẫn được ghi nhận là cột mốc lịch sử quan trọng của thế hệ console đầu tiên, giúp một bộ máy nguyên hộp hiện đạt mức giá khoảng 600 USD trên thị trường đồ cổ.
Máy chiếu 16mm dạng khe nạp Eiki
Trong kỷ nguyên phim nhựa, việc trình chiếu video tại gia đòi hỏi các thao tác kỹ thuật phức tạp với các cuộn phim vật lý cồng kềnh. Thương hiệu Eiki từ Nhật Bản đã giải quyết triệt để thách thức này bằng việc phát triển dòng máy chiếu 16mm dạng khe nạp.
Thiết bị sở hữu thiết kế hai cánh tay cơ học độc đáo: người dùng chỉ cần nạp cuộn phim vào một trục, đặt cuộn rỗng vào trục còn lại và luồn dây phim qua khe là máy sẽ tự động vận hành, giản lược tối đa quy trình cho người không chuyên.
Dù phạm vi phân phối thương mại bị hạn chế do yếu tố thương hiệu nội địa, máy chiếu Eiki vẫn rất phổ biến trong các cộng đồng mê phim nhỏ lẻ nhờ kiểu dáng nhỏ gọn, dễ di chuyển. Những chiếc máy chiếu Eiki còn hoạt động tốt ngày nay đã trở thành một phần di sản điện ảnh và được bán với giá khoảng 500 USD.
Loa Boombox Aiwa
Sự ra đời của đài radio bán dẫn và xu hướng âm thanh chân thực cao (Hi-Fi) thập niên 1970 đã tạo nên cuộc cách mạng thưởng thức âm nhạc, nhưng các dàn âm thanh chất lượng cao thời đó lại quá cồng kềnh và thiếu tính cơ động.
Để giải quyết nhược điểm này, các nhà sản xuất Nhật Bản như Aiwa đã tiên phong chế tạo ra Boombox — dòng thiết bị kết hợp loa, amply và đầu đọc băng cassette vào một hệ thống âm thanh duy nhất, vừa đảm bảo chất lượng phát nhạc bùng nổ vừa có thể xách tay di chuyển.
Loa Boombox nhanh chóng trở thành biểu tượng văn hóa đường phố đại diện cho sự tự do, nổi loạn của giới trẻ. Là một trong những cái tên dẫn đầu phân khúc, các dòng loa Boombox Aiwa cổ điển thập niên 70 còn hoạt động tốt hiện có thể mang về khoảng 400 USD trên thị trường bán lại dành cho những người đam mê phong cách hoài niệm.
