Nhiều loại trái cây trong nước như mít Thái, cam sành, sầu riêng, chôm chôm đồng loạt rớt giá khiến nông dân đối mặt nguy cơ thua lỗ. Bài toán cung vượt cầu, chế biến yếu và xuất khẩu gặp khó tiếp tục là điểm nghẽn của ngành hàng này.
Nhìn thẳng vào thực tế
Ông Trần Văn Minh - ngụ xã Thạnh Phú, tỉnh Đồng Tháp - cho biết chưa bao giờ người trồng mít Thái siêu sớm lại gặp khó như hiện nay khi giá thu mua giảm sâu.
Theo ông Minh, thời điểm này thương lái chỉ mua mít loại 1 tại vườn với giá khoảng 6.000 đồng/kg, loại 2 khoảng 5.000 đồng/kg. Mức giá này thấp hơn nhiều so với chi phí đầu tư. Để trồng, chăm sóc, xử lý ra trái và thu hoạch, người dân phải tốn hơn 10.000 đồng/kg mới hòa vốn, chưa tính công lao động và rủi ro trong quá trình sản xuất" - ông Minh nói.
Giá mít Thái tại ĐBSCL đang giảm sâu .Ảnh: CA LINH
Ông cho biết giai đoạn trước năm 2024, mít Thái từng mang lại thu nhập khá cao khi giá bán dao động 25.000-40.000 đồng/kg. Kỳ vọng lợi nhuận hấp dẫn khiến nhiều hộ mạnh dạn mở rộng diện tích. Tuy nhiên, khi nguồn cung tăng nhanh trong khi thị trường tiêu thụ gặp khó, giá mít liên tục lao dốc từ năm 2025 đến nay, đẩy nhiều nhà vườn vào cảnh thua lỗ.
Không chỉ mít Thái, nhiều loại trái cây khác cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Cam sành từng được ví là "cây tỉ phú" khi giá bán đạt 25.000-30.000 đồng/kg, nhưng khoảng 3 năm trở lại đây liên tục mất giá, có thời điểm chỉ còn 2.000 đồng/kg tại vườn.
Ông Nguyễn Văn Mười, Chủ tịch CLB Doanh nghiệp Nông nghiệp Nhiệt đới, nhận định mặt bằng giá nhiều loại trái cây năm nay đều thấp hơn cùng kỳ năm trước, như: sầu riêng Ri 6 ở Đồng Nai hiện chỉ còn 30.000 đồng/kg trong khi năm ngoái 35.000-36.000 đồng/kg; chôm chôm cũng giảm từ mức 25.000 đồng/kg còn khoảng 17.000-18.000 đồng/kg. Một số loại trái cây như mít và cam sành duy trì giá thấp từ đầu năm đến nay.
Nguyên nhân lớn nhất nằm ở việc sản lượng tăng nhanh hơn tốc độ tiêu thụ. Đặc biệt với sầu riêng, diện tích trồng và độ tuổi cây tăng khiến sản lượng mỗi năm có thể tăng thêm 30%-40%. Trong khi đó, sức mua trong nước chưa phục hồi mạnh do người dân thắt chặt chi tiêu. Ở thị trường xuất khẩu, một số mặt hàng như cam sành chưa mở được thị trường mới, trong khi một số loại khác như mít, sầu riêng vướng yêu cầu về chất lượng và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Bên cạnh đó, công suất chế biến rau quả hiện còn hạn chế, công nghệ chưa hiện đại nên khả năng tiêu thụ chưa tương xứng với sản lượng. "Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến rau quả từ đất đai, lãi suất và hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu để bảo đảm nguồn cung ổn định cho nhà máy, tránh tình trạng đầu tư hàng trăm tỉ đồng nhưng thiếu nguyên liệu vận hành" - ông Mười đề xuất.
Ông cũng lưu ý nông dân cần tuân thủ quy trình sản xuất, bảo đảm không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu. Đồng thời, Nhà nước cần tiếp tục đàm phán mở cửa thêm thị trường cho nhiều loại trái cây tiềm năng của Việt Nam.
Cần tổ chức lại sản xuất và thị trường
Ông Trịnh Thanh Tùng, Giám đốc Công ty TNHH Nông sản Đăng Khôi, cho rằng thời điểm cận Tết Đoan Ngọ là chính vụ của nhiều loại trái cây nên giá giảm là điều dễ hiểu. Bên cạnh đó, thời tiết thuận lợi khiến nguồn cung trái cây từ Việt Nam cũng như Thái Lan, Trung Quốc đều tăng, tạo áp lực cạnh tranh lớn trên thị trường.
Riêng với sầu riêng, do xuất khẩu gặp khó đã khiến một lượng hàng lớn quay về tiêu thụ nội địa, dẫn tới tình trạng bán xả hàng và giảm giá.
Theo ông Tùng, chất lượng giống cũng là yếu tố quan trọng quyết định giá bán. Nhiều nhà vườn mua phải giống không đạt chuẩn nên trái cây cho chất lượng thấp, khó tiêu thụ. "Những vườn có kinh nghiệm, đầu tư bài bản thường né thời điểm thu hoạch rộ để bán được giá tốt hơn. Muốn bán được giá cao, trái cây phải ngon và sạch, đòi hỏi người trồng đầu tư chăm sóc kỹ lưỡng" - ông Tùng chia sẻ.
Trong khi đó, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu trái cây tại TP Cần Thơ cho rằng tình trạng "được mùa mất giá" xuất phát từ việc sản xuất còn thiếu liên kết với thị trường. Nhiều nông dân mở rộng diện tích theo tín hiệu giá cao nhưng chưa dự báo được nhu cầu, dẫn đến cung vượt cầu khi vào vụ thu hoạch.
Theo doanh nghiệp này, khâu bảo quản, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu vẫn còn hạn chế, khiến phần lớn trái cây phụ thuộc vào thị trường tươi. Vì vậy, cần tổ chức lại vùng trồng, tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để kiểm soát sản lượng, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Những số liệu mới nhất
Theo báo cáo mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 5-2026, giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 630 triệu USD. Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm 49,6% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Hai thị trường lớn tiếp theo là Mỹ và Hàn Quốc với thị phần lần lượt 8,7% và 5,4%.
Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc tăng 31,4% so với cùng kỳ năm trước. Xuất sang Mỹ tăng 16% và thị trường Hàn Quốc tăng 9,1%.
Đặc biệt, trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, Campuchia ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất khi kim ngạch tăng gấp 3,6 lần. Ngược lại, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) bất ngờ giảm mạnh 42,3%.
Sầu riêng tiếp tục là mặt hàng chủ lực của ngành rau quả. Nhờ lợi thế thu hoạch nghịch vụ, cùng việc Trung Quốc phê duyệt thêm mã số vùng trồng và triển khai Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng đông lạnh, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này trong 5 tháng đầu năm tăng 59,7% so với cùng kỳ năm trước.
Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng khác cũng ghi nhận kết quả tích cực, như: xuất khẩu hạt dẻ cười đạt 224,63 triệu USD, tăng hơn 204%; dừa và các sản phẩm từ dừa đạt 198,38 triệu USD, tăng gần 15%. Các loại trái cây như thanh long, mít và chanh leo tiếp tục hưởng lợi từ nhu cầu ổn định tại các thị trường lớn như Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc.
