Ảnh minh họa
Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) và Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), đại dương đã hấp thụ khoảng 90% lượng nhiệt dư thừa do khí nhà kính gây ra trong nhiều thập kỷ qua. Chính vì vậy, các hệ thống quan trắc đại dương dài hạn được xem là hạ tầng khoa học đặc biệt quan trọng, giúp theo dõi biến đổi khí hậu, dự báo thời tiết cực đoan và nghiên cứu sự thay đổi của các hệ sinh thái biển.
NOAA cho biết, các hệ thống quan trắc đại dương dài hạn đóng vai trò thiết yếu trong dự báo khí hậu, theo dõi axit hóa đại dương, cảnh báo sóng thần cũng như nghiên cứu đa dạng sinh học biển. Thế nhưng, Mỹ vừa quyết định thu hẹp một trong những mạng lưới quan sát đại dương quy mô lớn và hiện đại nhất thế giới.
Theo The Guardian, Mỹ đang tiến hành tháo dỡ một phần Sáng kiến Các Đài quan sát Đại dương (Ocean Observatories Initiative - OOI) - hệ thống hạ tầng nghiên cứu trị giá khoảng 368 triệu USD, đã cung cấp dữ liệu liên tục về đại dương trong hơn một thập kỷ.
Ngày 21/5, Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF) thông báo đã khởi động quá trình thu hẹp quy mô OOI. Đây là mạng lưới gồm hơn 900 thiết bị quan trắc được triển khai trên Thái Bình Dương và Đại Tây Dương nhằm theo dõi theo thời gian thực các dòng hải lưu, nhiệt độ, độ mặn, thành phần hóa học của nước biển, hoạt động địa chất dưới đáy biển và sự biến đổi của các hệ sinh thái biển.
The New York Times cho biết, khi chính thức đi vào vận hành năm 2016, OOI bao gồm nhiều loại thiết bị cố định và di động như phao nổi, hệ thống cáp neo cảm biến, hộp kết nối đáy biển, thiết bị đo theo cột nước, tàu lượn ngầm và phương tiện tự hành dưới nước (AUV). Toàn bộ mạng lưới được thiết kế để hoạt động liên tục trong môi trường biển sâu với áp suất cực lớn và độ mặn cao.
Ông Jim Edson, nhà khí tượng biển và điều tra viên chính của OOI, từng gọi đây là mạng lưới quan sát đại dương liên tục tiên tiến nhất thế giới.
Theo NSF, chương trình không bị hủy bỏ hoàn toàn mà được "thu hẹp quy mô" như một phần trong quá trình tái cơ cấu danh mục hạ tầng nghiên cứu nhằm ưu tiên nguồn lực cho các công nghệ và lĩnh vực khoa học mới.
Ông Mike England, người đứng đầu bộ phận truyền thông của NSF, cho biết quyết định này nằm trong chiến lược quản lý vòng đời các công trình nghiên cứu của cơ quan, đồng thời tạo dư địa đầu tư cho những ưu tiên khoa học đang thay đổi.
Tuy nhiên, ông Jim Edson cho biết kế hoạch của NSF sẽ bao gồm việc thu hồi và tháo dỡ cơ sở hạ tầng theo từng giai đoạn trong khoảng 15 tháng. "Khi từng cụm thiết bị được thu hồi, các luồng dữ liệu thời gian thực và năng lực quan trắc tại khu vực đó cũng sẽ chấm dứt", ông nói. Điều này đồng nghĩa với việc chuỗi dữ liệu quan sát đại dương liên tục được duy trì từ tháng 6/2016 sẽ dần kết thúc.
"Mạng lưới này đã mang lại hệ thống quan trắc đại dương vận hành liên tục tiên tiến nhất thế giới. Chúng tôi vô cùng biết ơn những nhà khoa học, kỹ sư, nhân viên vận hành, sinh viên và các đối tác đã xây dựng nên cơ sở hạ tầng này, cũng như cộng đồng nghiên cứu đang tiếp tục khai thác kho dữ liệu mà nó tạo ra", ông Edson chia sẻ.
Nhiều nhà khoa học cảnh báo, điều đáng tiếc nhất không nằm ở giá trị hàng trăm triệu USD của hệ thống, mà ở việc gián đoạn một chuỗi dữ liệu liên tục vốn rất khó tái tạo.
Bà Hilary Palevsky, giáo sư địa hóa sinh học biển và hải dương học tại Boston College, cho biết OOI giúp các nhà nghiên cứu trên khắp thế giới tiếp cận nguồn dữ liệu chất lượng cao mà không cần tự đầu tư những hạ tầng kỹ thuật cực kỳ phức tạp.
"Một trong những giá trị lớn nhất của OOI là các nhà khoa học như tôi không cần có đủ nguồn lực để tự triển khai những hệ thống như vậy. Việc sở hữu các thiết bị có thể tồn tại nhiều năm giữa đại dương, chịu được những đợt hòa trộn cực sâu và điều kiện khắc nghiệt là điều vô cùng quý giá", bà nói.
Theo bà Palevsky, sau hơn 10 năm vận hành, các thiết bị ngày càng hoạt động ổn định hơn, kéo theo chất lượng dữ liệu cũng liên tục được cải thiện.
"Cộng đồng khoa học thực sự mới chỉ bắt đầu bước vào giai đoạn khai thác hiệu quả khối dữ liệu khổng lồ này. Thật đáng tiếc khi chuỗi dữ liệu quan trọng ấy sẽ không còn được tiếp tục", bà nhận định.
Nữ giáo sư cũng chia sẻ, nếu trong tương lai Mỹ muốn xây dựng lại một hệ thống tương tự, việc phục hồi sẽ không hề đơn giản.
"Không chỉ cần kinh phí, chúng ta còn cần những con người có đủ chuyên môn để thiết kế, triển khai và vận hành mạng lưới. Trong khi đó, chính đội ngũ này cũng đang bị giải thể cùng với chương trình hạ tầng", bà cho biết.
Trong khi đó, NSF khẳng định OOI không bị khai tử hoàn toàn, mà chỉ được điều chỉnh quy mô để phù hợp với chiến lược đầu tư mới.
"NSF không hủy bỏ Sáng kiến Các Đài quan sát Đại dương. Quyết định thu hẹp quy mô phản ánh cách tiếp cận linh hoạt hơn nhằm ưu tiên các công nghệ mới nổi và những ưu tiên khoa học đang thay đổi, đồng thời quản lý hiệu quả vòng đời của các cơ sở hạ tầng nghiên cứu", ông Mike England nhấn mạnh.
