Hầm chôn chất thải hạt nhân của Phần Lan vừa được cấp phép hoạt động sau nhiều năm xây dựng và thử nghiệm. Ảnh: Thecsrjournal
Ngày 22/10 vừa qua, Bộ Kinh tế và Việc làm Phần Lan cho biết, đã cấp phép cho công ty vận hành Posiva để đóng gói và lưu trữ chất thải hạt nhân từ nhà máy điện Olkiluoto và Loviisa. Việc cấp phép cho hầm chôn chất thải hạt nhân có tên Onkalo dựa trên báo cáo đánh giá an toàn từ Cơ quan An toàn hạt nhân và phóng xạ Phần Lan (STUK) từ hai tháng trước.
Phía Posiva cho rằng quyết định này mang tính lịch sử, khi lần đầu tiên hoạt động xử lý chất thải hạt nhân được cấp phép trên thế giới. Thế nhưng, doanh nghiệp chưa lên kế hoạch cụ thể về thời điểm vận hành cơ sở này.
Hầm chứa chất thải hạt nhân đầu tiên thế giới có gì đặc biệt?
Onkalo có tên gọi trong tiếng Phần Lan nghĩa là “hạng động”, được khởi công cách đây 22 năm. Đây là công trình được xây dựng ở sâu dưới lòng đất, trong lớp đá gốc có tuổi đời khoảng 1,9 tỷ năm. Đặc biệt, nơi đây có sức chứa lên tới 6.500 tấn urani.
Căn hầm này sâu 430 m, được đầu tư 1 tỷ euro (tương đương với 1,16 tỷ USD).
Công trình này được thiết kế để tiến hành tiếp nhận những thanh nhiên liệu đã qua sử dụng từ 5 lò phản ứng hạt nhân của Phần Lan. Thực tế đây là những vật liệu vẫn có mức phóng xạ cao trong hàng nghìn năm tới.
Với sức chứa lên tới 6.500 tấn urani, kho lưu trữ này sẽ cung cấp nơi lưu trữ vĩnh viễn cho nhiên liệu đã qua sử dụng từ 5 lò phản ứng hạt nhân của Phần Lan. Ảnh: AFP
Theo ông Ilkka Poikolainen, Giám đốc điều hành Posiva, trước khi chính thức tiếp nhận nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, phía Posiva vẫn phải tiến hành những cuộc thử nghiệm, kiểm tra cần thiết, đồng thời được Cơ quan An toàn bức xạ và hạt nhân Phần Lan xem xét, phê duyệt.
Posiva cũng phải xác minh và lưu trữ dữ liệu thiết yếu cho hoạt động chôn lấp cuối cùng, nhằm đảm bảo Nhà nước có thể tiếp cận sau khi cơ sở ngừng hoạt động.
Theo phương án lưu trữ được nêu ra, các thanh nhiên liệu đã qua sử dụng sẽ được đóng gói trong những thùng chứa bằng đồng có khả năng chống ăn mòn. Sau đó, các thùng này được hạ xuống những lỗ khoan trong đường hầm sâu dưới lòng đất. Đến khi quá trình đưa nhiên liệu vào vị trí hoàn tất, các lỗ khoan sẽ được lấp đầy và bịt kín bằng nút bê tông cốt thép.
Kho chứa này được thiết kế để lưu giữ chất thải hạt nhân trong 100.000 năm. Đây là ngưỡng thời gian đảm bảo mức độ phóng xạ giảm về mức không còn gây hại môi trường. Trong số đó, mức độ an toàn lâu dài của hoạt động xử lý phụ thuộc vào nguyên tắc đa lớp rào chắn, để cách ly hoàn toàn chất thải này khỏi môi trường sống của con người.
Với việc được cấp phép vận hành Onkalo, Phần Lan sẽ trở thành quốc gia đầu tiên đưa kho chứa nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng dưới lòng đất vào hoạt động.
Trên thực tế, Phần Lan đã xây dựng khuôn khổ chính sách cho hoạt động chôn lấp chất thải hạt nhân dưới tầng đá sâu từ năm 1983. Đáng chú ý, sau nhiều thập kỷ khảo sát, hoạt động đào hầm nghiên cứu Onkalo bắt đầu khởi động vào năm 2004.
Ngoài ra, kể từ 2 năm trước, Posiva đã bắt đầu quá trình thử nghiệm dự án, để đảm bảo tính an toàn cho hoạt động xử lý chất thải hạt nhân ở quy mô công nghiệp.
Theo dữ liệu năm 2022 của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) toàn cầu thải gần 400.000 tấn nhiên liệu hạt nhân sau sử dụng kể từ những năm 1950. Trong đó, hai phần ba được lưu trữ tạm thời trong bể làm mát gần lò phản ứng.
Trên thế giới vẫn chưa có cơ sở chôn vĩnh viễn chất thải hạt nhân ở quy mô thương mại. Theo NHK, Thụy Điển cũng đang theo đuổi một dự án hầm chôn chất thải (khởi công vào năm ngoái và dự hành vận hành vào cuối thập kỷ này), tương tự như Phần Lan. Ngoài ra, nhiều quốc gia khác (trong đó có Nhật Bản) đang tìm kiếm địa điểm thích hợp để xây dựng.
Dữ liệu của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) năm 2022 cho thấy, trên toàn cầu thải gần 400.000 tấn nhiên liệu hạt nhân sau sử dụng, kể từ những năm 1950. Trong số đó, 2/3 được lưu trữ tạm thời trong bể làm mát ở gần lò phản ứng.
Báo cáo thường niên của World Happiness Report 2026 nhân dịp Ngày hạnh phúc Thế giới 20/3 của Liên Hợp Quốc cho thấy, Phần Lan giữ vị trí quán quân trong danh sách "Quốc gia hạnh phúc nhất thế giới", trên tổng số 140 điểm đến được xếp hạng.
Bài tham khảo nguồn: AP, Daily Finland, NHK
