Tâm điểm của chiến lược là cảng Neom, một hạng mục từng ít được chú ý trong siêu dự án Neom trị giá hàng trăm tỷ USD của Thái tử Mohammed bin Salman. Nếu trước đây Neom được nhắc tới chủ yếu với tham vọng xây “thành phố tương lai” giữa sa mạc, thì hiện tại cảng biển tại đây đang nổi lên như một mắt xích logistics chiến lược của Saudi Arabia.
Theo Financial Times, Riyadh đang quảng bá Neom như một trung tâm trung chuyển mới kết nối vùng Vịnh với châu Âu và châu Phi, trong bối cảnh các đợt tấn công nhằm vào tàu thuyền trong khu vực khiến hoạt động hàng hải qua Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng. Trên mạng xã hội X, đội ngũ truyền thông của Neom mô tả cảng này là “cửa ngõ chiến lược mới trên Biển Đỏ, giúp thương mại nhanh hơn và kết nối tốt hơn”.
Dữ liệu cho thấy cảng Neom đã bắt đầu có vai trò rõ rệt. Trong năm 2024, nơi đây tiếp nhận khoảng 2,2 triệu tấn hàng hóa, tương đương gần 2% tổng lượng hàng nhập khẩu của Saudi Arabia.
Không chỉ hàng hóa, dòng dầu mỏ của Saudi Arabia cũng đang dần dịch chuyển về phía Tây. Theo dữ liệu từ Kpler, xuất khẩu dầu từ cảng Yanbu - cảng dầu lớn trên Biển Đỏ đã tăng khoảng 4 lần kể từ tháng 2, lên hơn 29 triệu thùng mỗi tuần vào đầu tháng 4. Đây là mức tăng đột biến, phản ánh nỗ lực mạnh mẽ của Riyadh trong việc tìm lối đi thay thế Hormuz.
Yếu tố giúp Saudi thực hiện bước chuyển này là đường ống Đông - Tây dài hơn 1.200 km, được xây dựng từ thời chiến tranh Iran - Iraq những năm 1980. Tuyến ống này cho phép dầu khai thác ở khu vực Vịnh Ba Tư được vận chuyển xuyên bán đảo Arab ra Biển Đỏ, từ đó xuất khẩu trực tiếp sang châu Âu, châu Phi hoặc đi tiếp tới các thị trường khác mà không cần đi qua Hormuz.
Song song với hạ tầng dầu khí, Saudi Arabia cũng đang đẩy mạnh tham vọng trở thành trung tâm logistics xuyên lục địa. Nước này vừa công bố 5 hành lang logistics mới kết nối các cảng ở Vịnh Ba Tư với Biển Đỏ, đồng thời tăng lưu thông xe tải chở thực phẩm qua lãnh thổ để hỗ trợ các nước láng giềng vốn phụ thuộc vào các cảng trong vùng Vịnh. Riyadh cũng miễn một số loại phí lưu kho nhằm thúc đẩy hoạt động trung chuyển.
Tuy nhiên, chiến lược xoay trục sang Biển Đỏ không hoàn toàn không có rủi ro. Tuyến hàng hải này vẫn đối mặt nguy cơ từ bất ổn tại Đông Phi và các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen. Dẫu vậy, nhiều chuyên gia cho rằng mối đe dọa từ các lực lượng phi nhà nước vẫn dễ kiểm soát hơn nguy cơ bị một cường quốc khu vực chi phối tuyến hàng hải chiến lược như Iran tại Hormuz.
Việc Saudi Arabia tăng tốc phát triển Neom Port, mở rộng Yanbu và thúc đẩy các hành lang logistics mới cho thấy Trung Đông có thể đang chứng kiến sự dịch chuyển lớn về bản đồ thương mại.
