ThinkChina vừa có bài viết phản ánh thực trạng ngành gọi xe công nghệ Trung Quốc hiện nay: một thị trường từng tăng trưởng bùng nổ nhưng rơi vào tình trạng cạnh tranh khốc liệt đến mức nhiều người chỉ chạy xe “đủ sống”.
Sau đại dịch Covid-19, ngành gọi xe Trung Quốc chứng kiến làn sóng lao động mới đổ vào chưa từng có. Khi các lĩnh vực như bất động sản, giáo dục và sản xuất chững lại, ngày càng nhiều người thất nghiệp hoặc mất thu nhập đã chọn trở thành tài xế xe công nghệ vì rào cản gia nhập thấp.
Số lượng tài xế tăng vọt khiến thị trường nhanh chóng rơi vào tình trạng dư thừa. Riêng nền tảng DiDi, công ty gọi xe lớn nhất Trung Quốc, cho biết số lượng chủ xe đăng ký đã tăng hơn 20% chỉ trong một năm, lên gần 19 triệu người.
Kết quả là một cuộc cạnh tranh khốc liệt diễn ra hàng ngày trên đường phố. Giá cuốc xe thấp vào giờ vắng khách, còn giờ cao điểm thì tắc đường khiến tài xế khó chạy được nhiều chuyến. Với nhiều tài xế, việc chạy xe giờ đây chỉ đủ trang trải chi phí sinh hoạt.
Một tài xế 40 tuổi, quê Tứ Xuyên chia sẻ rằng bốn năm trước, thị trường bất động sản suy thoái khiến kỹ sư xây dựng này mất việc, phải chuyển sang chạy xe. Mỗi ngày anh chăm chỉ làm việc khoảng 14 giờ. Ca đầu từ 16h đến 2h sáng hôm sau, sau đó chợp mắt vài tiếng và sạc điện cho xe ở khu ngoại ô để tiết kiệm chi phí. Thời gian làm việc vắt kiệt sức lực, nhưng sau khi trừ tiền thuê xe và sinh hoạt, mỗi tháng anh chỉ gửi về quê được khoảng 3.000 tệ (10 triệu đồng).
Ở nhiều thành phố du lịch như Đại Lý, tài xế nói thị trường gọi xe hiện chỉ “vừa đủ sống”. Những năm đầu họ phải chạy hết sức để thu hồi tiền mua xe hoặc thuê xe, nhưng sau đó nhiều người chỉ làm đủ để trang trải sinh hoạt. Khi không có chuyến xe tốt, họ tụ tập đánh mạt chược hoặc lái xe vòng quanh để thư giãn. Chính vì vậy mà nhiều người gọi nghề này là “lái xe dưỡng sinh” - làm việc vừa phải để giữ cân bằng cuộc sống.
Theo chuyên gia tài chính Andrew Sheng, câu chuyện của lao động nền tảng đang phản ánh lỗ hổng cấu trúc rộng hơn của nền kinh tế. Khi quá nhiều người đổ dồn vào một lĩnh vực và cạnh tranh chủ yếu bằng cách hạ giá hay kéo dài thời gian làm việc, năng suất chung sẽ không thể tăng. Các nền tảng cần chuyển từ việc vắt kiệt lao động giá rẻ sang nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Sự bùng nổ của ngành gọi xe công nghệ phản ánh một thay đổi lớn hơn trong nền kinh tế Trung Quốc. Tính đến giữa thập niên 2020, nền kinh tế gig đã thu hút hàng trăm triệu lao động, trong đó gọi xe và giao đồ ăn là hai lĩnh vực lớn nhất.
Nhiều người chọn công việc này vì tính linh hoạt, nhưng thu nhập không ổn định và cơ hội phát triển gần như bằng không. Một khảo sát cho thấy tài xế gọi xe Trung Quốc có thu nhập trung bình khoảng 7.600 nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 1.000 USD), mức tương đối cao so với lao động phổ thông nhưng phải đánh đổi bằng thời gian làm việc dài và chi phí lớn.
Đằng sau những con số này là một hiện tượng được người Trung Quốc gọi là “vòng xoáy giảm giá” - khi cạnh tranh trở nên khốc liệt đến mức toàn ngành bị kéo xuống. Doanh nghiệp giảm giá để giành khách, tài xế chấp nhận chạy với thu nhập thấp hơn và cuối cùng không ai thực sự có lợi nhuận. Đây được xem là một đặc trưng ngày càng rõ của nền kinh tế Trung Quốc hiện nay.
Ngay trước Tết Nguyên đán, Trung Quốc đã ban hành bộ hướng dẫn chính thức đầu tiên nhằm quản lý hành vi định giá trong ngành ô tô. Một số nền tảng gọi xe công nghệ đã bị cơ quan quản lý triệu tập và yêu cầu thực hiện cam kết giảm tỷ lệ chiết khấu, đảm bảo thu nhập hợp lý cho tài xế. Đây đều được xem là những tín hiệu tích cực cho thấy nỗ lực điều chỉnh thị trường.
Tuy nhiên, ngay cả các nền tảng gọi xe cũng không tránh khỏi áp lực cạnh tranh. DiDi vẫn giữ vị trí thống lĩnh thị trường nhưng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nền tảng lớn như Alibaba và Meituan tích hợp dịch vụ gọi xe vào các siêu ứng dụng. Trong khi đó, lợi nhuận vẫn bấp bênh dù doanh thu tăng. Nhiều quý gần đây DiDi vẫn ghi nhận thua lỗ do chi phí marketing, cạnh tranh và mở rộng quốc tế.
Điều khiến nhiều tài xế lo lắng hơn là tương lai của nghề này có thể còn khó khăn hơn nữa. Trung Quốc đang đẩy mạnh thử nghiệm taxi tự lái tại hơn 20 thành phố, với hàng triệu chuyến xe robotaxi đã được triển khai thử nghiệm. Các tổ chức tài chính dự báo thị trường robotaxi có thể chiếm tới một phần tư ngành taxi vào năm 2035, đe dọa sinh kế của khoảng 7,5 triệu tài xế gọi xe.
Trong bối cảnh đó, nghề lái xe công nghệ trở thành hình ảnh tiêu biểu cho những thách thức của nền kinh tế Trung Quốc hiện nay: tăng trưởng vẫn tồn tại nhưng cơ hội việc làm chất lượng giảm dần. Nhiều người buộc phải chấp nhận công việc linh hoạt với thu nhập không ổn định, trong khi cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Ngành gọi xe Trung Quốc vẫn được dự báo tiếp tục tăng trưởng trong những năm tới nhờ đô thị hóa và công nghệ số, với tốc độ khoảng hơn 8% mỗi năm. Nhưng sự mở rộng này không đồng nghĩa với việc tài xế sẽ kiếm được nhiều tiền hơn.
Câu chuyện của những tài xế ở Đại Lý vì thế không chỉ là chuyện riêng của một ngành nghề. Nó phản ánh một thực tế rộng lớn hơn: trong nền kinh tế cạnh tranh khốc liệt, ngày càng nhiều người phải chấp nhận làm việc chỉ để duy trì cuộc sống, chứ không còn kỳ vọng làm giàu. Họ chọn cách nhìn đời nhẹ nhàng hơn. Nếu không có chuyến xe tốt, họ sẽ nghỉ ngơi để hưởng thụ.
Theo: ThinkChina, SCMP
