Năm 2008, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đầu tư hơn 4,5 tỷ đồng đóng mới Ngự thuyền Long Quang theo hình mẫu thuyền cung đình triều Nguyễn. Sau ba kỳ phục vụ Festival Huế, thuyền được chuyển sang khai thác du lịch năm 2012.
Ba doanh nghiệp lần lượt thuê vận hành nhưng hoạt động không hiệu quả. Các bộ phận bằng gỗ xuống cấp, thiết bị điện và máy móc hư hỏng, phải chi thêm tiền sửa chữa.
Đầu năm 2022, thuyền được đưa ra thanh lý với giá khởi điểm khoảng 1,91 tỷ đồng nhưng sau hai lần thông báo vẫn không có người nộp hồ sơ. Khi giá khởi điểm hạ xuống khoảng 1,17 tỷ đồng, Công ty TNHH Thương mại dịch vụ và Du lịch Trường Giang trúng đấu giá, tiếp nhận thuyền. Doanh nghiệp do ông Đinh Xuân Thành làm người đại diện.
Điều gì khiến hai anh em quyết định làm Ngự thuyền Hueritage?
Tôi và em trai, đồng sáng lập Đinh Xuân Thành, đều sinh ra và lớn lên ở Huế, gắn với dòng Hương từ nhỏ. Trong thời gian học tập, làm việc ở nước ngoài, chúng tôi có cơ hội quan sát cách nhiều thành phố khác khai thác những dòng sông để phát triển du lịch và trải nghiệm văn hoá.
Điều khiến chúng tôi trăn trở là Huế có một dòng sông rất đẹp, gắn chặt với lịch sử, đời sống và ký ức của thành phố, nhưng những trải nghiệm trên sông vẫn chưa phản ánh hết chiều sâu ấy. Câu hỏi khi đó không chỉ là làm thêm một sản phẩm du lịch, mà là liệu có thể tạo ra một trải nghiệm đủ chỉn chu để du khách cảm nhận Huế theo một cách khác hay không.
Trở về, chúng tôi dành nhiều thời gian kết nối với những người làm văn hóa, lịch sử, nghệ nhân, nghệ sĩ và các làng nghề. Mong muốn lớn nhất là tạo một chiếc cầu nối giữa di sản với du khách: để văn hóa không chỉ được nhìn ngắm, mà được cảm nhận qua không gian, món ăn, âm nhạc, câu chuyện và con người đứng phía sau những giá trị ấy.
Vì vậy, khi biết Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tìm đơn vị tiếp nhận Ngự thuyền, chúng tôi tham gia đấu giá gần như ngay lập tức. Sau gần hai năm cải tạo và phát triển sản phẩm, thuyền chính thức hoạt động từ tháng 5/2025.
Thuyền từng khai thác thua lỗ. Nguyên nhân tại sao khiến anh tự tin đầu tư?
Chúng tôi đương nhiên có những băn khoăn, nhưng Ngự thuyền Hueritage không phải sản phẩm đầu tiên. Chúng tôi đã kinh doanh du lịch nhiều năm, có hệ sinh thái khách sạn, nhà hàng, các quán cà phê, đội ngũ tiếp thị và mạng lưới đối tác lữ hành hỗ trợ.
Thực tế, chi phí đầu tư sau khi mua thuyền còn lớn hơn rất nhiều so với chi phí chúng tôi bỏ ra để mua thuyền. Tuy nhiên, đồng sáng lập Đinh Xuân Thành là người có nền tảng về tài chính, hai anh em chúng tôi đã cùng xem xét các bài toán tài chính trước khi quyết định.
Một lý do nữa là giá trị rất riêng của chính con thuyền. Thuyền được phục dựng theo Ngự chu Tế Thống của vua Tự Đức và hiện là chiếc Ngự thuyền duy nhất ở Huế. Với chúng tôi, đây không chỉ là một phương tiện vận chuyển hay một mặt bằng kinh doanh trên sông, mà là một tài sản mang trong mình câu chuyện lịch sử, đòi hỏi cách tiếp cận rất khác khi đưa vào khai thác đương đại.
Thuyền lại neo tại Nghinh Lương Đình, bến thuyền gắn với không gian hoàng gia ngay trước Kinh thành. Những yếu tố đó tạo nên một nền tảng văn hóa rất khó sao chép. Chúng tôi tin rằng nếu được làm đúng và đủ sâu, giá trị của con thuyền có thể được tiếp nối bằng một đời sống mới thay vì chỉ được lưu giữ như một hiện vật.
Thuyền ở tình trạng nào khi anh tiếp nhận?
Khá tệ. Sau thời gian khai thác rồi nằm trên sông, gỗ của thân vỏ hư hại nặng. Chúng tôi phải làm mới gần như 100% phần này.
Chúng tôi giữ tinh thần ngoại thất vì đó là phần cốt lõi, tinh thần của Ngự Thuyền. Chi tiết cát tường kết ở lan can, ngoại thất - biểu tượng may mắn, phúc khí trong văn hóa Huế - được ứng dụng trong nội thất cùng với nghệ thuật cung đình Pháp Lam. Di sản tư liệu, lối trang trí “nhất thi nhất họa” thời Nguyễn, những áng văn của Vua Tự Đức được lồng ghép hài hòa vào trong kiến trúc nội thất.
Đây là một trong những dự án lâu nhất, tốn thời gian và nguồn lực nhất của chúng tôi. Khó nhất không nằm ở việc làm mới một con thuyền cũ, mà ở việc tìm điểm cân bằng giữa bảo tồn tinh thần di sản và tạo ra một trải nghiệm đương đại. Nếu chỉ sao chép quá khứ, sản phẩm sẽ trở nên xa cách; nhưng nếu hiện đại hóa quá mức, chúng tôi lại đánh mất lý do khiến con thuyền này đặc biệt.
Vì vậy đội ngũ nghiên cứu từng lớp của trải nghiệm, từ kiến trúc, nội thất, thực đơn, biểu diễn đến nghi thức phục vụ; đồng thời học hỏi và làm việc cùng nghệ nhân, nghệ sĩ, người làm văn hóa và các làng nghề. Trúc Chỉ, Pháp Lam, Ca Huế và những câu chuyện ẩm thực địa phương không được đưa lên thuyền như chi tiết trang trí, mà trở thành những thành tố cùng kể một câu chuyện chung về Huế.
Điều gì khó thuyết phục khách hàng và đối tác nhất?
Đó là nhận thức về giá trị du lịch Huế. Trong nhiều năm, sản phẩm tại Huế thường bị mặc định phải có mức chi tiêu thấp và dễ tiếp cận. Có đối tác lữ hành từng nói thẳng với chúng tôi rằng ngân sách dành cho Huế “chỉ có như thế”.
Chúng tôi phải giải thích sự khác biệt, chứng minh giá trị khách nhận được để đối tác tin tưởng dành ngân sách cao hơn. Tập trung vào giá trị sản phẩm thay vì cạnh tranh về giá khiến việc thuyết phục ban đầu gặp khó khăn.
Với mức giá cao hơn mặt bằng chung dành cho sản phẩm Dạ Yến, anh giải thích thế nào để khách hiểu và chấp nhận mức giá đó?
Dạ Yến không được xây dựng như một bữa tối đơn thuần trên sông, mà là một hành trình văn hóa được tuyển chọn và dàn dựng xuyên suốt. Khách bước lên một Ngự Thuyền có tính độc bản, dùng bữa giữa sông Hương, được dẫn dắt qua câu chuyện lịch sử, ẩm thực, nghệ thuật và kết thúc bằng Ca Huế trong một nhịp trải nghiệm có chủ ý.
Giá trị cao cấp nằm ở tổng thể và ở mức độ đầu tư cho từng chi tiết. Sức chứa của thuyền là 52 khách, nhưng cấu hình phục vụ thường xuyên chỉ bố trí 34 chỗ ngồi để giữ sự thoải mái, riêng tư và chất lượng phục vụ. Bếp được tổ chức ngay trên thuyền để món ăn được chế biến và hoàn thiện tại chỗ để đạt tiêu chuẩn fine-dining.
Ẩm thực cũng được phát triển như một phần của câu chuyện văn hóa. Những đặc sản quen thuộc được nghiên cứu để giữ căn tính nhưng thể hiện bằng kỹ thuật, cách trình bày và nhịp phục vụ đương đại. Phần này có sự tham gia, cố vấn của những người am hiểu ẩm thực địa phương.
Bên cạnh ẩm thực là chi phí và công sức cho nghệ thuật, nội dung và con người: Ca Huế được tinh tuyển và thiết kế riêng để phục vụ đúng tinh thần âm nhạc thính phòng; mỗi nhóm khách có người kể chuyện; không gian tôn vinh nét đẹp Trúc Chỉ, Pháp Lam và các chất liệu gắn với Huế; đội ngũ phục vụ phải đồng bộ món ăn, hành trình của thuyền và chương trình nghệ thuật. Vì vậy, chúng tôi muốn khách nhìn Dạ Yến như một trải nghiệm văn hóa cao cấp trọn vẹn, nơi mức chi trả phản ánh không chỉ món ăn mà cả không gian, nội dung, nghệ thuật, tính độc đáo và mức độ chăm sóc.
Khách Việt và khách quốc tế có sở thích khác nhau thế nào?
Khách Việt thích lịch sử cung đình, ngắm cảnh, chụp ảnh. Khách quốc tế chú trọng trải nghiệm bản địa, thích thực hành làng nghề trong các chuyến ban ngày. Với Dạ Yến, họ thường quan tâm đến cả những câu chuyện đời thường phản ánh cách người Huế sống cùng văn hóa của mình.
Khẩu vị khác nhau nhưng thực đơn được cân bằng để phục vụ cả hai nhóm. Quy mô vừa phải giúp chúng tôi cá nhân hoá dịch vụ dành cho khách. Mỗi nhóm có người kể chuyện phụ trách, lựa chọn nội dung theo mối quan tâm của khách.
Vận hành nhà hàng trên sông khác trên bờ thế nào?
Khách kỳ vọng sự chỉn chu từ món ăn, thời điểm phục vụ đến chương trình nghệ thuật. Trên bờ, chậm trễ có thể dễ xử lý hơn; trên thuyền, bếp lên món muộn hoặc khách ăn chậm đều ảnh hưởng giờ biểu diễn.
Chúng tôi muốn khách thưởng thức trọn vẹn ca Huế, thay vì nghe như nhạc nền trong lúc ăn. Khách dùng bữa xong, thuyền mới quay về đón nghệ sĩ; sau đó khách uống trà, cà phê và nghe nhạc.
Thời gian đầu, khách mải chụp ảnh, nghe chuyện kiến trúc nên chưa dùng bữa đúng giờ, khiến nghệ sĩ phải chờ lâu ở bến. Ở đó không có điều hòa để chỉnh trang, ngày mưa càng khó bảo đảm sự chỉn chu.
Chúng tôi điều chỉnh bằng cách đón khách sớm hơn, hoặc kể chuyện văn hóa xong thì giới thiệu ẩm thực, mời khách dùng bữa. Các khâu hiện phối hợp nhịp nhàng hơn.
Xây dựng lịch trình vẫn là công việc tốn nhiều công sức mà khách ít nhìn thấy. Món nấu trực tiếp phải ra đúng giờ; bếp làm xong mà phục vụ chưa kịp mang ra thì thức ăn sẽ nguội, không đem lại trải nghiệm cho khách.
Điều gì nằm ngoài tính toán ban đầu của anh?
Đây là lần đầu đội ngũ chúng tôi làm việc trên sông, kinh nghiệm trước đó đều ở khách sạn, nhà hàng trên đất liền. May mắn là chúng tôi có mạng lưới hỗ trợ tốt.
Bất ngờ lớn nhất là mưa bão. Khi làm trên bờ, chúng tôi chưa phải quan tâm theo cách như vậy, bởi mùa mưa ở Huế cũng là cao điểm khách châu Âu đi nghỉ đông.
Năm 2025, có thời điểm thuyền ngừng chạy hơn một tháng vì nước lớn, mưa lũ liên tục. Chia ca trở thành bài toán khó. Chúng tôi điều chuyển nhân viên về khách sạn, nhà hàng trong hệ sinh thái.
Với khách đặt trước, chúng tôi giới thiệu các hoạt động khác, như dịch vụ tại nhà hàng. Khách khá thông cảm vì hiểu thời tiết Huế. Chúng tôi đang phát triển thêm khách sạn quy mô nhỏ có phong cách riêng và nhà hàng để khách trải nghiệm văn hóa trên bờ.
Lượng khách thay đổi thế nào giữa các mùa?
Thuyền có thể chạy năm chuyến mỗi ngày, sức chứa tối đa 34 khách một chuyến. Vào cao điểm, lượng khách của các chuyến trong ngày có thể đạt khoảng 250 người.
Mùa mưa bão có thể dừng một đến hai tháng, hoàn toàn không có khách. Bình quân cả năm, lượng khách khoảng 50 khách mỗi ngày.
Nguồn thu còn đến từ thuê trọn Ngự Thuyền tổ chức đám cưới, tiệc riêng, sự kiện văn hóa, trình diễn thời trang. Chúng tôi từng hợp tác với Lecia Bridal, thương hiệu có nhà sáng lập tâm huyết với làng nghề, vì chia sẻ những giá trị chung. Ngự Thuyền cũng kết hợp với Bách Hoa Bộ Hành quảng diễn cổ phục trên sông trong tuần lễ văn hóa tại Huế.
Kết quả kinh doanh đã đạt kỳ vọng của anh chưa?
Tôi khá hài lòng với kết quả kinh doanh và phản hồi của khách. Sau vài tháng, dự án bắt đầu có lợi nhuận, tự trang trải hoạt động. Doanh thu hiện khoảng 5–10 tỷ đồng mỗi năm.
Về hòa vốn, chúng tôi vẫn đang tiến tới mốc đó, và đã tiệm cận khá gần. Hueritage mới hoạt động hơn một năm.
Khách quốc tế chiếm khoảng 35%, chưa đạt mục tiêu để gia tăng doanh thu. Chúng tôi đang tiếp tục tiếp cận khách châu Âu, kỳ vọng tỷ lệ tăng trong năm 2026 khi đối tác lữ hành gửi khách theo lịch trình đã xây dựng.
Anh muốn đưa thêm nét văn hóa nào lên Ngự Thuyền?
Chúng tôi chuẩn bị kết hợp hành trình du ngoạn với trải nghiệm Trúc Chỉ; lâu dài dự định phát triển thêm những kết nối với làng nón Vân Thê, Bài Chòi tại Cầu Ngói và các cộng đồng làm nghề. Điều quan trọng là mỗi điểm đến không chỉ xuất hiện như một “hoạt động thêm”, mà phải có câu chuyện và vai trò rõ ràng trong hành trình để du khách hiểu hơn về những con người đang gìn giữ di sản.
Sự quan tâm của người trẻ với văn hóa giúp chúng tôi tự tin chọn cách thể hiện đương đại. Tôi thấy nhiều bạn trẻ có niềm đam mê rất mạnh với di sản, nhưng họ muốn được tiếp cận bằng ngôn ngữ của thời đại mình. Hueritage muốn trở thành một cầu nối để di sản không chỉ được bảo tồn, mà tiếp tục được sống, được thực hành và được tạo ra giá trị cho cộng đồng.
Đầu tư sản phẩm du lịch mới trên sông tại Huế có thuận lợi, khó khăn gì?
Thuận lợi lớn là định hướng phát triển bền vững và sự cầu thị của những lãnh đạo trẻ, tâm huyết.
Tuy nhiên, hạ tầng còn chưa đáp ứng đủ. Một số bến thuyền xây xong nhưng chưa mở cửa. Nếu các bến kết nối làng nghề sớm hoạt động, khai thác du lịch trên sông sẽ thuận lợi hơn. Chúng tôi cũng mong Huế có thêm đường bay để đón khách quốc tế.
Anh có dự định mở rộng mô hình thế nào?
Chúng tôi cân nhắc hai hướng: phát triển thuyền thứ hai ở phân khúc tầm trung, trong khi Hueritage phục vụ phân khúc cao cấp; hoặc đưa mô hình ra ngoài Huế.
Mỗi dòng sông có câu chuyện riêng. Nếu kết nối tốt di sản, văn hóa với du khách thì có thể phát triển ở vùng khác. Khi tham gia chương trình của Viện Mekong, tôi nhận được một vài lời đề nghị mang sản phẩm tới Thái Lan và các nước trên dòng sông Mekong.
Trong một đến ba năm tới, chúng tôi dự kiến đóng mới thêm một thuyền trên sông Hương. Nhưng dù phát triển ở đâu hay với quy mô nào, tôn chỉ bất biến vẫn là tôn trọng văn hóa. Chúng tôi không xem văn hóa là công cụ để kiếm tiền thuần túy; giá trị kinh doanh phải tạo điều kiện để câu chuyện, nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng phía sau di sản tiếp tục có không gian sống và phát triển. Chỉ khi thực sự tôn trọng điều đó, cách truyền tải mới đủ sâu để khách cảm nhận được.
