Ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ, phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: NIC
Doanh nghiệp này là EXCEL Services, tập đoàn tư vấn kỹ thuật hạt nhân hàng đầu của Hoa Kỳ.
Ngày 8/5, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, thuộc Bộ Tài chính) phối hợp với EXCEL Services Corporation (Hoa Kỳ) tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Hoa Kỳ với chủ đề phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược tại NIC Hòa Lạc.
Phát biểu tại Diễn đàn, theo ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc NIC, Diễn đàn là dịp để tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến các đối tác quốc tế, qua đó thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, hướng tới từng bước hình thành nền tảng năng lượng phù hợp cho sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược tại Việt Nam.
“Trong bối cảnh các ngành công nghệ chiến lược ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng năng lượng quy mô lớn, ổn định và bền vững, thì việc phát triển các giải pháp năng lượng tiên tiến có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế", ông Võ Xuân Hoài nhấn mạnh.
Trên thực tế, NIC đã bắt tay với EXCEL Services, với trọng tâm là nghiên cứu triển khai các trung tâm sản xuất điện năng có độ tin cậy cực cao tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM. Việc hợp tác nhằm phục vụ những lĩnh vực khắt khe như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và hàng không.
Toàn cảnh Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Hoa Kỳ.
Ở góc độ doanh nghiệp, qua điểm cầu trực tuyến, theo ông Dan Ludwig, Phó Chủ tịch EXCEL Services, Việt Nam cần nguồn cung năng lượng cực kỳ ổn định nhằm duy trì chuỗi cung ứng toàn cầu về các linh kiện, hệ thống và dịch vụ IT, AI. Nhưng đáng chú ý, hãng Boeing cũng đang phụ thuộc vào các khu công nghệ cao này để sản xuất các linh kiện chất lượng khắt khe.
Theo ông, giải pháp kỹ thuật được đưa ra là sử dụng các lò phản ứng lò phản ứng hạt nhân quy mô nhỏ và vi mô (SMR), tích hợp cùng lưới điện vi mô thông minh (smart micro grid). Đây là mô hình phát điện tại không chỉ giúp đảm bảo nhu cầu nội khu mà còn giảm áp lực đầu tư cho hệ thống truyền tải quốc gia.
Ông Dan Ludwig nhấn mạnh: "Nhiệm vụ của chúng tôi không phải là cạnh tranh với EVN hay Petrovietnam. Việc phát triển nguồn điện tại chỗ sẽ giảm bớt áp lực tài chính cho EVN, nhất là trong việc đầu tư quy mô lớn vào hệ thống truyền tải và phân phối điện toàn quốc".
Ông James Voss, Phó Chủ tịch EXCEL Services Corporation, chia sẻ tại sự kiện.
Bổ sung thêm về việc hợp tác, ông James Voss, Phó Chủ tịch EXCEL Services Corporation cho biết, doanh nghiệp đang nghiên cứu và phát triển các giải pháp năng lượng thế hệ mới có độ tin cậy cao, trong đó có các lò phản ứng mô-đun nhỏ và hệ thống năng lượng tích hợp, nhằm đáp ứng nhu cầu vận hành liên tục của các ngành công nghệ cao.
Lãnh đạo EXCEL Services nhấn mạnh tiềm năng hợp tác với Việt Nam trong việc triển khai các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn, đồng thời từng bước chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm vận hành.
“Hợp tác năng lượng giữa Việt Nam và Hoa Kỳ không đơn thuần là câu chuyện mua bán thiết bị”
Tại diễn đàn, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ nhấn mạnh về tầm quan trọng hợp tác giữa Hoa Kỳ và Việt Nam nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn năng lượng tiên tiến, nhất là triển khai các sáng kiến năng lượng tiên tiến.
Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ nhận định rằng, năng lượng tiên tiến đang trở thành một trong những lĩnh vực hợp tác quan trọng trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ, đặc biệt trong bối cảnh hai nước cùng thúc đẩy các ưu tiên về công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Ông nhấn mạnh, việc tăng cường hợp tác trong lĩnh vực này không chỉ góp phần đáp ứng nhu cầu phát triển trong nước mà còn tạo điều kiện để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và mạng lưới công nghệ toàn cầu.
Theo ông, hợp tác năng lượng giữa Việt Nam và Hoa Kỳ không đơn thuần là câu chuyện mua bán thiết bị, thay vào đó là chiến lược xây dựng độ tin cậy để tiếp cận các công nghệ cao đang bị hạn chế.
“Về quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, chúng ta đã có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện được thiết lập từ năm 2023. Nhưng điều mới nhất và được nhấn mạnh trong đối tác chiến lược toàn diện không còn là kinh tế hay thương mại một cách thông thường mà đó là khoa học – công nghệ” , ông Phạm Quang Vinh cho biết.
Theo Đại sứ Phạm Quang Vinh, để tháo gỡ các rào cản xuất khẩu công nghệ tiên tiến (như các quy định D1-D3 của Hoa Kỳ), Việt Nam cần tạo dựng được sự tin cậy chiến lược với các đối tác. Ông nhấn mạnh rằng: "Cạnh tranh công nghệ và năng lượng giữa các nước lớn tạo ra cơ hội, nhưng cũng buộc chúng ta phải tạo độ tin cậy với các đối tác…”.
Ông phân tích, để có thể chuyển giao được công nghệ, chắc chắn phải kết nối qua đào tạo nguồn nhân lực. Chính qua đào tạo cũng là một hình thức để chuyển giao công nghệ.
Ngoài ra, Đại sứ cũng gợi mở lộ trình để Việt Nam có thể sở hữu các công nghệ lõi từ Hoa Kỳ thông qua việc thành lập các liên doanh.
"Nếu không có liên doanh với họ và cùng làm với họ thì họ khó chuyển giao cho mình. Cứ chuyển giao theo kiểu ‘không mất tiền’ thì rất khó”, Đại sứ chia sẻ. Cuối cùng, theo Đại sứ, Việt Nam cần tham gia vào các chuỗi cung ứng của chính các đối tác.
Đại sứ cũng dự đoán dòng vốn FDI sắp tới sẽ có chất lượng cao hơn, đồng thời tập trung vào khoa học công nghệ, ổn định năng lượng. Đây là những lĩnh vực ưu tiên chiến lược mới của Việt Nam.
Theo Đại sứ nhận định, vai trò của các tập đoàn như EXCEL Services trong lộ trình này là rất đa dạng. Cụ thể, ngoài tư vấn kỹ thuật, các đối tác Mỹ có thể giúp Việt Nam kết nối mạng lưới chuyên gia quốc tế về quản trị chính sách và đào tạo nguồn nhân lực vận hành. Điều này giúp Việt Nam có máy móc, đồng thời có khả năng tự vận hành và quản lý các cơ sở năng lượng thế hệ mới một cách an toàn và bảo mật.
Diễn đàn có sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, tập đoàn công nghệ và năng lượng, các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức đầu tư trong và ngoài nước.
Ngoài ra, tại Diễn đàn, các ý kiến cũng cho thấy sự thống nhất cao về vai trò then chốt của năng lượng tiên tiến đối với sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược.
Theo đó, để các ngành công nghệ chiến lược phát triển bền vững, ngoài công nghệ và nguồn nhân lực, một yếu tố mang tính nền tảng chính là hạ tầng điện đồng bộ cùng cơ chế chính sách đủ linh hoạt, nhằm đón đầu nhu cầu phát triển mới. Trong bối cảnh nhu cầu điện cho các ngành như bán dẫn, trung tâm dữ liệu, AI hay sản xuất công nghệ cao ngày càng gia tăng, theo các chuyên gia, bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm đủ điện mà còn là xây dựng một hệ thống hạ tầng hiện đại, ổn định và có khả năng phát triển dài hạn
Về nội dung này, ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương đã nêu lên một số định hướng phát triển hạ tầng điện và cơ chế chính sách phục vụ các ngành công nghệ chiến lược tại Việt Nam.
Ông Nguyễn Thế Hữu cho rằng, việc xem xét phát triển điện hạt nhân đặt ra yêu cầu rõ ràng về mức độ sẵn sàng từ thể chế, hạ tầng kỹ thuật đến năng lực quản lý và vận hành.
Liên quan đến phát triển điện hạt nhân, theo ông Phan Việt Cương, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định, trong phát triển năng lượng hạt nhân, việc nghiên cứu, nội địa hóa và chuyển giao công nghệ không chỉ là bước đi kỹ thuật, thay vào đó chiến lược dài hạn để xây dựng nền tảng tự chủ quốc gia trong lĩnh vực này.
Các chuyên gia tại Diễn đàn.
Trong khuôn khổ của Diễn đàn này, các bên cũng trao đổi về khả năng hình thành các chương trình hợp tác trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và kỹ thuật liên quan, hướng tới xây dựng đội ngũ chuyên gia có năng lực tham gia vào các dự án công nghệ quy mô lớn trong tương lai. Đặc biệt, cách tiếp cận hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo – nghiên cứu tiếp tục được khẳng định là yếu tố quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.
Trước Mỹ, Nga và Hàn Quốc là hai nước đã có hợp tác về điện hạt nhân với Việt Nam. Cụ thể, vào ngày 23/3/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Nga, Việt Nam và Liên bang Nga đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên lãnh thổ Việt Nam. Theo các thông tin ban đầu, dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 dự kiến sẽ bao gồm hai tổ máy, với tổng công suất khoảng 2.400 MW, sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 do Nga phát triển.
Đến chiều 22/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung đã chứng kiến việc trao các văn kiện hợp tác giữa hai nước. Trong số đó, có hai văn kiện quan trọng về hợp tác trong lĩnh vực điện hạt nhân.
Thứ nhất, Bản ghi nhớ về nghiên cứu hợp tác phát triển nhà máy điện hạt nhân giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tập đoàn Năng lượng quốc gia Hàn Quốc (KEPCO).
Thứ hai, Bản ghi nhớ về nghiên cứu hợp tác tài chính dự án điện hạt nhân giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tập đoàn Năng lượng quốc gia Hàn Quốc (KEPCO), Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc (KEXIM) và Công ty Bảo hiểm Hàn Quốc (KSURE).
