Từ ngày 18 đến ngày 20 tháng 3 năm 2026, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã có chuyến thăm chính thức tới Washington. Trong cuộc hội đàm thượng đỉnh Nhật – Mỹ diễn ra vào ngày 19, Thủ tướng Takaichi đã trao đổi với Tổng thống Mỹ Donald Trump về tầm quan trọng của những nỗ lực hướng tới hòa bình và ổn định tại khu vực Trung Đông, cụ thể là nhanh chóng hạ nhiệt tình hình liên quan đến Iran và bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định trên toàn cầu.
Liên quan đến nguồn cung năng lượng ổn định, xét đến nhu cầu nhập khẩu dầu thô của Nhật Bản và châu Á, Thủ tướng Takaichi đã đề xuất Nhật Bản và Mỹ cùng hợp tác mở rộng ngành sản xuất năng lượng của Mỹ. Đồng thời, Thủ tướng Takaichi cùng nhà lãnh đạo các nước Anh, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan đã đưa ra tuyên bố chung về tình hình tại eo biển Hormuz, kêu gọi sự đoàn kết của cộng đồng quốc tế nhằm đảm bảo an toàn hàng hải tại khu vực này.
Bên cạnh đó, liên quan đến các vấn đề ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Thủ tướng Takaichi một lần nữa khẳng định quyết tâm thúc đẩy và phát triển một cách chiến lược sáng kiến “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở (FOIP)”, một trụ cột trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản đã bước sang năm thứ 10 kể từ khi được đề xuất. Trong thời gian tới, hai vị nguyên thủ của Nhật Bản và Mỹ cũng xác nhận sẽ tăng cường hợp tác mạnh mẽ trong khuôn khổ FOIP. Trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực châu Á – Thái Bình Dương diễn biến phức tạp, tầm quan trọng của việc phát triển quan hệ “Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới (CSP)” giữa Nhật Bản và Việt Nam ngày càng gia tăng.
Tại Đại hội Đảng lần thứ XIV, Việt Nam đã đề ra định hướng “tự chủ chiến lược” trong đối ngoại và thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, nâng cao sự hiện diện trong cộng đồng quốc tế khi đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) trong năm nay, Chủ tịch Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và Chủ tịch Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) vào năm tới. Trong lúc tình hình quốc tế đang diễn biến khó lường, Nhật Bản mong muốn tiếp tục ủng hộ để Việt Nam phát huy vai trò tích cực vì hòa bình, ổn định và thịnh vượng của cộng đồng quốc tế.
Trong lĩnh vực an ninh, cuối năm ngoái, Nhật Bản và Việt Nam lần đầu tiên tổ chức Đối thoại 2+2 Ngoại giao – Quốc phòng cấp Thứ trưởng tại Tokyo. Cùng thời điểm đó, tàu hộ vệ Trần Hưng Đạo của Hải quân Việt Nam đã cập cảng Nhật Bản sau 7 năm.
Tháng 3 năm nay, tàu khu trục Onami của Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản cũng đã cập cảng Vũng Tàu. Dự kiến trong tháng 4, tàu khu trục Asahi sẽ thăm thiện chí cảng Đà Nẵng. Đây là những dấu ấn cho thấy hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực ngoại giao và an ninh đang ngày càng đi vào chiều sâu.
Trong lĩnh vực kinh tế, hợp tác dựa trên khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện (CSP) đang tiến triển vững chắc. Năm ngoái, tổng vốn đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam đạt 3,1 tỷ USD, tăng 20% so với năm trước, nâng tổng vốn lũy kế lên khoảng 80 tỷ USD. Kim ngạch thương mại song phương trong 10 năm qua đã tăng gấp 1,8 lần, đạt quy mô khoảng 50 tỷ USD mỗi năm.
Tại Việt Nam, giai đoạn thứ hai của cuộc cải cách đang diễn ra dưới sự lãnh đạo quyết liệt của Tổng Bí thư Tô Lâm. Khi các nỗ lực cải cách đi vào thực tiễn và môi trường đầu tư được cải thiện hơn nữa, đây sẽ là cơ hội để các doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng hoạt động kinh doanh. Tại buổi đối thoại lần thứ ba giữa Thủ tướng Phạm Minh Chính và các doanh nghiệp Nhật Bản được tổ chức vào ngày 21 tháng 3 vừa qua, Thủ tướng đặt kỳ vọng lớn vào việc các doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng đầu tư và xúc tiến thương mại tại Việt Nam.
Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong thời gian tới, Việt Nam xác định các lĩnh vực then chốt là bán dẫn, chuyển đổi số (DX), chuyển đổi xanh (GX) và phòng chống thiên tai. Đây cũng là những trụ cột hợp tác mới giữa Nhật Bản và Việt Nam, đồng thời hợp tác trong các lĩnh vực này đã và đang được đẩy mạnh.
Trong lĩnh vực bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 500 nghiên cứu sinh tiến sĩ từ nay đến năm 2030. Nhật Bản tuyên bố sẽ tiếp nhận khoảng một nửa trong số đó – tương đương 250 người – thông qua các chương trình nghiên cứu hợp tác quốc tế. Hoạt động nghiên cứu chung giữa các trường đại học Nhật Bản và Việt Nam đã khởi động với 5 đề tài được thông qua và 63 nghiên cứu sinh tiến sĩ dự kiến được tiếp nhận trong đợt tuyển chọn đầu tiên. Các đợt tuyển chọn thứ hai và thứ ba sẽ được triển khai trong tương lai. Tại Trường Đại học Việt Nhật do hai nước thành lập, “Chương trình công nghệ chip bán dẫn” ở bậc đại học bắt đầu từ tháng 10 năm ngoái hiện đang có 106 sinh viên theo học.
Với bối cảnh tình hình Trung Đông gần đây, năng lượng sạch ngày càng trở nên cấp thiết, qua đó mở ra cơ hội phát huy nguồn vốn và công nghệ của Nhật Bản trong lĩnh vực này. Trong khuôn khổ sáng kiến “Cộng đồng châu Á phát thải ròng bằng 0” (AZEC) do Nhật Bản đề xuất, hai nước đã nhất trí thực hiện khoảng 15 dự án đầu tư với tổng trị giá khoảng 20 tỷ USD dưới hình thức thí điểm, bao gồm năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi và nhiệt điện LNG. Việc Nhật Bản và Việt Nam phối hợp thúc đẩy triển khai các dự án này có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Bên cạnh đó, ngày 20 tháng 3, Chính phủ Nhật Bản đã quyết định viện trợ khoản vay ODA mới trị giá 600 triệu USD trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh (GX). Không chỉ đơn thuần hỗ trợ về tài chính, Nhật Bản còn đề xuất thực hiện các dự án ứng dụng công nghệ tiên tiến, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu quan sát vệ tinh của Nhật Bản nhằm đáp ứng nhu cầu về tăng trưởng xanh và phòng chống thiên tai của Việt Nam, đúng với tinh thần “ODA thế hệ mới”.
Trong quá trình triển khai Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh của Việt Nam, các công nghệ GX và phòng chống thiên tai của doanh nghiệp Nhật Bản có thể được khai thác hiệu quả. Trong khuôn khổ hỗ trợ mới, việc phát triển hạ tầng đường bộ, hệ thống thủy lợi và đê điều tại 8 tỉnh phía Bắc Việt Nam sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu thiên tai của cộng đồng, đồng thời cải thiện điều kiện sinh hoạt của người dân.
Như Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã khẳng định trong chuyến thăm Mỹ gần đây, Nhật Bản sẽ đóng vai trò chủ chốt để bảo đảm hòa bình và ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Với vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế, Việt Nam là đối tác không thể thay thế trong mục tiêu hiện thực hóa tầm nhìn FOIP của Nhật Bản.
Trong thời gian tới, Nhật Bản sẽ tiếp tục hỗ trợ công cuộc phát triển kinh tế, đồng thời tăng cường phối hợp trong lĩnh vực ngoại giao và an ninh với Việt Nam. Trong bối cảnh tình hình quốc tế bất ổn hiện nay, Nhật Bản và Việt Nam sẽ duy trì việc thúc đẩy hợp tác dựa trên khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, kỳ vọng đóng góp vào hòa bình và thịnh vượng tại khu vực và trên thế giới.
