Ba thay đổi chính trong hồ sơ IUU
Từ ngày 26/11/2026, các lô hàng thủy sản nhập khẩu vào Great Britain, gồm Anh, Scotland và xứ Wales, sẽ phải đáp ứng những yêu cầu mới về hồ sơ chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Thông tin này được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dẫn từ Bộ Môi trường, Thực phẩm và Các vấn đề Nông thôn Anh (DEFRA), công bố ngày 24/9/2026.
Theo đó, các quy định mới nhằm tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc, ngăn sản phẩm có nguồn gốc từ khai thác IUU tiếp cận thị trường Anh, đồng thời đưa yêu cầu hồ sơ của Anh tiệm cận những quy định tương ứng của Liên minh châu Âu (EU), đã có hiệu lực từ ngày 10/1/2026.
Theo VASEP, thay đổi đầu tiên về hồ sơ IUU là việc giấy chứng nhận khai thác sẽ được bổ sung các trường thông tin bắt buộc. Doanh nghiệp phải cung cấp thông tin cụ thể hơn về loại ngư cụ được sử dụng, khu vực khai thác và thời gian khai thác.
Từ ngày 26/11/2026, các lô hàng thủy sản nhập khẩu vào Great Britain cần đáp ứng những yêu cầu mới về hồ IUU (Ảnh minh họa).
Thay đổi thứ hai là yêu cầu bổ sung bản xác nhận chế biến đối với thủy sản đã qua chế biến trước khi nhập khẩu vào Anh. Quy định này áp dụng cả khi sản phẩm được chế biến tại chính quốc gia treo cờ của tàu khai thác.
Điều đó có nghĩa, với sản phẩm do tàu Việt Nam khai thác và được chế biến tại Việt Nam, doanh nghiệp vẫn cần chuẩn bị bản xác nhận chế biến theo quy định mới nếu lô hàng thuộc diện áp dụng.
Bản xác nhận này bổ sung thông tin cho hồ sơ khai thác, giúp liên kết nguyên liệu ban đầu với sản phẩm sau chế biến. Doanh nghiệp cần bảo đảm dữ liệu giữa các công đoạn thống nhất, đặc biệt đối với khối lượng nguyên liệu, thành phẩm và thông tin nhận diện lô hàng.
Thay đổi thứ ba liên quan đến chứng từ lưu kho. Chứng từ lưu kho hiện hành sẽ được thay thế bằng chứng từ không thao tác trong những trường hợp thủy sản được lưu kho tại một quốc gia trước khi nhập khẩu vào Anh hoặc chỉ một phần hàng hóa thuộc lô ban đầu được nhập khẩu.
Chứng từ này nhằm xác nhận sản phẩm không bị thay đổi hoặc chế biến trong thời gian lưu kho. Bên cạnh đó, nhà nhập khẩu tại Great Britain phải tải toàn bộ hồ sơ IUU liên quan lên hệ thống nhập khẩu điện tử phù hợp của Anh.
Doanh nghiệp Việt cần rà soát hồ sơ từ khâu khai thác
Trước những thay đổi sắp tới, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thủy sản khai thác sang Anh sớm rà soát quy trình thu thập, quản lý và lưu trữ dữ liệu. Các thông tin về tàu khai thác, ngư cụ, khu vực và ngày khai thác cần được kiểm tra, đối chiếu với dữ liệu về nguyên liệu, thành phẩm và chứng từ thương mại.
Doanh nghiệp cần tăng cường phối hợp với nhà nhập khẩu tại Anh để xác định hệ thống điện tử sử dụng, thời hạn tải hồ sơ và trách nhiệm của từng bên
Một trong những yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm tính nhất quán giữa giấy chứng nhận khai thác, bản xác nhận chế biến và các chứng từ liên quan. Sai lệch về thông tin tàu cá, khối lượng hoặc nguồn gốc sản phẩm có thể khiến lô hàng phải trải qua quá trình xác minh bổ sung.
Đối với hàng hóa có lưu kho hoặc chia tách tại nước thứ ba, doanh nghiệp cần xác định rõ loại chứng từ phải chuẩn bị, đồng thời duy trì khả năng liên kết giữa sản phẩm thực tế với giấy chứng nhận khai thác ban đầu.
Việc xuất khẩu thủy sản sang Anh cần bảo đảm hồ sơ truy xuất nguồn gốc và chứng từ khai thác IUU đầy đủ, thống nhất để hạn chế rủi ro khi thông quan (Ảnh minh họa).
Nếu chứng từ thiếu, sai hoặc không thống nhất, quá trình thông quan có thể bị kéo dài, phát sinh yêu cầu xác minh hoặc khiến lô hàng đối mặt với nguy cơ bị từ chối. Bởi vậy, chuẩn hóa hồ sơ cần được xem là một phần trong quy trình kiểm soát chất lượng và quản trị rủi ro xuất khẩu, thay vì chỉ là thủ tục thực hiện khi hàng đã chuẩn bị lên đường.
Những thay đổi về hồ sơ IUU diễn ra trong bối cảnh Anh tiếp tục là thị trường còn nhiều dư địa đối với ngành thủy sản Việt Nam. Theo số liệu VASEP công bố, trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường này đạt gần 233,7 triệu USD, tăng 5,25% so với cùng kỳ năm trước.
Tôm chân trắng tiếp tục là mặt hàng có kim ngạch lớn nhất, đạt gần 136,7 triệu USD, tăng 1,5%. Xuất khẩu cá tra đạt gần 49,9 triệu USD, tăng 21,6%, tôm sú đạt khoảng 6,7 triệu USD, tăng hơn 54%, cá ngừ đạt khoảng 6,7 triệu USD, tăng 11,6%.
Tôm và cá tra chiếm gần 90% kim ngạch thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang Anh. Trong đó, cá tra ghi nhận mức tăng trưởng cao hơn, trong bối cảnh nguồn cung một số loại cá thịt trắng khai thác truyền thống như cod và haddock suy giảm, tạo cơ hội cho các sản phẩm thay thế có giá phù hợp và nguồn cung ổn định.
Tuy nhiên, khả năng mở rộng thị phần không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu và giá bán. Các nhà nhập khẩu ngày càng cần bảo đảm tính minh bạch của chuỗi cung ứng, trong khi doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời những yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và khai thác hợp pháp.
Việt Nam hiện có hai hiệp định thương mại tự do với Anh là Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA) và Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Các hiệp định tạo thêm lựa chọn về ưu đãi thuế quan và điều kiện tiếp cận thị trường, nhưng không làm thay đổi nghĩa vụ tuân thủ các quy định IUU.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nên kết hợp việc rà soát hồ sơ IUU với kế hoạch nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, cải thiện quản lý dữ liệu và phối hợp thường xuyên với nhà nhập khẩu. Đối với các sản phẩm khai thác, việc kiểm soát thông tin ngay từ đầu chuỗi cung ứng giúp giảm nguy cơ sai lệch khi sản phẩm đi qua nhiều công đoạn hoặc nhiều quốc gia.
