Tại Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu tiếp tục rà soát, sắp xếp các cơ sở giáo dục theo hướng hình thành trường có quy mô lớn, gắn với cơ cấu lại mạng lưới trường lớp, tổ chức bộ máy và đội ngũ; đồng thời hướng dẫn cụ thể phương thức quản trị sau sắp xếp. Việc thực hiện phải bảo đảm quyền học tập, tạo thuận lợi cho học sinh đến trường, không làm phát sinh rào cản về địa lý và chi phí.
Sau sắp xếp, học sinh tiếp tục học tại các điểm trường hiện có.
Ổn định lớp học, tổ chức lại bộ máy
Cùng với việc chuẩn bị cho năm học mới, Trường THCS An Tiến, xã Hương Sơn, Hà Nội đang rà soát đội ngũ, cơ sở vật chất và tài chính để phục vụ việc xây dựng phương án sắp xếp.
Cô Lê Thị Kim Thư, Hiệu trưởng Trường THCS An Tiến cho biết, phương án cụ thể vẫn phải chờ cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tuy nhiên, cán bộ, giáo viên nhà trường đã chuẩn bị tinh thần cho việc tổ chức lại bộ máy và sẵn sàng bàn giao khi có quyết định chính thức.
Theo hướng đang được tính toán, học sinh tiếp tục học tại các điểm trường hiện có, giáo viên cơ bản vẫn giảng dạy tại các điểm trường, còn bộ máy quản lý có thể được tổ chức theo mô hình một hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng phụ trách từng phân hiệu. Điều quan trọng nhất, theo cô Lê Thị Kim Thư, là học sinh vẫn được học tại điểm trường hiện nay, không phải di chuyển, hạn chế xáo trộn khi năm học mới bắt đầu.
Như vậy, sự thay đổi trước hết sẽ diễn ra ở khâu quản lý. Nhiều cơ sở, đội ngũ giáo viên và hệ thống tài sản có thể được đặt dưới sự điều hành của một bộ máy chung, trong khi hoạt động dạy và học tại từng điểm trường vẫn phải được duy trì ổn định.
Việc sắp xếp cũng được kỳ vọng tạo điều kiện sử dụng đội ngũ giáo viên hiệu quả hơn. Trường THCS An Tiến hiện có 512 học sinh nhưng chỉ có 20 giáo viên. Nhà trường đang thiếu giáo viên và mong muốn sau sắp xếp có thể bố trí, hỗ trợ giáo viên giữa các điểm trường, qua đó bảo đảm học sinh được học với giáo viên đúng chuyên môn.
Cô Trần Thị Yến cho biết, sự thay đổi rõ nhất sẽ nằm ở phương thức quản lý của ban giám hiệu
Cô Trần Thị Yến - Hiệu trưởng trường THCS Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội cũng cho rằng, nếu học sinh vẫn học tại các điểm trường và giáo viên tiếp tục thực hiện nhiệm vụ giảng dạy như trước, sự thay đổi rõ nhất sẽ nằm ở phương thức quản lý của ban giám hiệu.
Trường hiện có hơn 1.700 học sinh, 70 giáo viên biên chế và phải hợp đồng thêm 6 giáo viên để bảo đảm hoạt động dạy học. Với quy mô hiện tại, việc quản lý đội ngũ, tổ chức chuyên môn và kiểm tra hoạt động dạy học đã đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ trong ban giám hiệu.
Theo cô Yến, khi số lớp, học sinh, giáo viên và điểm trường cùng tăng, ban giám hiệu không chỉ vất vả hơn mà buộc phải thay đổi phương thức điều hành, tăng cường phân công trách nhiệm và ứng dụng công nghệ. Việc hợp nhất đầu mối có thể giúp giảm các kế hoạch, báo cáo và hồ sơ được lập riêng tại từng trường. Thay vì mỗi cơ sở xây dựng một kế hoạch, một hệ thống báo cáo riêng, bộ máy sau sắp xếp có thể thống nhất đầu mối thực hiện.
Tuy nhiên, bộ máy gọn hơn không có nghĩa là trách nhiệm quản lý nhẹ hơn. Một hiệu trưởng sẽ phải chịu trách nhiệm với quy mô học sinh lớn hơn, đội ngũ đông hơn và cơ sở vật chất phân tán tại nhiều địa điểm. Sắp xếp các trường cùng cấp cũng có thể tạo điều kiện phân công giáo viên linh hoạt giữa các điểm trường. Giáo viên có thể phụ trách một số lớp ở điểm trường này và một số lớp ở điểm trường khác, thay vì mỗi cơ sở đều phải bố trí đủ giáo viên cho số tiết không lớn.
Dù vậy, việc hợp nhất đầu mối không thể tự động giải quyết tình trạng thiếu, thừa giáo viên. Theo hiệu trưởng trên, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở tổng số giáo viên mà còn ở sự mất cân đối giữa các môn học. Một số môn có thể tương đối dồi dào giáo viên, trong khi các môn như Lịch sử, Địa lý, Tin học lại thiếu.
Nếu các trường được sắp xếp đều cùng thiếu một môn, bài toán đội ngũ vẫn còn nguyên. Vì vậy, việc bố trí giáo viên phải dựa trên số lớp, số học sinh, cơ cấu giáo viên theo từng môn và khoảng cách giữa các điểm trường, thay vì chỉ cộng tổng số giáo viên của các trường rồi phân chia lại.
GS Dương Quý Sỹ: Trường lớn hơn phải là trường có hệ thống quản trị tốt hơn
Trường lớn không thể quản lý bằng cách cũ
GS.TSKH.BS. Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực cho rằng, việc hình thành các trường quy mô lớn, có nhiều phân hiệu hoặc nhiều cấp học không chỉ là thay đổi về tổ chức mà đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy quản trị.
“Về nguyên lý, trường lớn hơn không đồng nghĩa đương nhiên với trường tốt hơn mà phải là trường có hệ thống quản trị tốt hơn, tinh gọn hơn, hoạt động hiệu quả hơn và chất lượng giáo dục phải cao hơn” , GS Dương Quý Sỹ nhấn mạnh.
Theo ông, trường quy mô lớn chỉ phát huy hiệu quả khi có hệ thống quản trị tốt hơn, tinh gọn hơn và chất lượng giáo dục cao hơn. Nếu quy mô vượt quá năng lực quản trị, giáo viên phải di chuyển nhiều, cơ sở vật chất không đáp ứng hoặc các phân hiệu nằm quá xa nhau, việc sắp xếp có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.
Trong mô hình mới, hiệu trưởng không còn chỉ điều hành hoạt động chuyên môn của một cơ sở theo cách truyền thống mà phải quản trị đồng thời nhân lực, tài chính, tài sản công và chất lượng giáo dục tại nhiều điểm trường.
Do đó, cần phân quyền rõ cho các phó hiệu trưởng, trưởng bộ phận và người phụ trách phân hiệu; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ và trách nhiệm giải trình cụ thể. Mỗi cán bộ quản lý phải được xác định rõ phạm vi thẩm quyền, nhiệm vụ và trách nhiệm đối với hoạt động tại điểm trường được giao phụ trách.
GS Dương Quý Sỹ cũng lưu ý rằng, năng lực số và quản trị bằng dữ liệu phải trở thành năng lực cốt lõi của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Dữ liệu về học sinh, giáo viên, kết quả học tập, tài chính và cơ sở vật chất cần được kết nối để hỗ trợ việc điều phối nguồn lực và theo dõi chất lượng giữa các phân hiệu. Ứng dụng công nghệ vì thế không chỉ là thay hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử, mà phải giúp nhà trường nhận biết nơi nào đang thiếu giáo viên, điểm trường nào có sĩ số cao, cơ sở vật chất nào chưa được sử dụng hiệu quả và chất lượng học tập giữa các phân hiệu có chênh lệch hay không.
Sau sắp xếp, hiệu quả cũng không thể chỉ được đánh giá bằng số trường, số cán bộ quản lý hoặc số đầu mối đã giảm. Cần xem giáo viên có được bố trí đúng chuyên môn, học sinh có được bảo đảm điều kiện học tập, chất lượng giữa trường chính và các phân hiệu có đồng đều, thủ tục hành chính có thực sự giảm và nguồn lực tiết kiệm được có quay trở lại phục vụ dạy học hay không.
Sắp xếp trường học có thể bắt đầu bằng việc tổ chức lại đầu mối, nhưng kết quả chỉ được xác định trong quá trình vận hành. Bộ máy mới chỉ thực sự hiệu quả khi vừa giữ ổn định hoạt động dạy học, vừa điều phối tốt đội ngũ và bảo đảm chất lượng tại từng điểm trường.
