Nội dung trên được Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đưa ra khi phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn thuộc lĩnh vực tài chính, sáng 12/11.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng.
Về huy động nguồn lực xã hội thông qua hình thức đầu tư theo đối tác công tư (PPP), Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc kêu gọi doanh nghiệp tham gia các dự án hạ tầng, hạ tầng giao thông có ý nghĩa hết sức quan trọng.
“ Đây là kinh nghiệm rất hiệu quả của tất cả các nước phát triển trên thế giới. Các nước châu Âu, Mỹ đều đã thực hiện hình thức huy động nguồn lực của doanh nghiệp cho phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông hàng trăm năm nay ”, Phó Thủ tướng nói.
Thông thường, các dự án trên thế giới được triển khai theo hai hình thức. Thứ nhất, doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng công trình, sau đó thu phí để hoàn vốn và hưởng một khoản lợi nhuận nhất định. Thứ hai, Nhà nước đầu tư xây dựng công trình rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí theo hình thức hợp đồng kinh doanh - quản lý (O&M).
Tại Việt Nam, cả hai hình thức này đều đã được áp dụng. Đặc biệt, từ năm 2020, Việt Nam đã ban hành Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư với nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án. Hiện nay, hình thức phổ biến là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn.
Phó Thủ tướng cho biết, thời gian thu phí của các dự án PPP thường vào khoảng 20 năm. Đây được xem là ngưỡng phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp, bởi các nhà đầu tư PPP đều phải vay vốn ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay thường chỉ khoảng 10-12 năm.
“Chính vì vậy, các doanh nghiệp phải sử dụng vốn tự có của mình. Trong quá trình thu phí, Nhà nước sẽ đảm bảo quyền lợi và có sự chia sẻ đối với các doanh nghiệp. Theo quy định hiện hành, Nhà nước có thể tham gia hỗ trợ khoảng 50% tổng mức đầu tư dự án PPP, thậm chí lên tới 70% trong những trường hợp đặc biệt”, Phó Thủ tướng thông tin.
Phó Thủ tướng nhìn nhận, trước đây, nhiều dự án PPP gặp khó khăn về hiệu quả khi doanh nghiệp phải tự bỏ ra toàn bộ vốn đầu tư.
Đây cũng là nguyên nhân khiến một số dự án phát sinh vướng mắc, đến nay vẫn phải xử lý. Và khi có cơ chế chia sẻ nguồn lực thì các dự án mới đang phát huy hiệu quả.
“Về hình thức O&M, hiện nay Bộ Xây dựng đang làm. Dự kiến sắp tới chúng ta sẽ thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số dự án, đặc biệt là một số đoạn tuyến trên đường cao tốc Bắc - Nam”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nói.
Phó Thủ tướng tin tưởng, với hình thức này doanh nghiệp sẽ “rất hào hứng”, bởi nhà đầu tư không phải đối mặt với các rủi ro trong quá trình xây dựng như giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công hay biến động giá vật liệu.
Liên quan đến cơ chế chia sẻ rủi ro trong quá trình vận hành, Phó Thủ tướng cho biết Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư đã có quy định xử lý khi doanh thu thấp.
Theo đó, trường hợp doanh thu giảm xuống 75-90%, Nhà nước có thể xem xét hỗ trợ bằng ngân sách. Trong những trường hợp đặc biệt, Nhà nước có thể mua lại dự án.
Việt Nam đã ‘tốt nghiệp’ ODA, không còn nguồn vốn giá rẻ
Đề cập việc huy động nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), Phó Thủ tướng cho biết Việt Nam hiện đã “tốt nghiệp” ODA, nhu cầu rất lớn nhưng không còn được tiếp cận các nguồn vốn giá rẻ.
Phó Thủ tướng đánh giá Việt Nam hiện còn dư địa tương đối lớn để huy động vốn vay, bởi các chỉ số về nợ công, nợ Chính phủ và nợ nước ngoài đều ở mức thấp so với trần được Quốc hội cho phép. Đây là điều kiện thuận lợi để tiếp tục huy động vốn ODA và các nguồn vốn khác phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc sử dụng vốn ODA trong giai đoạn hiện nay phải được tính toán kỹ lưỡng hơn, đặc biệt về hiệu quả đầu tư.
Do không còn được hưởng các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp như trước, Việt Nam phải đánh giá đầy đủ chi phí sử dụng vốn, đồng thời rà soát các điều kiện ràng buộc liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu và tổ chức thực hiện dự án.
Mục tiêu được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là bảo đảm các khoản vay hiệu quả và an toàn.
Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đang chỉ đạo đánh giá chặt chẽ hiệu quả kinh tế của các dự án sử dụng vốn ODA. Theo định hướng này, nguồn vốn ODA sẽ được ưu tiên cho một số dự án lớn, không dàn trải.
Vốn đầu tư công có thể góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế
Về giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026.
Theo tính toán được Phó Thủ tướng nêu, nếu giải ngân toàn bộ vốn đầu tư công, hoạt động này có thể đóng góp thêm khoảng 1,7% vào tăng trưởng kinh tế.
“Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trong năm 2026”, Phó Thủ tướng nói.
Phó Thủ tướng cho biết, sau 10 tháng, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 74%. Ông đánh giá đây là kết quả lịch sử, đặc biệt trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu nhiệm kỳ.
Tuy nhiên, liên quan đến ý kiến của một số đại biểu về việc tỷ lệ giải ngân có bao gồm vốn tạm ứng cho nhà thầu, Phó Thủ tướng cho rằng đây là vấn đề bình thường.
Trong năm đầu triển khai các dự án, sau khi ký kết hợp đồng, chủ đầu tư thực hiện tạm ứng khoảng 30% giá trị hợp đồng cho nhà thầu, nhất là tại các dự án quy mô lớn. Nguồn vốn tạm ứng được sử dụng để mua nguyên vật liệu, chuẩn bị máy móc, thiết bị và các điều kiện cần thiết phục vụ thi công.
Đối với một số khoản vốn tồn đọng từ năm trước, Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt để xử lý, khắc phục.
