Đấu giá đất thiếu kiểm soát: Nguy cơ tạo giá ảo, gây nhiễu loạn thị trường

Các chuyên gia cảnh báo, nếu việc đấu giá đất thiếu kiểm soát làm giá bị "thổi lên" quá cao thì dễ đến nguy cơ tạo giá ảo, gây nhiễu loạn thị trường.

Mới đây, phiên đấu giá quyền sử dụng đất tại xã Lý Nhân, tỉnh Ninh Bình ngày 7/11/2026 gây chú ý khi 11 lô đất được trả giá từ 850 triệu đến 1,468 tỷ đồng/m², trong khi giá khởi điểm chỉ 7,9-9,6 triệu đồng/m². Tuy người trả mức giá cao nhất sau đó giải thích đã nhầm lẫn giữa đơn giá mỗi m² và tổng giá trị cả thửa đất nhưng dư luận vẫn lo lắng về nguy cơ những phiên đấu giá đất sẽ lũng đoạn thị trường nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ.

Trên thực tế, thị trường bất động sản Hà Nội từng chứng kiến nhiều phiên đấu giá đất gây chấn động khi giá đất vùng ven bị đẩy cao bất thường, lên tới hơn 100 triệu đồng/m², vượt xa giá trị thực. Không những thế, hiện tượng người trúng đấu giá bỏ cọc cũng thường xuyên xảy ra, gây đảo lộn kết quả đấu giá.

Đấu giá đất thiếu kiểm soát: Nguy cơ tạo giá ảo, gây nhiễu loạn thị trường- Ảnh 1.

Thị trường bất động sản từng chứng kiến nhiều phiên đấu giá đất cao bất thường. (Ảnh minh họa: Minh Đức).

Nói về hệ lụy của việc đấu giá đất thiếu kiểm soát, ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), nhấn mạnh, đây là nguồn cơn tạo ra “sốt đất”. Mức giá trúng thầu được lấy làm căn cứ để môi giới đẩy giá đất xung quanh và ở các huyện vùng ven tăng nhanh, khiến làn sóng “sốt giá ảo” lan tỏa trên diện rộng. Từ đó kích hoạt tâm lý đám đông, tạo cớ cho giới đầu cơ thổi giá, lướt sóng và xả hàng vượt giá trị thực.

Giá nhà đất không ngừng tăng ảo trong khi thu nhập của người dân không mấy cải thiện sẽ làm trầm trọng thêm nguy cơ bất bình đẳng xã hội. Người có nhu cầu mua nhà ở, đất ở thực sự đang phải trả một khoản tiền lớn cho giới đầu cơ, người nghèo đang phải chi trả nhiều hơn cho nhu cầu về nhà ở, khiến giấc mơ an cư ngày càng xa và tình trạng gia tăng khoảng cách giàu nghèo trong xã hội ngày càng lớn.

Đồng thời, đầu cơ lớn sẽ tạo tích tụ cung nhưng không đưa vào sử dụng, tích tụ ngày càng lớn cho đến khi thị trường bất động sản rơi vào đóng băng ắt sẽ dẫn đến nợ xấu của các nhà đầu tư tại các ngân hàng thương mại.

Đặc biệt, khi dòng tiền đổ hết vào đầu cơ bất động sản làm cho đồng tiền nằm yên, không được quay vòng sinh lợi. Đồng tiền lúc này chỉ tạo nên giá trị ảo. Giá trị ảo tích tụ đến mức nhất định sẽ gây ra lạm phát, kiềm chế lạm phát sẽ làm cho kinh tế bất động sản “đóng băng” và nền kinh tế quốc dân khó tránh khỏi giảm phát.

Đồng quan điểm, TS. Trần Xuân Lượng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VIREED) cũng cho rằng, nếu không kiểm soát kỹ, có thể xuất hiện tình trạng người sở hữu quỹ đất lớn ở khu vực lân cận tham gia đấu giá, rồi cố tình đẩy giá một vài lô đất lên cao để tạo mặt bằng giá mới. Khi mức giá này được công bố, giá trị những khu đất xung quanh cũng có thể tăng theo, đem lại lợi ích cho người đang nắm giữ đất.

“ Giá đất phải được xác định trên cơ sở giá trị kinh tế, khả năng tạo ra thu nhập, dòng tiền và các chi phí đầu tư. Không thể chỉ nhìn vào mức giá được trả trong một phiên đấu giá để coi đó là giá trị thực của đất ”, ông lưu ý.

TS. Trần Xuân Lượng cho rằng, một phiên đấu giá thu về khoản tiền lớn chưa đủ để khẳng định đó là kết quả tích cực. Cần đánh giá cả những tác động của mức giá mới đối với thị trường và nền kinh tế.

Với doanh nghiệp, giá đất tăng bất thường có thể kéo theo chi phí mặt bằng, đầu tư và giá thành sản phẩm tăng. Doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn hơn trong tiếp cận đất đai để sản xuất, kinh doanh, từ đó người dân cũng chịu thêm áp lực khi tìm mua nhà ở.

Đặc biệt, mức trúng đấu giá cao phi lý có thể tạo hiệu ứng tham chiếu trên thị trường, làm tăng kỳ vọng về giá đất tại khu vực lân cận. Điều này có thể gây thêm áp lực cho công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường và triển khai các dự án.

Theo chuyên gia, nguồn thu từ đấu giá đất chỉ bền vững khi đi cùng khả năng khai thác hiệu quả quỹ đất, duy trì thị trường bất động sản lành mạnh và bảo đảm cơ hội tiếp cận đất đai cho người dân, doanh nghiệp. Ngược lại, nếu giá bị đẩy lên quá cao, giao dịch có thể chững lại, thị trường đóng băng. Khi đó, khoản thu lớn trong một phiên đấu giá chưa chắc bù đắp được những hệ lụy dài hạn.

Luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI - cũng nhấn mạnh, đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia và là nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, vừa phục vụ nhu cầu sinh sống của người dân, vừa là tư liệu sản xuất nền tảng, đồng thời gắn liền với chủ quyền quốc gia và an ninh, quốc phòng. Vì vậy, giá đất cần phản ánh tương đối sát giá trị thực và hiệu quả khai thác.

Khi một lô đất bị “thổi” giá cao, hệ lụy không dừng ở một phiên đấu giá. Đặc biệt nếu mức giá ấy bị lợi dụng để đẩy giá cả khu vực thì hậu quả còn lớn hơn nhiều. Người bán lấy giá đấu làm mốc tham chiếu, giới đầu cơ có cớ đẩy giá, doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí đất đai tăng cao. Cuối cùng, người mua nhà và cả nền kinh tế chịu ảnh hưởng xấu.

Những mức giá phi lý có thể tạo hiệu ứng dây chuyền, làm méo mó thị trường, gây khó khăn cho hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Phân tích cụ thể, luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, giá đất đấu bị đẩy lên cao dẫn đến 3 hệ lụy: Thứ nhất, có thể tạo mặt bằng giá ảo, kích thích đầu cơ và kéo giá các khu đất xung quanh tăng theo. Về mặt quản lý nhà nước cũng sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc điều tiết thị trường bất động sản. Bởi việc xây dựng bảng giá đất dựa trên những số liệu như vậy có thể dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng và không bền vững của giá bất động sản. Khi giá bất động sản bị đẩy lên một giá trị quá mức so với giá trị thực, không có người mua, hoặc người mua không đủ sức mua dẫn đến hiện tượng vỡ bong bóng bất động sản

Thứ hai, các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng đất thực tế gặp bất lợi khi phải cạnh tranh với những người sẵn sàng trả giá rất cao không vì mục đích sử dụng đất hiệu quả.

Thứ ba, người mua nhà ở chịu thiệt không đáng có, vì khi chi phí tạo lập quỹ đất tăng thì doanh nghiệp có muốn cũng không tài nào giảm được giá nhà, thậm chí có thể phải dừng dự án vì không bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Bất cập nằm ở đâu?

Đấu giá đất thiếu kiểm soát: Nguy cơ tạo giá ảo, gây nhiễu loạn thị trường- Ảnh 2.

Biểu đồ chênh lệch giá khởi điểm và giá trúng đất đấu giá tại một số nơi. (Đồ họa: AI)

Các chuyên gia nhận định, để tình trạng đấu giá đất mất kiểm soát diễn ra tại một số nơi như thời gian vừa qua, vấn đề nằm ở cơ chế xác định giá đất và quản lý hoạt động đấu giá chưa đủ chặt chẽ để kiểm soát, ngăn ngừa những diễn biến bất thường, bất lợi.

Ông Nguyễn Văn Đính cho rằng, tình trạng đấu giá đất bất thường không chỉ đặt ra vấn đề về hành vi của người tham gia mà còn đòi hỏi làm rõ trách nhiệm của cơ quan tổ chức và giám sát. Những tiền lệ tại Thủ Thiêm năm 2021, Hoài Đức năm 2024, Sóc Sơn năm 2025 và nay là Ninh Bình cho thấy nếu không kiểm soát chặt từ đầu, các phiên đấu giá có thể gây xáo trộn lớn cho thị trường.

Theo ông Đính, khi xuất hiện mức trả giá cao bất thường, cơ quan quản lý cần chủ động rà soát hồ sơ, xác minh năng lực tài chính, mối quan hệ giữa những người tham gia và quá trình thực hiện nghĩa vụ sau đấu giá. Không thể để tình trạng bất thường lặp lại mà không xác định rõ trách nhiệm của đơn vị tổ chức, cơ quan giám sát và người đứng đầu địa phương.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) - cho rằng, việc siết chặt chế tài, tăng cường giám sát và minh bạch hóa quy trình đấu giá đất là giải pháp quan trọng để bảo đảm công bằng, ngăn ngừa thất thu ngân sách và tạo lập môi trường đầu tư lành mạnh, bền vững cho thị trường bất động sản Việt Nam.

Sáng 20/11, với đa số đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là quy định về tiền đặt trước khi tham gia đấu giá quyền sử dụng đất, nhằm khắc phục tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, gây tác động tiêu cực đến thị trường bất động sản.

Theo Điều 35, đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất ở cho cá nhân theo quy định của pháp luật về đất đai thì tiền đặt trước tối thiểu là 20% và tối đa là 50% giá khởi điểm.

Đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư theo quy định của pháp luật về đất đai thì tiền đặt trước tối thiểu là 10% và tối đa là 20% giá khởi điểm.