Từ lâu, liên minh dầu mỏ OPEC đã luôn nỗ lực chi phối giá năng lượng bằng cách kiểm soát một phần lớn nguồn cung thô toàn cầu. Thế nhưng, tầm ảnh hưởng này đã liên tục bị bào mòn trong nhiều năm qua.
Mới đây, OPEC tiếp tục lại phải nhận thêm một đòn giáng mới khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố sẽ rời bỏ liên minh. Trước khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran bùng nổ vào ngày 28/2, các quốc gia OPEC từng cung cấp hơn 1/4 lượng dầu cho thế giới. Việc mất đi UAE sẽ khiến thị phần của khối này co lại, chỉ còn nhỉnh hơn 20%.
Trước khi liên minh này được thành lập cách đây gần 70 năm, thị trường dầu mỏ thế giới vốn rất khác biệt. Dưới đây là cái nhìn toàn cảnh về sự hình thành và biến chuyển của OPEC.
OPEC là gì?
Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) được thành lập vào năm 1960 với mục tiêu kiểm soát giá dầu và ổn định thị trường toàn cầu. Hiện tại, khối này có 12 thành viên (bao gồm cả UAE).
Các thành viên khác bao gồm: Algeria, Congo, Guinea Xích đạo, Gabon, Iran, Iraq, Kuwait, Libya, Nigeria và Venezuela. Cùng nhau, những quốc gia này thiết lập hạn ngạch sản xuất và có thể can thiệp vào các cú sốc thị trường bằng cách tăng hoặc giảm sản lượng.
Tháng này, để đối phó với tác động của chiến tranh lên hạ tầng năng lượng, các thành viên OPEC tuyên bố sẽ tăng hạn ngạch sản xuất thêm 206.000 thùng/ngày vào tháng 5. Tuy nhiên, động thái này được dự báo sẽ không mang lại nhiều thay đổi, bởi eo biển Hormuz hiện vẫn đang trong tình trạng bị phong tỏa hoàn toàn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính tính đến giữa tháng 3, các quốc gia vùng Vịnh đã mất đi khoảng 10 triệu thùng sản lượng mỗi ngày, tương đương 10% nguồn cung toàn cầu.
Sự ra đời từ thế bị áp bức
Trước khi có OPEC, thị trường dầu mỏ bị chi phối bởi một liên minh khác mang tên “Bảy chị em” (Seven Sisters) - tiền thân của các tập đoàn khổng lồ ngày nay như BP, Chevron, Exxon Mobil và Shell. Nhóm này nắm giữ quyền sinh quyền sát đối với phần lớn trữ lượng dầu mỏ thế giới.
Jeff Colgan, Giám đốc Phòng giải pháp khí hậu tại Đại học Brown, nhận định: “Các nước sản xuất dầu khi đó đã phải chịu những điều khoản hết sức bất công từ các công ty vận hành hệ thống dầu mỏ toàn cầu”. Do đó, vào tháng 9/1960, Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Xê-út và Venezuela đã bắt tay tạo nên OPEC để đòi lại quyền lợi.
Thập niên 1970 được coi là thời hoàng kim của OPEC. Vào tháng 10/1973, các thành viên Trung Đông đã áp đặt lệnh cấm vận dầu mỏ đối với Mỹ và các quốc gia ủng hộ Israel trong cuộc chiến Yom Kippur. Giá dầu tăng vọt, gây ra một cú sốc năng lượng trên toàn cầu.
Tuy nhiên, sức mạnh của OPEC không phải lúc nào cũng tuyệt đối. Chuyên gia Jeff Colgan cho rằng: “Họ có đòn bẩy vào những thời điểm cụ thể, nhưng không phải là mãi mãi. Đòn bẩy đó chỉ thực sự phát huy tác dụng khi thị trường thắt chặt, khi nhu cầu quá lớn đuổi theo nguồn cung hạn hẹp, giống như bối cảnh hiện nay”.
Trong quá khứ, OPEC đã trải qua nhiều biến động về cấu trúc. Nhiều quốc gia như Qatar, Angola, Ecuador hay Indonesia đã rời đi hoặc tạm dừng tư cách thành viên do những bất đồng về chính sách. Đến năm 2016, trước sự bùng nổ của dầu đá phiến Mỹ, OPEC đã phải bắt tay với Nga và các đối tác khác để hình thành liên minh OPEC+, nhằm nỗ lực cứu vãn giá dầu.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz là một khoảnh khắc có một không hai của thị trường năng lượng: khi mà những thay đổi về phía nguồn cung gần như mất tác dụng lên giá cả, bởi 1/5 lượng dầu thế giới đã bị thắt nút chặn đứng.
Dù UAE rời đi, OPEC vẫn nắm giữ một lượng sản lượng khổng lồ. Tuy nhiên, như nhà phân tích Pavel Molchanov từ Raymond James nhận định: “Hiện tại chưa phải lúc để đưa ra những dự báo dài hạn về tầm ảnh hưởng của OPEC. Ưu tiên hàng đầu là phải khai thông được eo biển Hormuz, sau đó chúng ta mới có thể tính đến những tác động lâu dài của tất cả những biến cố này”.
Theo: The NY Times
